













Vl.Boek. UV.Hoofdft. AMBOINSCH KRUYDBOEI 



100 



Ejus flores parvac & lax£ inponuntur umbellac in 

 ^ctiolis rubris , ipli aucem fiores ex longis formati 

 funt tubis , forma fua multum convenientes cum 

 illis flammasfil varum , unde & ab Amboinenfibus ejus 

 femina cenietur, quod, uti in prascedentibus fuit 

 diftum , erroneum eft , omnino enim convenit hasc 

 planta cum pracedenti Petafnide, ej usque flores ex 





De bkenten Jiaan aan een Heine en ydele dol op rood* 

 Jlelen , zynde de bloemen zelfs lankbalzi ; , in gedcahlt 

 veel overeen kmende met die van Flamma ill varum, 

 daarom bet by de Amboinefen voor 't voyfken van *l zelve 

 gebouden werd , *t welk , als in 7 voorgaande gezeet * 



met 





quinque compofiti funt petalis, quse ad unam circuli 

 partem deliquium patiuntur & aperca quafi funt, feu 

 quafi deciduaibi client, qui peculiaris binarum harum 

 plantarum chara&er eft 9 flores primo progerminan- 

 tes interne incarnati funt feu fuaverubentes , dein 

 fanguinei , quinque gerentes incurva & rotunda fta- 

 mina fiftulis in tubi pofita. 



Fruttus quadragonse funt bacc# pracedenti omni- 

 no fimiles , primo ex cceruleo colore virides, dein 

 nigral , corallino quafi rubroque infidentes pericar- 

 pio, intus in fuccofa ac nigra medulla quatuor granu- 

 lofa ac cbniformia locata funt femina, ad unum la- 

 ws partim concava: Tota umbella ingratum quoque 

 fundit odorem, ac papilionibus albis infeftatur, qui, 

 quantum videtur , fuccum ex floribus exfugunt , in 



ifites,te weten van vyf blaatjesgemaak 



ning 



* 



9 



als of er eenige afgevallen warm, 't wdk ten eige ca- 

 rafter van beide deeze plant en is. De ccrjlc of en gaande f 

 zynvan binnen incarnaat of roofe - roU , door na bloet- 

 root, met vyf kromme en ronde draatjes in depypen det 

 hals ftaande. 



ierkarAe be ft 



op em 



koraal-root voetje flaande , binnen in een zappig zwart 



le gg 



ne 



« 



en meeft bezet met een flag hleine witte kap 



to 'tfcbynt, eenigfap uit de bloemen zuigen. Op'de jlelen 



... , . . van de bidder en , met wat wit meel bejlrooit , ziei men 



foliorum petiolis alba ifta farina confperfis papilio- die beesjes met menigte zittcn, en daar onder zo hleine, 



nesifti magna quoque copia confpiciuntur , atque in- dat ze fcbynen aldaar gegenereert te werden , anders is 



i r.\ . ._ -i. ..-,_. deeze plant merendeels met zwarte mieren bezet . als ze in 



ter illos quidam adeo pufilli , ut ibi generati videantur. 

 Caeterum h^c planta nigris potiflimum formicis infe- 



>-« • f^ m m • * .. _^ m 



ft 



opacis 



fiorifer e longinquo rutilum quafi ignem reprasfentat, 

 ibidemque e tiam major eft,quam fi in nudis crefcat agris. 

 1 Nomen. Latine Petajites flgr^hV , Malayenfibus n " 1 



Uaar 



)p kale velden waft 



lum verum obtinuit nomen , nill quod pueri forte i 

 jnpofuerunt Bongapitsja pingan fcilicet , h. e. flos m- 

 ftar disrupts patina , five quod ab una parte defi- 

 ciat, five quod pueris perfuadeant, fi hunc abrum- 

 pant vel trattent florem , kk ifto die patinam vel 

 aliquid aliuddisrupturoselfe. Amboinenuum nomina 



Na 



e 



fun t 



Au 



h. c. femina 





nomina ignis flammam 



Aupalulang marem putent , qure ambo 



enotant , in Luhua vocatur 



beeft bet geen regte naam , dan dun bem miffcbien de 

 deren gegeven bebben, Bonga pitsja pingan, dat is 

 bloem als een gebroken fcbotcl , of om dat ze van de 

 zyde defect is, ofom dat men de kinder en wjt maakt , dat 

 zo ze deeze bloemen afbreken en bandelen , zy dexelve dag 

 eenfcbotelof lets breeken ziilU'is De Amb nfcbe n&men 

 zyn Maruran-g en Aupalulan mahina, dat is H wyfken, 

 om dat ze 't cerjle Aupalulang voor y t manneken bouden 9 

 beduidende alle beide een vlamme vaur. Op Libit Tsja- 



Tsjamarra, in Baieya Tintinga , aliis vero Amboinen- marra, op 9 t Baleits Tintinga, by andcre Amboineejl 



fibus 



Papilionum potus , quum hi pi 



als mede in Banda voerd bet zcer eigentlyk Luluna coa > 



hac reperiantur planta. 



Locus. Sponte crcfcit juxta fluminum ripas, & in 

 cunftis vallibus, per quos rivuli decurrunt^ eflaue 

 notus hiefrutex in cunftis Amboin^ &Band# infulis. 



Ufus. Folia xque hujus ac prjecedentis Petafitidis 

 ab Amboinenfium obitetricibus multum adhibentur 

 ad balnea formanda, in quibus infantes mox proge- 

 nitos fepius lavant, dicentes hoc nontantum condu- 

 ces , ut hi a materna inpuritate depurenrm* , fed 

 etiam ut pr^coces fint ac cito excrefcant, & pinguc- 

 fcant; ead?m quoque folia contrita & inpofita exu- 

 ftionibus , has curant , maturantque apofthemata & 

 anthraces. In febribus 'quoque propinantur , & ad 

 Amboinenfium variolas expellendasconducunt, cum 

 Curcuma contrita, calefafta, & inpofita tumentiLie- 

 ni ieu Tehatoe, ilium detumefcunt ac refolvunt, fi 

 variols ifts incipiant mattirefcere , externe ipfis iir- 

 ponuntur, ut exficcentur : Radices, petioli teneri, 



Kapelletj 



emcen 



v 



Het vcajl 



rmeren, enmaiie valyen, daar riviertjes door looptv < 

 bekent in alle Amboinfche en Bandafche Eilanden. 



Gebruik. De bladeren zo van dit als van 't vorige Pe 

 tafites , nverden by de Amboinfe Vroelvrouwen veel ge< 

 bruikt om in warm water tefteeken , waar in z;y de nieuw 



ifjcben 

 n va 



dat dczclve rafcb 



onrei- 



fpoedig opwajfen , en vet worden , dezelffle bladeren gc- 



ipgelezt + zenezen de verbrantbeid van V vuur* 



apojtemata en bloetvinnen tot rypbeid, 



boinfcbe pokke 



warm gemaakt > en opgeleid 



&fi 



vuur, 



In de 



Ani* 



} 



Jlenfen, en allengskens vergaan, alsde voorfcb 

 pokken beginnen te rypen , zo Xezt men ze van butien 



ac folia recenti infunduntur potui Sasuero, qui co- op om die te drogen, de wortelen, jonge jltlen 



quitur cum ill is^ parumper, & propinatur in Dyfe 

 teria f rel radices ejus conteruntur, ac cum cibo in- 

 cetuntur* abftinendum vero limul eft ab omnibus 



rfcbe 



op 



oop , of men wryfi 



Calappi cde 



pan 



eefnt ze met dekoji in, dog men moettig daar 

 i van allefcberpe en gekruide kofl , en meeft 



fafta, & abdomini inpofita tumens emolliunt abdo- J\ 



Sagu-brood nuttigen 



Colic 



Bandunenfes radice utun- 



met Calapp 

 t 9 en op de buik cejlagen , vcrzag 

 en bet winderiz Cohk. De Banda 



tur contra Oepas, cum lateris doloribus & vomku nefen gebruiken de wortel tegens de Oepas , dattnetzjd 



junftum , non absque ratione pueri terrentur hofce 



ilorjes 



srran 



partibus 



wt4^ y Xl\^A±*^y liw »j*i ^w*^^*~ ^.-w^^-^.-^ -^.*-«.^.— 



n tinercm , quern papilitmes Ifti in illis deponun 

 perniciofiffimus eft ori ac faucibus, quum in ift 



or ius 



r P 



vero, queiji per aculeum infiipt, lethaiiseft, ni fu- 

 bito obcurrant, ejus vero antidotum eft radix hujus 

 Petafitidis , qus mafticatur, ejusque fuccus partim 

 deglutitur, partim iftui inponitur, quum vomitum 

 fubfequi neceffe fit, fi effeftum fortiatur , talesque 



haurj 



$ 



fteeken en broken komt : niet zonder reden maakt 

 kinderen? %er%aart , dat xe dene bbemtn met hanaeicn 

 zullen,'Gfh filets in *t lyfte kfygeit van dat meeifgc ftof , 

 *t welt: de voornoemde fcbocnlappertjes daar op lalen wl- 

 len, dat zeerfcbadelyk in de rnond en keel is, veroorza- 

 kende daar in een kanheraglig gezm-el vf ulccratie. 



In de Ulia[fers is een zoort van een Viperdy genaamt 

 Munalacol , wicns beet curabel is , maar de jleek , die zy 



I in de Jleert mahen , is doodelyk , indien men 

 fpoedig iets daar tegen doet ; zyn antidotum is de 

 wortel van deeze Petajites , dw:elke men knaawwt , en 't 

 zap daar van ten deck inzvcelgt , en de reft op de (leek 

 bind , <xaar op een braking volgen moet als bet belpen auii, 

 Vbuis komende moet men de bladeren warm maken, *tfap 

 drinken , en mede op de txonde legg 



Tabula Quadragejima A' 



et Petafitidis agrejlis. 



De Negen en Vetrtiifle Plait 



r 



• 



VQTtel 



03 



CAPUT 

















fr 



\ 



