



















HER BAR II AMBOINENSIS LiberVl. Caput UV. 



ic8 



• _ _ 



cos cruciatim divife raro in trcs , ex viridi cocrule- 

 fcentes , ac dcin nigricantcs feu fumei colons , pa- 

 rurnque rugofc, fub tenui autem ac fragili putami- 

 ne intus quatuor reconduntur cellulae , plerumque 



ft 



Ej 



spoilt 



wrens > in % t knits gedeelt , zelden in drie , uit den groe* 

 nen blaauwagtig , en daar na zwartagtig of rookver- 

 wig , en wat gerivipelt 5 onder een dunne en breekzame 

 fchaal vint men binnen vier buisjes, meefi ydel> dogzom- 

 mige bebben korhvan een wit en olyagtig merg, zwaar 

 van reak , ah den Ricinus. 



De wortelen 



b % 



Mcnfe Jul 



fium corymbus florifer prodit, qui diu in frutice 

 vegetus eft, ac fru&us menfibus ficcis maturefcunc. 



Nomen. Latine Petafites Amboinica, Malaice Lolut 

 J _ . ipuan, quafi thyrfus nuptiaiis, quum totus hie 

 corymkus cum vicinis viridibus foliis ipfi junctis ab- 

 fcindatur , atque in nuptiis adhibeatur ad ornandas 

 coronas magnas feupyraraides ipfis Puan diftas , qus- 

 que men (is ornatus caufla inponuntur: Bongapangil 

 quoque vocatur , atque apud Hitoenfes idem obti- 

 nuit nomen cum prsecedenti Aupalulan, in Leytimo- 

 ra Auparuran , cum cognomine Habulu feu piloii ^ 



a2cedente"hi cnimpro mare habent, atque banc pro 



July of midden 



ijl 



)jfen voort , die langen tyt in boar wczentp 



denftok ftaan, en de vrugten rypmin de droge maanden. 



Naam, In 't Latyn Petafites Ambonica, in'tMa- 



leits Lolut en Bonga puan, quafi thyrfus nuptialis, 



ten 



ook 



op taft 



jlaan , affnyt > en op bruiloft 

 'oonen of bloem-piramiden , i 



emina, quum tamen penitus diverfe lint plants. 



Locus. InAmboinae hortis acfilveftribuslocisplan- 

 tatur* potiflimum amat crefcere port areas in folo 

 molli, in quern proje&ilia quotidie projiciuntur, per 

 femen asque ac per ramos abruptos propagating per 

 femina vero melius fuccedit. 



Hujus &alia obcurrit varietas vulgari omnino fimi- 

 lis, exceptoquod florum thyrfus ad inferiorem fuam 

 partem ample fcfe extendac, ac Turcarum petafum 

 akum referat; puto autem tantum luxuriantem eife 



y de Hitoeejen beeft ze dezelf- 

 jie naam ah de vorige Aupalulan , en op Leytimor Au- 

 paruran , met de bynaam van Hahula, bairig, want zy 

 bouden '£ voorgaande voor '£ manneken , en dit voor '£ 

 wyfken, daar bet nogtans zeer verfcbiliende plant en zyn. 

 Plaats. 'I Wert in Amboina in de boven en bofchtui- 

 nen geplant , 't wajl lief ft agter de erven op een lofft 



gront y daar men alder bande vaagjt 

 men teelt bet voort met zaat en afi 

 *J eerfle gaat zekerder. 



been fmyt 



Men 



uitpu 



»-* 



Turkft 



onderfi 



gemene gefl 



prioris naturam, in pinguiori crefcentem folo, ejus vette gront voortkomende , want de zaden daar van ge~ 



enim femina fita non eosdem produxerunt "flores. 



Ufus. Totus florum thyrfus cum vicinis foliis , uu 

 didtura fuit, in nuptiis adhibptur ad pyramides feftales, 

 ubi & elegans praebec •fpedtaculum 5 e longinquo tamen 

 gratiorem y quam ii fit vicinus ob gravem ejus odorem, 

 quern tota etiam fpirat planta, acpra^fertim ejus fo- 

 lia abruptique petioli ; Malayenfes florum petala cum 

 Siri pinang mallicant contra fanguinis miftionem. 

 Viridia ejus folia inmanibus convolvunt, donee flac- 



zaatt , 



_... ge 



(als gezegt} op bruiloft 



>fl 



piramiden, alwaarhyweleenfchoonfpettaculgeeft, dog 

 van verre lieflyker dan van naby , wegens de fterke reuk > 



bele plant beeft , inzonderbeid de bladeren en afge- 



flelen 



Maleyers eten de fnibbels 

 pinang tegens 't bloetpiffen. Be 



cefcant ac contufa quafi ftnt , quie ace to inbuunt & kneitjl werden 5 dop 



flap 



. „ Pell 



Radix adhibetur contra Dyfenteriam, vario modo 

 comniinuta & efa, folia autem ad depuracionem ac 



lavationem infantum mox in dias luminis auras emis- 

 forum in ufu funt, uti in fubfequenti indicabitur fpe* 

 cie : fquamuls feu foliola qorymbi cum cortice Ar- 

 boris regis in pultem contrita & inlinita artuum do- 

 lores cum lancinationibus junftos curant, folia cum 

 CurcumcP fruftulo in pultem contrita abdomini tu- 

 menti ac pedibusinliniuntur ad oedema extrahendum. 



Tabula Ouadragejima Oftava 



u 



v 





r ^ 









Ramum exhibet Petafitidis Amboincnfis , ubi litt. A ejusjfl 

 claufum, 13 eundem apertum, ac C tflicula feminalia in 



cum periantbio denotant. 



■ 



; 





> 



- 



CAPUT QUINQUAGESIMUM QUARTUM 



aan 



if 



op<>op 



de manieren klein gemaakt , en gegeten , de bladeren wer- 

 den tot '£ wajfeben der nieuw-geboorne kinder en gebruikt 9 

 gelyk in 't volgende zal gezegt werden. Dejmbbekn of 

 blaatjes van de bloemtrots , met defcborjfe van Arbor regis 9 

 tot een pap gewreven en opgefmeert, geneejl de weedom in 

 de gewrigten , daar fleeken by zyn ; de bladeren met een 

 fiukje Curcuma tot een pap gewreven , werden op gezwoh 



om 





a k 



4 ■ i 



• 



natuur 



De Agt en Veertigfte Plaat 



i tak van de Amboinfcbe Pejtwortel 

 gejloten f B dezelve geopent , enC 





- * 



( 













LIV 



HOOFDSTUK 



r» 



■-t»H 









* 



\ 





t 



i 





■ 





Petafites agreftis. M 





° 





• 



greftis Petafites non 



Vfed humilis eft frutex , quinque circiter pedes 

 altus , ramos gerens raros ac fragiles , magisque 

 extenfos 



quique 



ad 



fed quatuor iniuper fulcis notatifunt, acfi eflent qua- 

 tuor rotundi petioli fibi mvlcem adcreti , quibus fo- 

 lia infident bina fibi obpofita ac cruciata , cordifor- 

 mia inllar priorum , fed multo minora & firmiora, 

 oclo decemque pollices longa, feptem ac novem la- 

 ta , in brevem apicem definentia , nee ipforum auri- 

 culas fibi incumbunt, ac prope pctiolum quinque vel 

 feptem majores coftae concurrunt , ipforumque inter- 

 flitia multis venis transverfalibus repleta funt, atque 

 nine rugofa, fuperne mollia & lanuginofa , ad oras 

 ample & vix crenata , fuperne maxime virentia , in- 

 ferne rugofa & fcabra , ipforum petioli rotundi funt, 

 firmi, ac farina alba obdufti , uti & inferior folio- 

 rum pars, ipforum odor fortis quoque 

 cinus , Ricino tamen magis adcedens. 



eft 



Ejus 



<._./ 



De wildt 



'» 



-»Mr 



I 



n 



t • 



4 * 



r% 



wilde of gemene Petafites werd 



niaar blyft een lage firaik 



yf. 



broffe takken, d 



vierkanty maar 

 Qok met vier voornen afgedeelt zyn, ah of'er vier rondt 

 fielen tegen malkander gewaffen waren^ daar aan jlaan 

 de bladeren twee en twee tegen malkanderen , en in 't 

 kruis regt bertformig , ah de vorige , dog veel kleinder 

 en flyver y agt en tien duimen lang , feven ennegenbree 

 met een korte /pits • en de ooren (laan niet over malkan- 

 der , by den Jt eel komen vyf of J even grooie ribben t za- 

 men , zynde de tuffcbenplaatfen met veele dwers-aderen 



zagt 

 zaaa 



xpelig 9 aan de bovenfl 

 aan de kanten wyd , en donker ge- 

 groen, van onder en ruig en rimpe- 



fielen zyn ront> maffief, en 



befirooit , gelyk ook de onderfi 



reuk is melt jierk 

 komende. 



e 



der bladeren ; baar 



* » 





-K * 



•-. f 



. 



• ^ 



i » t 



Ve 



















