





io6 



HERBARII AMBOINENSIS Liber VI. Caput Ul. 





i 



Locus. In denfa crefcit fruticum filva in campis & 

 vallibus, in aids montibus non vel raro , qui yero 

 in duro & faxofo crefcit folo circa litus, anguftiora 

 gcrit folia , & in ejus radicibus major percipitur ar- 

 dor, notus eft in omnibus fere infulis aquofas India?, 

 uti & in Zeylana, ejus alia fpecies erronee Japarica 

 difta obcurrit in Au&uario meo. Sinenfes dicunt in 

 ipforum patria quoquecrefcere, atque omnibus men- 

 iibus flores pToducere , ipfisque dicitur Santanboa. 



Ufus ejus apud incolas non penitus innotuit, pne- 

 tprnnnm nund infis habeatur Ubat fwangi , h. e. re- 



» 



Plaats. Het waft in 't digte kreupel-bofch op de wi- 

 den , en in de valyen , in y t boogjle gebergte niet of wci- 

 nig, bet geene onitrent de ftrant groeit in een barde en 

 fteenagtige gront y beef t f mailer bladeren , en in de voor- 

 telen meet brant; t is bekent me eft' in alle Eilanden van 

 Water-indien 9 en zo men my berigt heeft op Ceylon, een 

 andere zoorte bier van abufivelyk Japarica genaamt 3 ziet 

 in myn Au&uario. De Cbineefen zeggen, dat y t in baar 

 lant ook gevonden vcert > alle maanden bloemen dragen* 

 de , en genaamt in 't Chinees Santanhoa. 



Gebruik. Zyn gebruik is by de Inlanders niet ten vol- 

 len bekent 9 bebalven dat zy 't houden voor een Ubat 



medium contra Sagos, quod nihil declarat. Ejus an- fwangi, dat is, remedie tegens betovermgen, waar uit 

 tiftites alium fuperfticiofum adhibent ufum , rubros men geen befcbeit bebben kan. Hare voorvegteren bebben 

 iftos flores cum Pinanga mafticantes , ipforumque nog een ander fuperftitieus gebruik , knowwen de roode 



fuccum oculis inftillant 



bloemen met voat Pinang, latende bet zap daar van zig 



dentes hinc audaces, fortes, atque hoftibus terribi- in de ogen druipen, als zy willen vegtengaan, want zy 



les effe,uti hi rutili flores aliquem terrore adficiunt, geloven, dat zy bier door ftoutmoedig , curagieus, en de 



quum ex inprovifo quis in filva hos intueatur: Ejus vyanden verfcbrikkelyk iverden, gelyk deeze rode bloemen 



radices tantum in Medicina adhibentur , prafertim iemant verfcbrikt , als men ze onvoorziens in bet bofcb 



Up 



Ma- ziet : zyne wortelen alleen zyn gebruikelyk in de medicyne, 



pra 



fimul- 



que externe inliniantur , dicune quoque valere con- 

 tra adfumpta venena : E'dem quoque radix, licet 



paruro 



inzonderbeid tegens bet zydefteken of baftart Pleuris , in 

 't Maleits Upas meniccan genaamt , wanneer men de- 

 zelve met water op een fteen wryft , en inneemt , ook van 

 buiten op fmeert ; men zegt dat ze ook dient tegens inge- 

 nomen fenyn. Dezelffte wort el , boewel bart, kneuzen 



eft, minutim contunditur , & in ore continetur con- ze een weinig met een fteen , of 9 t welk beter is , ftoten 

 tra Odontalgiam ex Catharris ortam , quos extrahit ze klein , en houden ze in de mont als iemant tantpyn 



P 



beef 1 9 want ze trekt de Catbarren uit met bare zagte 



ipfius ramulis vel radicibus ad vacillantes dentes ro- brant , zo maken ze ook tandeftokers van ryskens ofwor- 

 borandos, expertus tamenfui, uti fupra innui, in- telen , om de waggelende tanden te beveftigen ; ik beb 



~ egter , als boven gezegt , ervaren , dat onder deezen wor- 



tel een onderfcbeit moet zyn , want zommige branden zo 



ter hafce radices varietatem quandam effe , quum 

 quasdam tarn parvum in ore excitent ardorem • ut 



vix fentiatur , qusedam vero adeo fortiter , ut, fi weinig in de mont, dat men maar event jes gevoelt , en - 

 modo ter quaterve fuerint mafticatae,veficulas caus- zommige zo zeer , dat , als men ze drie a viermaal ge- 

 fent , contra odontalgiam ramulorum extreme eli- 



knouwt beeft , bleinen optrekken , tegens de tantpyn ne* 

 men ze ook 't uiterfte der ryskens en weekt ze , \t welk ze 

 kneuzen , en in de mont houden ; ik weet wel , dat bet dik- 

 wils gedaan , maar lankzaam belpende bevonden wert. 

 Degedaante van deeze bloeme , de viefe fmaak , en zag- 

 dicum ardor declarant , hunc fruticem adfinem efle ten brant van de wortel , bewyzen dat deeze beefier uit 



guntur partes, quae macerantur, parum contunaun- 

 tur, & in ore continentur, novi fsepius fuifle tenta- 

 tum , fed tarde operavifle. 

 Horum florum forma* ine:ratus fat>or« & levis ra- 



Radici veficatorice feu Accar binajft 



de maagfcbap van Radix veficatoria of Accar binafTa 



dcfcriptee, unde & quidam has binas plantas fub uno bier na in y t negende boek befcbreven, zy* daaromzommi- 



Auparula 

 mm ardentem vocantes, atque hanc magnam Flammdm 



fii 



ftcatoriam 



mpft 



ge deeze beide planten onder een geflagt begrypen , beide 

 Auparulan of Ignis ardens noemende s en houden dit 

 groote Flamma iilvarum voor 't wyfje , maar Radix 

 veficatoria voor 't manneken. 



Tabula Quadragejima Sexta 



De Ses en Veertigfte Plaat 



r 



Ramum exhibet fruticis , qui Rumpbio Flamma (ilvarum dici- Vertoont een tak van een ftruik , die by Rumpbius de Flam 



tur , ubi litt. A ejus corymbum fruftiferum denotat. 



bojfcben genaamt 

 de tros aanwyft. 



o 



T 



O. 



N M 



K 



N 





■ 



sc eft Jasminum flore tetrapetalo , Ixora Linnai, Schetti 

 H. Maiab. in Tbef. Ztyl. pag. 125. Tab. 57. & Jasminum 

 Indicum , Lauri folio inodorum , umbellatum floribus 



coccineis Par. Bat. Pr. pag. 342. Plukn. Almag. pag. 196. 



& Jasminum arborefcens , Indicum , flore tetrapetalo f 

 umbellato , phoeniceo , foliis Laurinis latioribus Breyn. 

 Prodr. 2. pag. 58. & Cerafus Zeylanica, humilis, filves- 

 tris, floribus holofericis, intenfc rubris, umbellatim con- 

 geftis , fruclibus nigris Muf.Zeyl. pag. 15* & Cerafus Zey- 

 lanica humilis iilveftrls f pavonina , flore holoferico um- 

 bellato. ibii. pag. 60. reliqua vide in Tbef Zeyl. he. ciu 



j 



Hortus Maldb. in de Tbef. 



het bladt van de Laurierbomen , en gekroonde hoog« 

 iode bloemen , in de-Par. Bat. Pr. pap. 342. en van Plukn. 

 uilmag.papr. 196. en de Indifche boomagtige Jasmyn met 

 een vierbladige , gekroonde, en hoog-rode bloem, met 

 brede bladen van de Laurierboom , van Breyne Prodr. 2. 

 pag. 58. en de Ceylonfche , lage , wilde Karfeboom . met 

 vier hoog-rode bloemen, kroonsgewyze by een verga- 

 dcrt , en zwarte vrugten , in het Muf. Zeyl. pag. 1 5. en 

 de Ceylonfche lage , wilde Pauwe Karfeboom , met een 



Tbef. 



aldaar 









. 





Alia 





