

I 





VI. Boek. XLVI1L Hoofdft. AMBOINSCH KRUYDBOEIC 



99 



i 



S 



tcm line confeniu & conlilio perici Medici adhibendi 



gat 



dog bet moet nooit zonder raad van een ervarcn 



■ ■ 



funt, quum in tenerioribus.hominibus magnam exci- beroering veroorzaakt; 

 tent conmotionem, dicitur quoque, fi pellicula me- 



arts gebruikt worden 5/ om dat bet by teere naturen groote 



onderfcbade 



viiadcljl 



dia tollatur,innoxie adiumipolle, cujus expenmcn- men; waar van ik geen ervarentbeid beb. Want by der 

 turn nondum inftitui, Portugallicis enim temporibus »— -— -* . . ■ -. - - - j 



hxc grana parum in ufum adhibita fuere , contra 



ifen tyden heeft w 



daar en tegen zyn de wortelen in gebruik gekSnen , di* 



radices ibi in ufu fuere, qux etiam facilius adfumi gemakkelyker in te nemen zyn , en wierdcn wirent 



poflun „ ^_, 



tocam Indiam fed etiam in Europam transmits fue- 

 re, uti & mea tempore Chirurgi in nolbcomio bo- 

 nas inftituerunt curas in Hydropicis nautis, rafe feu 



, infunditur- 

 que debili potui Arack , qui in Hydropicis ' urinas 

 Jimul fortiter movet & expellit. 



anno 1630, niet alleen door gebeel Mien, maar 00k in 



bosp 



contntae 



radicis digitabulum fumitut 



goeae k 

 Matroji 



Malab 



funt ad pituitpfos quosvis humores tarn ex pedtore 

 quam ex abdomine evacuandos, qux cum pauxillo 

 aquae contrita inliniunt cun&is lenticulis fordidisque 



Mulieres 



Unde 



maritos fuos ex medio tollere cupiunt, quatuor gra- 

 nis fimul exhibitis hoc efficiunt , atque haec aquis 

 Itagnantibus injefta , live puris five falfis , pilces 

 enecant, fique baculum ex hac plantaformatum fub 

 fcopulo vel excavata arbore intrudatur, pifces & cancri 



men neemt van de gefcbraapie 

 of klein gewrevene wort el omtrent een vingerboet vol 9 

 en drinkt *$ zelve in metjlappe Aracq of K?iyp> 't welk 

 by de waterzugtige met een jlerkelyk doet pijfen. 



By de Malabaren en andere Indianen zyn de korls nog 

 al ingebruik, omalle de pituiteufe bumeuren ,zo uit de buik 

 als de bor/l, uit te voeren. De korls met een weinig water 

 gewreven, Jmeren ze op allerlei fproeten en lelyke plekken 

 des aangezigts , dezelve eerjl wat wryvende , daar op bet 

 dan brand en bleynen optrekt : de quade vrouwen al- 

 daar, die baar mannen moede zyn, brengen dezelve om 



*?ffens inte geven* Dezelve korls op 



ige Jlaande wateren geji 



rfebe of 



ijfeben daar in , of zo men maar met een Jiokj 



plant 



klip of 



fub hifce latitantes femi mortui prodeunt , tales au- ftoot, zo moeten de viffeben en krabben daar onderfebui 



homines hauriunt > nefas efto. 

 Flamen quidam Mauritanus 



aquis 



9 half 

 kunsjes niet 

 uit drinken. 



proberen in lope7ide 



Vcl 



ventute fua ipii ftriffe exhibita tria talia granula cum men hem in 



?Jler be eft 



dat 



*y 



heeft 



pauxillo Zingiberis contrita in tofto Mufaefru&u, geven, met een weinig Gcmber gewreven , in een gebra* 



fine notabili faucium ardore, brevi autem poll exo- de Piefang , zonder merkelyke brand in de keel te gevoe- 



ncraverat per inferiora & fuperiora bilioios multos len , maar kort daar naar bad by van onderen en boven 



ac pituitofos putridos humores, quod usque ad ves* gelofl veele galagtige en quade Jlymigbeid , gtdannde bet 



pcram durabat, quum epotabat tenera? Calappi nucis broken tot den avond, voanneer by bet melk van een jon- 



fub cineribus toft£elympham,unde vomitus ceflabat, 

 fubfequenti die fanus & in integrum reftitutus fuit, 

 ita ut ejus adpetitus audior fuerit, atque ab eo tem- 

 pore pingUefceret. 



Admajorem vero confirmationem,quod hac nem- 

 pe radix antea in magno fuerit habita pretio , tefti- 

 monium addam Domini Arti Gyfelii, qui fcptimus 

 fuit Amboinae gubernator, hoc autem in binis dedit^ 



Calappus , gebrade in de afj\ 

 braken opbielt ; de volgen 

 geweefi, ookgrooter appetyi 

 die tyd zecr vet gewordtn* 



Tot meerder bevejl 



fr>l 



cn was van 



liccnis 



ciflula hac mittuntur quaedam 



aquae ita fcfe habet; 



55 



In 



e fi is ^ ZQ l f "* ljier by voegen de ge- 

 tuigenijfe van de Heer Anus Gyfels, de zevende Gou- 

 verneur van Amboina , welke by daar van geeft in twee 

 publiqup Mifjiven , d'eene van den veertienden September 



35 



3, ditu meo expertiffimas habui contra Hydropem, 

 immo in patria varios homines ac animalia hifce 



j, curavi , uti & hie in Amboina in nave Medeblik 

 di&a curas illas inftitui , unde & neceffe habui 

 quasdam Bataviam transmittere , ut inter illos , 

 qui patriam redeunt, diftribui pofllnt: Radix autem 

 hsec radenda eft, quo fubtilius eo melius, ac ma- 

 ne cum vino vel potu Arak adfumenda eft, quan- 

 tum digitabulum continere poteft: Credo autem, 



quod,fi ejus dofis augeatur , ac vires cum aqua extra- 



1 intur, efficaciorem fortiretur effeftum. 

 In litera altera fubfequenti Junio data h^c fcribit; 



9> 



Xpert 



35 



33 

 33 



en goet H. 

 T t Faderland ve 



j, genezen , gelyk 

 „ J'cbip Medenblik 



op 



kasj 



rfebeide menfeben en beeften daar mede 



)p 



namentlyk op 



mede gedaan beb, dierbalven nodig 



33 



33 

 33 

 33 



35 



)p Batavia te zenden , op aat ze onder de 



r mogten verdeelt werden. Dezelve moet 



geraspt werden hoefynder hoe beter, en dan V ogten* 



ineenomen. zo veel als in een 



of Arak 



loof , dat zo meerder 



en de kragt met water daar uit ge- 



quantiteit genomen , 



trokken wierd, 't zelve nog beter zoude zyn. 

 Ook in een brief van de volgende vyftiende J 



33 



31 



In proxima miflione mittemus quantitatem mag- febryft 



Ih de jongjl 



3> 



nam ligni vel radicis, contra Hydropem, qua hie 

 y y quotidie multi curantur, atque optimam efle ma- 

 ' ~is magisque experimur, Amboinenfes vero tam 

 urum habent os, ut radicem hanc minutim con- 

 „ fciflam cum Tinanga mafticent , ac deglutiant con- 

 „ tra Hydropem talesque Leucophlegmatias: Immo 

 y, quidam illorum gloriantur fefe quinque ejus plan- 

 3 , tae oflicula fimul adfumfiffe, quod tamen nulli Aia- 

 „ derem imitari , nee etiam diu poft illius adfump- 

 „ tionem quis jejunis fit , fed fuperedenda eft pul- 

 „ ticula quaedam Oryzae , vel fimile quid, ita ut licet 

 hcec planta rcagnis gaudeat viribus, iumma tamen 

 prudentia fit a^hibenda, cujus ulteriorem invefti- 

 gationem illis relinquo, qui Medici" ' c *~~ 



tur, quod non eft meum inllitutum. 



3> 



a 



ofiten 



33 

 33 



33 

 33 



33 



13 



33 



3> 



3» 



partytje bout of wortelen voor 't water mede 



daar mede dagelyks albier veele gebolpen U'?i 



zelfjle boe langer hoe nader bevinden. De Ai 



1 wn. r.n hnrt man mant . dat ze de wortelt 



nefen _, ....... 



gefneden , met Pinang knaauiren , en inziaelgen tegen 

 de waterzugt en diergelyke zwellingen : ja zommige 

 roemen baar, dat ze vyf korls , teffens ingenomen beb- 

 ben , 't <welk ik niemant rade na te doen ; men moet 

 niet al te lang daar op vajlen , maar daar op een kantje 

 of ryflpapje eten , in fomma zo groote kragten deeze 

 plant heeft , zo groote voorzigtigbeid vereifebt ze, wiens 



r zoek ik gerecommandeert late aan die geen, 



profcjfi 



M 



De Macaffc 



Celebes , 



odorifer 



fl , wryven deeze vrugten met de Jl 



nenfibus Bole bulan ditti , cujus pulverem fluviis in- 

 jiciunt, ut pifces enecent, qui facile per retes pqfi- 



torios capiuntur , in aqua vero marina feu falfa ejus 

 loco Tuba adhibetur. 



riekende wortel van den Dracunculus , in 7 Jmboinees 

 Bole hulan genaamt , en ftrooijen ze in de Rivier om de 

 viffen te doen (lerven , dewelke men alsdan in zetnetten 



gebruikt 



Tom. IK 



Jvel 



N2 



A vd. 



• 



i 



i 



