

VI. Boek. LVI. Hoofdjt. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 



Hi 



CAPUT QUINQUAGESIMUM SEXTUM. 



Folium principiJT<e. Daun putri. 



LVI. HOOFDSTUK 



Het Bladt der Vorfimnen* 





1c frutex elcgans ac mirus eft ob duplieia fo- 

 lia, cujus & binae funt fpecies, latifolia & an- 

 guitifolia. 



Primo. Latifolia daun putri frutex eft non fimplici 

 fed plurimis adfurgens ftipitibus incurvis & ample ex- 

 tenfis, quorum lignum eft album ac fragile , medulla 

 replecum uti in Sambuco. Ejus folia quodammodo 

 cum illis Braflkae conveniunt, funtque ampla & fub 



ft 



volgenf 



zyne tweederlei bladcren , waar van men twee 

 zoorten beeft , breetbladig en fmalbladig. 

 i. Het breetbladige Daun putri is eenftruik met teen 

 eigentlyke flam , maar met ettelyke takken opfcbietende 3 

 die krom zyn en <wyt uitgebreit , bebben een wit en bros 



Viier 



De bladeren gelyken eenig- 



rotunda, in obtufum apicem definentia, obfcure vi- /pits, donker-groen Jl 



ridia, flaccida, & lanuginofa , fubtus protuberanti- 

 bus coftis donata, feptem, otto, & novem pollices 

 longa, fex feptemve lata , oris aequalibus, bina fibi 

 obpofita , & oblique cruciata. 

 Flores in corymbis parvis excrefcunt , in quibus 



f)rimo adparent plurima ex cceruleo virentia capitu- 

 a, illis Jasmini nmilia, antequam fefe aperiant, fed 

 breviora, calici infidentia ftellato, ex quinque peta- 

 lis radiatis compoiito, capitula haec ccerulea fafcicu* 

 latim a fefe invicem remota funt in uno eodemque 

 corymbo, ex illis autem excrefcunt oblongi & pin- 

 gues flofculi , ex quinque craffiufculis petalis con- 

 ltantes , ample extenfis uti in flore cardinali , inter- 



tjlekende ribben , /even , a± 

 fes en /even breet , met ejft 



onder 



ft 



>e 



J'cbuins 



De bloemen kotnen voort aan kleine dollen , daar aan 

 men eer ft ziet veele blaaww-groene enfpitfe knoppen , de 

 Jasmynen gelyk , eer ze opgaan , dog korter , ftaande op 

 een gefternt voetje van vyf blaatjes , als Jlralen gemaakt) 

 deeze blaauwe knoppen ftaan met troupen van malkander 

 afgezondert aan een en dezelffte dol , daar uit werden 

 langbalfige en vette bloempjes\ uit vyf dikke blaatjes ge- 

 maakt, wyd geopent , gelyk de Flos car dinalis , van bin* 

 m „ h nni ,„^T . alsfluweel, met twee of ' 



^fc ^^ * * I M f m ft ^^ • ^^^^ ^» ^" ™ ^B • • 9 %f V •" ™*ftF ft» ft^ ^J M ft^# L ^^ • 



ne maxime luteis, atque inftar ferici mollibus, tres adertjes door ie der Had, en zonder reuk, de bah nu werd 



autem quatuorve venulse in quovis notat^e funt pe- 



Moernagely vcaar uit de vrugt 



talo; funt vero flores hi inodori, ipforumque tubus word, gelykende een Olyve , dog kleinder , groen met 

 lenfim crafcefcit inftar Anthophylli, ex quo fruftus graauwe puntjes bezet , en daar door ruig, boven op met 



excrefck OHva: formis fed minor, acviridis, pun 

 ftulisque cinereis notatus, unde rugofus eft, ac fu- 

 pra coronula rugofa ornatus, in qua longum porri- 

 gitur ac viride filamentum. 



Quum h^ baccae transverfim diflecentur 



ipeligkroontje y en daar 



crux 



Burgundiaca confpicitur, quse conftat ex quatuor G, 

 capitibus fuis obpofitis in viridi ac mucofa medulla ; 

 unus autem ex quinque iflis radiis calicis feu perian- de voon 

 thei faepe excrefcit in completum folium, reliquis fru- ty ts ^h 

 ticisfimile, fed minus, fuperius rotundum, ac qua- 



Als men deeze bejien regt doorfny 



)f vier G, met de boofden 

 , in een groen enjlymerig merg,eei 

 yf Jlralen, die de voet maken> avajl 



formed blad 



en 



tuor quinqueve pollices longum, tres latum, omni- w^w lang , drie breet , gants wit, met groene aderen > 



% 1 A ■ a ^ A ■ « ■ . ^ A *— •>. ft ft ■ ft ftftftft . . • m d 



no album, venisque viridibus diftindtum, quod nul- 

 libi obcurric in frutice hoc nili in ipfo corymbo , 

 quam maxime flaccidum eft & odoratum inftar un- 



guenti cujusdam aiomntici ^ pqtiflimum vespertino 

 tempore, lique poft calidos dies^pTuvia lubfequatur, 

 abrupta talia folia per aliquot dies hunc quoque fer- 

 vant odorem licet debiliorem , atque peculiare ac 

 mirum prsebent in hoc frutice fpeftaculum, unde & 

 inperiti faepe certamina ineunt, annempe huic junfta 

 lint frutici an vero alii, multique putant effe flores, 

 quum genuinus flos.prope ilia non confpiciatur. 



Secundo. Daun putri anguftifolia priori fimilis eft, 

 ejus vero folia funt minora, anguftiora, rlrmiora , 

 nee adeo lanuginofa. corymbi caEterum, flores, fru- 

 ftusque illis prioris iunt fimiles: fie quoque ex quin- 

 to fsepe radio fimile album excrefcit folium, minus, 

 anguftius, ac fere inodorum, inque ejus baccis trans- 

 verfaliter difTeftis nigra quoque detegitur crux. 



Nomen. Latine Folium principijfe , juxta Malayenfe f Naam. In t Latyn Folmm^pnncipifTaB^ na 't^Ma- 



Daunputry, quum Indicae principiflae alba ejus folia '~*' rv "*~ *"" J ~* J " 1 ~ A r " 1 " 



eligant ob gratum ipforum odorem , quidam hunc 

 friiticem Malaice vocant Dju malj ; Ternatice Nono 

 & Nonu, Amboinice Ayloun mania, h. e. puellarum 

 folium , Batavise a Malayenfibus vocatur Daun. 



Locus. Ambse has fpecies ad oras fil varum crefcunt, 

 ad montium pedes , juxta fluminum ripas* &in ipfis 



quoque litoribus. * 



Ujus. Primas fpeciei alba folia, quum lint odora- 

 tiffima , apud incolarum mulieres in ufu funt ad cor- 

 pora fua lavanda, quum ipfis gratum concilient odo- 



1 cauflam ? ~ lA: ~ *~ r ~ s ~ ~~ " 



deeze ftruik t 

 zeerjlap , en van een goede reuk als een kruidagtige zalf } 

 dog meefi in de avondjlonden , en als ' er na beete dagen 

 een regen wil komen , de afgebrokene bebouden bar en reuk 

 ook eenige dagen, boewel Jlappelyk , en deeze bladeren 



geven een zeltzaam fpeftacul aan den jlruik 9 waar op by 

 de onervaarne dikvuils iveddingen gefchieden of ze aan 

 dezetve Jtrmft vajtynan of bet een byzonder gewas z% ; 

 veele bouden bet voor de bloemen % dewy I de regie bloerk 

 dikwils daar by niet gezien iverd. 



2. De fmalbladige Daun putry is de vorige gelyk, 

 dog de bladeren zyn kleinder , /mailer , Jtyver , en zo 

 wolagtig niet , dollen , bloemen , en vrugt en zyn als f t 

 vorige , zo waft ook uit den vyf den fir aal een dier gelyk 

 wit blady kleinder, fmalder, en bykans zonder reuk; in 

 zyne befien dwers opgefneden y vint men ook een zwart 

 kruis. 



leits Daun putry, om dat de Indiaanfcbe vrouwen van 

 jlaat de witte bladeren beminnen wegens bare goede reuk, 

 zommige noemen bet in 't Maleits Dju malj, in 9 t Ttr* 

 nataans Nono en Nonu , op 1 Amboins Ayioun marua, 

 dat is , Meiskens-blad , op Batavia wert bet van de Ma- 

 ley ers Daun genaamt. 

 Plaats. Beide zoorten waffen aan de randen van bos' 



feben in 't bangen der bergen 

 vier en , en mede op firant. 



langs de never van de ri+ 



Gebruik, De witte bladeren van de eer fie zoort, als 



zynde de welriekenjle , zyn by de Indiaanfcbe vrouwen 

 in gebruik) om 9 t lyf en bair daar mede te waffen , die zy 



een goede gear geven , om dezelffte oorzaak legt men ze ook 





p 



adponuntur veftibus , ac linteis , & inter chartas etiam in kofers by 't linnewerk en klederen , zelfs in dc boeken 

 ficcantur , quum diu iftum fervent odorem, qui uno eedroogt , bebouden langen tyd baar geur : deeze reuk 



,M ~ • - • » *-- — ^- bebben ze egter de eene tyd veel fterker als de andern , H 



tvelk nog te onderzoeken flaat. Immers by bete en Hart 

 dagen bebben ze weinig reuk , als mede by langen regen. 

 J)e geele bloemen dragen de Maleyers gaarn agter dt 

 Mac^renYesdbalfta ooren , byzonderlykde jonge manlieden. _ De Macaffaren 



undunt odorem , uti & fi diu pluvia cadat. 



paucum 



yenfes poft 



pad] 



inftillant, ut audaces lint in pugna. 



Rami 



wryven de witte bladeren met een weinig Alua padj , en 

 druiptn y t zap in de ogen om flout te nverden in t vegten. 





• 



X. 







* 



