









r 



I 



, 



HERBARII AMBOINENSIS 



104 



Fruttus hi neutiquam clcgcnerant in capitulum lftud 



ex ciivereo viride uci in mare fie: Interne quoque ge- 

 nt aquofam & duriufculam medullam : Trunci non 

 ultra brachium craiii i'unt , atque radices longae funt , 

 & obicure cinerese. 



Umbella baccis onufta eft, fed in cohortes quafi 

 divila , quirum nigrae parum corrugantur , ac turn 

 decidunt', aves enim nullas utriusque fpeciei baccas 



Liter VI.. CaputU. 



Dee 



, 



groe 



^cezc vrugten veranderen geenzints in dat graauw- 



ne holktje^ gelyk aan 't mannetje gefcbiet ; van bin- 



hen beeft het 00k cen water en bartagtig me'rg. Deftam- 



men werden met boven een arm dik, en de wortelen zyn 



en danker- graauw. 







)e dolftaat vol befien. dog in troepen verdeelt 3 de 



zwarte krimpen vcat in, en vallen ah dcmaf, want bet 

 gevtgelte wil geen van beide die zoorten eten, 't zant aan 



comedunt , arena , qua rami & folia confperfa funt, de takken en bladeren bangende, verwekt een jeuken op 

 cutis pruritum excit&t, uti & corticis rafura, immo de butt, gelyk 00k doet y t fchraapjel van de fcborjfe > ja 



vehementiorem quam in mare. 



Malaice 



Nomen. Latine Frutex aquofus femina y 



Caju ayer parampuan: Javanice & Baleyice Galawas- 



Jm\ Ternatice Collotala, Amboinice in Hitoea^- 



ucca uti praecedens, in Manipa Kakobulabar, h. e. 



cadens velum, in Lihua Tahuela. In Uliafferenfibus 



meer dan J t manneken. 



Naam. In't Latyn Frutex aquofus femina , op f t 

 Maleits Caju aycr parampuan, in't Javaans en Ba~ 

 leits Calawalfan, op Ternaten Collo tala, in't Amboins 

 op Hitu Ayucca, gelyk '£ vorige; op Manipa Kakohu- 

 lahar, dat is een vallend zeU? op Libu Tuhuela/. In de 



Touleallun, & Amboinice Tatobu laibir , h. e. ramus Uliajjers Toute allun, of in f t Amboins Tatohu laihir^ 



inflar cadentis veli , uti praecedens , quae vis porro dat is een tak als een valient zeil y gelyk bet vorige, dog 



ihfula ipfi peculiare dat nomen, quod inutile eft enar- fcbier ieder Eiland beeft nog een byzondere naam, onno* 



— - ' • - ^ - >->•** digalle op te balen. ' ■ " 3* 5 



TPlaats. Het wail op dezelffie plaatfen als 't manneken* 

 dogjs weinigertd vinden. v* 7- 



rare. 



-Locus. Iisdem in locis crefcit, in quibus mas, fed 





rarior eft. 



U/lts. Ejus tenera folia pifcibus & carni adcoquun- Gebruik. De jonge bladeren werden met vifch en vlees 



tuv inflar aliorum olerum, fuccusque ex aquofa me- 

 dulla expreffus inflammatos refrigerat oculos, bac- 

 cse & folia virtutem poflident ardorem extrahendi in 

 febribus ardentibus: Cum foliis xger lavatur, baccas 

 cum Limonum fucco conteruntur, qui per linteum 

 cribracur, ejusque bina exhibentur cochlearia , fu- 

 perflua dofi frons, pulfus manuum, ac reliquae cor- 

 poris partes fricantur. 



Hoc lignum rafum cum Zingibere minore & folio 

 hratltato rubro pultem cxhibet 9 quae adplicatur arti- 

 bus paralyticis , fuperinpofito toto folio mox me- 



gekookt als ander moeskruit, 9 t zap nit bet water agtige 

 hert uitgeperjl , verkoelt de verbitte ogen , de befien en 

 bladeren bebben de k?*agt den brant uit te trekken in de 

 bete koortfen : Met de bladeren waft men de zieken', *de 

 befien wryft men met Limoen-fap, kleinft zedvonten 

 doek, waar van men twee lepelsvol in gceft, met derefi 

 beflrykt men y t voorbooft, de pols van de banden, en '1 

 ligbaam. 



Bit bout geraspt , met kleine Gember en Folium bra- 

 fteatum rubrum, deezepap warm gemaakt , flaat men 

 over de lamme leden, en bint een geheel blad van 9 t laaft- 



4 v . 



*-* KJU 



". 



V «- Ki*J 



0% 



morato ; tenera ejus folia quoque cruda eduntur , in- genoemde daar over, men eet de jonge bladeren 00k raanw p 



ftar alius Ulang alang ad pifces & Bocaflan. 



Ternatenfes hanc plantam, feu proprie ejus lig- 

 num obculto indigitant nomine Panawa xula, h. e. 

 medicamentum infulae Xulce > ipfique mirabiles ad- 



fcribunt vires ad cun&a recentia vulnera curanda, derlyke kragttoe, omalleverfe woyiden te genezen, ge~ 



als andere Ulang ulang, ,tot vifch en BocaJJan. 



De Ternatanen noemen deeze plant y of eigetitlyk bet 

 bout daar van, met- een verborgene naam Pafrawa xula, 

 datismedicyn van 9 t Eilant Xula > enfcbryvenhemwon* 



uti Solorenfes id efficiunt cum ipforum Paofoldo , in 

 bellum enim euntes hujus fruftum fecum ducunt cor- 

 tice adhuc obteclum > atque in Mufas foliis convolu- 

 tum , quum fint vulnerati, parum ejus abradunt cum 

 pelle rugofa vel frufto vitri infubtiliffimum pollinem, 

 dein obliniunt vulnus depnratum cum Calappi oleo, 

 ipfique infpergunt hanc rafuram, quae prompte yuL 



lyk de Solorefen met baar Pao foldo doen , want ten 



t 



een 



zynde , fcbillen zy een moeinig , en fcbrapen 



roggevel flfgi** xeerfyn, uuur Tta bejtryten ze de won- 



den , gezuivert zynd&mr Calappus-oly ■, enjhrooijen dat 



fcbruapfel daar in , *t ivelk . veerdig .^mmjl ., -vnk op alle 



nus confolidat, apofthematibus quoque & anthraci- \?IpoftbemataenBloet<vinnengelegt } ryptdezelve,ofdoet 

 bus inpolita_, maturat ipfos ve[ diffipat, alii Terna* ze vergaan ; andere Ternatanen happen een Jluk afvan 



de dikfle takken met fcborjfe V» al , voeren 't zehe ge- 



tenfes crafliflimorum ramorum fruftum amputant cum 

 cortice, illudque Tecum ducunt ficcatum. Corticem 



droogt by zig. De fcborffe fcbrapende , niaken ze warm 



t 



huncradunt , 6c calefaciunt in Calappi oleo , .adlir in Calappus-oly, en binden ze op verfcbe voonden, omit 



gantque ilium recentibus vulneribus ad fanguinis flu- blqedje Jlelpen , de wlgende verbanden doen zymet ' 



xum liltendum , in fdbfequentibus denudaaonibus fciirdapfel van y t hout , bet voorgaande mannetje is in 



vulnus curant ligni rafura: Prscedens mas in Terna- Ternaten niet veel te vinden , ook bier toe onbeyuaam, 



ta non cooiofus eft, aique jn hunc finem ineDtus. om dat z\n fcborffe ieuktl ,^ .„ ,.,^ A . A 



ta non copiofus eft, atque jn hunc fiaem ineptus , om dat zyn fcborjfe feukt?\ ~,y 



DLium eius cortex oruritum excitet. Ai v '." •' V' 



quum .ejus cortex pruritum excitet. 







.^Wl^ 



Maoricani Uliaficrenfes cum binis hifce fpeciebus De Moren in de Uliajfers bebben nog em ander konjlje 



aliam inftituunt artem ad virile robur augendum , met deeze beide zoorten , om mannelyke kragten te w- 

 pra&J«tf«i in fenibus. Binas nempe eligurtt plantas rneerderen , inzonderbeid by oade luiden. Zy zoekm ds 



marem & feminam , quae quam proxime nempe fibi 

 adllaiK , ipforumque radices efFodiunt line ferro vel 

 ^mputatione , Ceil ipfas abrumpunc contorquehdo ^ 

 fibrillas harum fumutrt fepcehi, articulum di^iti Ion- 

 gas, quas ciiin vetcri mafticant Pinanga & Siriboa , 

 ipivivum dcglutientcs fuccum : Ejus folia pro Ubat 



twee planten manneken en wyfken , die digt by matkan- 

 der flaan , graven de wortel uit zonder yzer of kappen, 

 brekevde dezelve alwringende af. Fan de vafelingen he- 

 men zefevenftukjes, ieder een lid van een vinger lank % 

 en -Kriouwen ze met oude Pinang en Seriboa , *tfap in- 

 zwelgende y de bladeren %vorden ookvoor een Ubatpapeda 



pupeda quoque babcntur , quum aquas incoquantur , gebouden, als men dezelve in V water kookt , waar mede 



qua Sagu-manta pneparatur. 



Tabula Qv.adragefuna Qnlntd 



Rarftum exhibet fruticis aqtiofi fern &, uci a Rnmpbfo voca* 

 tur. 



Ubi litr. A Corymbum flo-iftruw , & B racemwn frnziftntm 

 dcmonftraru- *j 



men de Sagu-manta toebereit. 



s 





De Vyf en Fceriigfte Plaat 



moont een tak van de <watera«tige ftruik h 

 als het van Rumpbius genaamt is. 



\ 





- 



20 



. 



4 % 



I i H 



wyih 



aarw 



m 



<* 



■ 





• * 



*%*^ **# 



. 



« * • 



f * 



• 



if --5 f 



■ 





m 









\ 







•7 „n 



mm * 



* m 





*M 



w 







«, 



\ 









* 





Uw* 



* fT 





** % ' 





I i 



•h X 





■ 



/ 





1 i 



i 



m 



AM. 





PUT 









