

VLBoek. XLIX. HoofJJ?. AMBOINSCE KRUYDBOEK 



tot 









CAPUT QUADRAGES1MUM NONUM. 



Folium polypL Caju gorita* 





XLIX. HOOFDSTUK, 



Veelvoetig Bladt* 





Rbufcula h#c forma fua convenit cum Ricino % 

 dividiturque in binas fpecies, in marem & fe- 



minam. 



polyp 





It boompje is aan gedaante gelyk den Ricinus, ver* 

 deelt in twee zoorten , manneken en voyfken. 





i. 



circiter craffum, in binos tresve majores ramos di- 

 vifum . quibus folia infident longis in pedunculis , 



Folium polypi , bet manneken beeft een ftam ow 

 trent een arm dik, in twee ofdrie boofttakken ver deelt » 

 daar aan ftaan groote bladeren of lange Jlelen , die van 



illis Ricini fimilia, fed paulo majora, in novem Ion* Ricinus gelyk , dogwelzo groot, verdeelt in negen lame 

 „™ * o„„„n-^ ,*„,;<% i™;™ ™*.^- „.,~ ~a ™ enfmalle lappen, diep ingefneden , aan de kanten fcbe?p 



getant, dog niet diepjcbier als de Scutellaria , van miens 

 maagfcbap dit fcbynt te zyn : de Jlelen zyn by bare oor- 

 fpronk flansgewys omgeven met Heine velletjes , in korte 

 Jpitfen gefneden , als hanekammetjes , of als de doomage 

 tige kringen aan de Sagoetakken, dog geenzints jlekende , 



gas & anguftas divifalacinias profundas, qua? ad oras 

 acute funt dentate 5 fed non profunde, fere uti in 

 Scutellaria , cui adfinis ha?c planta videtur ; petioli 

 autem prope ortum ferpencis in modum obdudti funt 

 pelliculis pufillis, in apices breves definentibus in- 



nuloforum ramorum arboris Sagou, neutiquam vero aan 't opperfie draagt bet een dot, grooter dan die van 



P 



ungentium 



in fummo autem engitur umbella,ma-- vher, de gebele dol is gemaakt van veele digte Jlelen 



Gas pedunculis, firmiffimis & lentis, quorum quivis 

 bifarium dividitur inftar furci, quivis vero peduncu- 

 lus in fummo gerit o£to vel decern viridia capitula , 

 brevibus petiolis in orbem infidentia, quorum me- 

 dium femper longiffimo infiflit petiolo , in medio 



zeerftyfen taai, yder verdeelt zig in twee andere als een 

 gaff el , en yder been van die gaff el draagt op zyn top agt 

 of tiengroene knopjes, op korte voetjes in een bring ftaan* 

 de, dog bet middelfte knopje beeft altyt de langjte voet: 

 in de midden van deeze gaffel ftaat nog een kortfteeltje , 

 en daar op diet gelyk kroontje, voaar van de knoppen tntcjt 



iftius furci alius breyis locator petiolus, aque^huic afvallen, tot op een of twee, die de langfte voeten beb 



1 "-- "-'— ben; de middelfte gaffel van deeze dol ftcekt boven de an- 



dere uit , en is verdeelt in vier beenen. 



final 



excepto uno alteroVe , quod longiffimo inponitur 

 petiolo : medium vero hujus umbellae furcum prae 

 omnibus emmet, atque in quatuor dividitur pedes. 

 Capita autem ifia fefe aperiuntin flofculos ex qua- 



tuor 



« 



Uit deeze knoppen voerden kleine vette vierhladige 



. ,.. bloempjes^aardievalUnJlraksafiendegroeneknopjcs, 



dunt, vindiaque ipforum capitula, quibus infident, daar %3> op Jlaan 9 veranderen in vrugten, H welk. ~m 



in fruftus excrefcunt , qui funt quinque fexve baccse vyfajes bejien, op dezelfjie jlelen , in de grootte van b'alf 



iisdem infidentes petiolis, magnitudine Uvarum femi izajfene druiven t uit den groenen Votiagttg , eerjl rout y 



completarum, ex viridi albicantes, primo rotundae, daar na inkrimpende , gevoinnen ze jes of agt locker. , 



dein fefe contrahentes, fex ottove formant angulos, 

 P 



juofa medulla reconditur granulum 

 ac ruffum, faporis amari& ingrati, matura vero ejus 

 caro fuccum emittit purpureum > 

 fruftusque fubfequenti maturefcunt menfe 

 medullam eerunt amplam • ficcam « 



binnen by yder boek in een bartagtig en niet te mi i <wa 

 teragtig merg , fchuilt een dun , plat , en ros zadehen , 

 bitter en onlieffelyk van fmaak , en *t rype vleejcu geejt 

 een purpere Jap van zig ; 9 t bloeit in Oftober , en de 

 Odtobri floret ? vrugten werden in de volgende maand ryp : De takken 



bebben een groot , droog, enViieragtigmerg, gelyk bet 



Rami 



Secundo. 



Buglofft 



Bugloflum litorcum. 





polypi femina arbufcula 



lius fummo mult 



tojfken is mede een boompj 



im quoque craiia , in 



petioli locu mnior««^_«r^3 pedes longi, firmi, 

 xotundi, &glabn 5 nee virides gc™ tes ifl- as f qua . 



mas, quas prior habet, in ejus extremo 

 tur ab 



opperfie veele flelen ft 



ten lang , ftyf , r&nd,e 

 febubben, die bet vorige beeft 



undecim 



efjtejtaan van elf m vytti 



ad quindecim numero in orbem , halve /pan lang, een band breet , zonder tanden of a 



\n de kanten, en bet jonge blad ftaat opvoaarts 





fesqui fpithamam longa, palmam lata, nullas seren- 



tia fpinas feu dentes in ambitu , tenerumque folium Jloten 



furfum ereclum & convolutum eft inftar pedis aquite. 



Flo res fruftusque in umbella progerminant , uti Bloemen en vrugten komen aan een dol voort , gelyk aan 

 in priore , ejus vero baccae funt rotundae inftar femi- 't vorige , dog de bejien zyn ront als Coriander, zvcart % 



„ 3 — -, duriufcul 



Utriusque fpecieiTapor tam foliorum quam corticum 

 eft amarus & acris , ad ilium Scutellaria accedens, 

 ejus fru&us Augufto obfervavi. Tenerum femi aper- 

 tum folium aquilae pedem optime refert cum an- 



gulis fuis , unde & Ternatenfe nomen fuam habet naam beeft. 



en met bartagtig merg vervult , de fmaak van bladeren en 

 Jcborffen aan beide is bitter enfeberp, en na de Scutel- 

 laria trekkende 9 de vrugten beb ik in Auguflus gevonden. 

 *t Jonge half geopent bladgelykt zeer wel een Arentspoot 

 met zyn klaauwen , U'aar van bet in bet Ternataans de 



ongmem. 



Nomen. Latine Folium polypi juxta Malayenfe Caju 

 feu Daun eorita , quum ejus folia quodammodo re- 



Aquilce 



[golotsjiffi 



Polyp 



. h. e. ungula 



Kiapp 



darat, ad diftinftionem fubfequ 

 mod eft BugloJJum litoreum. • 



Locus. In planis crefcit filyfc 

 ro autem nbcurrit in Amboina 



m 



Wayt 



Ejus folia ac cortex contufus , & in aqua • 



contntus , 



ftinorum & ventris polyp 



9 



Naam. In 't Latyn Folium polypi , na *t Maleits 

 Caju of Daun gorita, dewyl zyn bladeren eenigzints e^e* 

 lyken de armen van den vis Polypus of Zeekat , in 't "ter- 

 nataans Saha. faha en Cohebba magolotsjiij , dat is , 

 klaauvo van den vogel Kiappa of Zee-arent , op Amboin 

 Aylaun urita, op 't Baleits Polendo darat, tot onder- 

 febeid van 't volgende Polendo lauot , '* voelk is Bu- 

 gloflum litoreum. 



Plaats. 't JVaJl in vlakke boffebagien en donkere va» 

 leyen , en men vint bet vceinig in Amboina omtrent Hila, 

 en in de valey van de Waytommo. 



Gebruik. Zyn bladeren enfebors gejloten, en in vjat 

 voater gewreven, verdryven de ziekte Gorita , 't iselk 



m ^ , r _ ^ we ft, quern fenfim confu- is een Polypus inteftinorum & ventris, dewelke zy aU 

 rnuntT incolaV autem hanc curam didicerunt ex fo- Unkskens verteren 9 bebbende den Inlander deeze kure ge- 



Ternatenfes 



Saguero infundunt potui 



Mangio filvejlri feu 



potant , cum in pugnaia 



leert uit de fignatuur der bladeren, De Ternatanen doen 

 de bladeren en Ichors in de Sagueer met bet Mangium 

 filveftre of Majoerat, 't voelk zy drinken als zy uit veg* 



ten milen gaan. 



tjus 



N 3 



Dt 









