

/ 







, 





. 











Vl.Boek. Will. Hotfdft. AMBOINSCH KRUYDBOE& 



bufcub, atque ob quam hasc colitur, ut nempe ex 



ipfo tenuia&papyracea formentur veftimenta,quod 

 non nifi multiplier peragitur praparatione ac labore, 

 uti mox indicabicur. 



Nomen. Latine Frutex lintearius , quia ex ejus li- 

 bro lintea quaedam conficiuntur. Malaicum nomen 

 mihi ignotum eft , in Celebe cirea Tambucco Woo 



"1 



kultiveert werd, namentlyk om define linne of papier e 

 kleetjes daar van te maken , 1 welk niet zander veelvou* 

 dige toebereidinge en arbeidtoegaat ygelykftraks biernaar 

 zal gezegt wzrden. 



Naam; In ?f Latyn Frutex lintearius, 

 zelfs baft linnen gemaakt wert. De Maleitfe naam is my 

 nog onbekent , op Celebes omtrent Tambucco biet bet Woo, 

 op Hoeamobel Mala, op Bongay Lingoas 



om 



3 */ ? apte % keetJes uit deezen ba J l &mukt i bieten in 

 t Maleits Budja 5 op Tanbuccans Wonta o/Wunta* 



gelyk men ook noemt de andere kleetjes van den bom To. 

 picki genaamt , waar van boven in h vyfde boek , Hoofdftt 

 agt; maar als men deeze kleetjes van pakpapier gebruikt 

 zo biet bet in H Maleits Deluwan of Daluwan , eelvl 



vocatur, in Hccamohela Mala, in Bongaya Lingoas. 



Papyraces veftes ex hoc libro confetbe Mafaice 

 dicuntur Budja, Tambuccanice Wonta feu Wunta, 

 uti & alias veftes ex arbore Topicki difta vocantur , 

 de qua vide fupra libr. y. Cap. 8. ft vero haec vefti- 

 menca loco papyri compa&orii ufurpentur Malayen- 

 fibus Deluwan leu Daluwan vocantur , uti & cuncta 

 vulgariacinerea & fordida papyri genera ex arborum 

 quarundam libris praeparata hoc indigitantur nomine. 



Locus. Sponte crefcit in Orientali Celebes ora y 

 plurimum vero in Tambucci regione, item in infulis 

 Bongayce, ac minori in quantitate inHceamohela cir- . _^ „ www ^ t „ m , y v JL1WU 



ca Lacky & Laalan , ob multiplicem ejus ufum harum mtbel omtrent Laciy J en ^Laala^om ^^^veelvt^S^a 



infularum quidam incolasetiamhancplantantarbufcu- * — '*■ " 7 ' - ' ■ ■ . *-6 



lam in ventofis & faxofis locis, ubi cito & luxuriofe 

 multiplicatur, ac totos obcupat hortos. 



UfiLs. Quurn hasc arbufcula nullum alium praebeat 



grow , graauw 

 t eenige baft en v 

 Is. Hy waft va\ 

 eft in 't diftricl 





Ifs op de Ooftkuft 



op Hoea 



Pi „ 



)p lugttge en kraalftenige plaatfen • daar by %h 

 tr baaft vermenigvuldigt , en gebele tuinen beft 



ufum nifi iftorum vcftimentorum, hinc tota? caedun- 

 tur prope radicem 5 quum modo unius binorumve 

 pollicum craffitiem obtineant, quo enim (int junio- 

 res, eo tenuiora exhibent lintea, qua: enim brachium 

 craifte funt , non ita aptae habentur > quum harum li- 

 ber fit nimis durus ac fragilis. 



Stipitum horum exftirpatorum cortex exterior ru- 

 O ofus fubtiliter abraditur, poftquam levjffirne fupra 

 jgnern fuerint tofti , dein interior cortex feu liber 

 decorticatur 5 atque ad folem exiiccatur t qui dein 

 deponitur ac confervatur, donee veftes exillo praepa- 

 rare velimus , tumque viginti horarum fpatio in aqua 

 maceracur; in Tambucco autem hunc fricant librum 

 nraceratum cum tenui cinere, quern per viginti qua* 

 tuor horas fie deponunt 3 ac dcinjpaululum in aqua 



'g wortel 9 

 want bee 

 %r die een 

 )aren baft 



boomp j 

 bruik beeft , dm de voornoemde kleetjes daar 

 ken , zo ka\t mm de gebele boompj es affrgt fr 

 als ze maar ten duim of twee vingeren dik zyn 

 jonger boompj es boe fynder linnen zygevsn, n 

 arm dik zy / , die zyn zo bequaam niet , om da 

 te hart en bryzelig is* 



Van de afgtkapte ftammetjes febraapt en trekt men de 

 buitenfte rugefebors af, na dat ze alvorens zagtjes over 

 *t vuur gejraden zyn , daar na Jcbilt men de binnenjte 

 baft mede af , en legt die in de zon om te drogen > den 

 welke men dan weg legt en btwaart , tot dat mtn de kle* 



ifwil mqken, als dan vwet by een etmaal in 



Op Tambucco wryven ze deeze ge- 



uratione 



iter geweekt zyn. Op Tambucco wryven 

 eekte baft met fyne afeb > Liten bet ecu etm 

 or na koken zy f t een wtinig in water , fp 



H 



fup 



ac glaber eft, ac turn lapillis quibusdam tarn diu fe- 



een rivier uit > dat bet weder zuiver werd. . 



men wederom in water , en breiden bet dan uit op 

 dikke phnk of zwalpe van bard bout , dewelke effei 

 febaaft is, en kloppen U voor de eerft 



weekt 



ntittt , 



at- fteenen\ tot dat bet zo breet als deplanken 



que hae peiles convolvuntur atque iterum exficcantur. 

 ~mgayenfes hafce peiles involvunt ingentibus n ~ 



.... fpinofi Arifilveftris feu Bira , dein hafce a<_, _ . ._. . „... ^_. v 7 ^..^ 



iterum inponunt, ac fecunda vice tundunt in ifto as- ze deeze vellen wederom in water, en kloppen ze voor de 



van 



men dan te zamen rolt , en 

 Bangayers do en deeze velle 

 fcherpe Arum filveftre of 



roote bladercn 

 r aar na lezzen 



diu contunduntur, donee fibi adhaereant atque coi;- 

 dunentur, haeece pulfatio tribus diverlis peragitur 

 lapidibus , cjusdem tamen formse ac fubftantis , quem 



op de voornoemde pi 



like zo la 



kleeft, < 



kloppen gefebiet met driederhande ft, 



>/> 



uk ixierd : dtt 



fa finem optimos cenfent , qui circa Baluyam , in Ce- leifatfoen en fubft 



lebes ora Orientali fkam, inveniuntur,omnes autem 

 funt rotundi , fuperne gibbi, & insequales, inferne 

 plani ac politi , atque per artem quibusdam crenis 

 excavati , quae in primo lapide funt craflse , in fecun- 

 do fubtiles, intertio tenuiores, hi lapides cum Rot- 

 tinga continentur , ita ut arundo haec manubrium feu 

 caudam formet, qua lapis tollitur, & tanquam mal- 

 leo pulfatur, ac primum hoc fit cum illo craflb,dein 



cum tenuioribus. 



Lintea haec, fi juflam conquifiveruntfubflantiam, 

 non ampliora funt hifce afferculis, pedem circiter, 

 atque inlongitudinem extenduntur,quae defideratur, 

 ad finem enim iftorum afTerculorum praeparata circum- 

 volvuntur lintea , atque ad ipforum finem alia con- 

 junguntur tarn contundendo quam extendendo , do- 



op Celebes Ooftk 



> 



vint ; zy zyn alle drie rond, boven bultig en oneffen , on- 



ijlep 



fyndi 



r fte fteen grof 



ift met zekere kep 



v 



ottang 



)gfynder. Deeze fteenen 



ftaart of bandvat maakt , waar mede men den ft 



fynfte ft 



klopt 3 eerft 





Het linnen nu zyn volkomen conjiftentie veriregen beb- 

 bende , valt niet breder dan de plankjes , te vieten omtrent 

 eenvoety en zo langals men ti't'/, want ten eindt van de 

 plank voezende , rolt men bet gefofmeerde ftuk op, en voegt 

 al gaandcvceg andere ftoffen aan de einden , met kloppen 

 en \ekken , tot dat ze geconfttmeert is , zo dat deeze vellen 



nee liber ifte totus fit confumptus , ita ut hae pcllcs febier op diergelyke manier geformecrt werden als ons Va 



eodem fere prseparentur modo, quo inpatria noftra pa- 

 pyrus formatur ex linteis vetuftis putridis , & contufis, 

 Denique fciendum eft , quod hae anguftac peiles 



lants pap 



fibi _„ „ .- . 



pro veftimentis, quod fit, fi extremitates humeaen- 



tur, fibi inponantur, ac iterum leviter contundan- 



tur, donee fibi adhaereant, ac tandem binae extrenue 



Jongae orae conglutinantur , ita ut faccum formenc 



amplum & magnum, viro altiorem, atque adeo la- 



xum, ut bini homines ipfi infiftere poffint, tumque 



haec veftimenta papyracea feu Budjas praeparata funt, 



ris oallide albicantis feu flavefcentis inftar ftra- 



quae deli den tur kander te plakken 



eftampt 



wet en deeze fmalle vellen aan maU 

 dat ze zo breet werden als men d$ 



mtn 



coloris pal 



i craftiora funt vulgari r 



, quoeque adeo nitide fi 

 tinat^, ut vix futurae adparcant. 

 Turn. Jr. 



minis, quae no 

 cui inferibimus 



kleetjes bebben <wil, f t welk gefebiet al 

 den hatmaakt, op malkandcr legt, en weder zagtjes klopt, 

 tot dat ze aan malkander kleven , en ten laatften ook twee 

 uiterfte lange zyden , dat Vr een groote en rtiime zak van 

 werde, boger dan een man , en zo ruim , dat Vr twee 

 perfonen in kruipen konnen , zo zyn deeze Budjas of pa* 

 piere kleetjes gereed, van couletir bleek^wit , of bleek-getl 

 als JiroOf en niet dikker dan ons gemeenf dry f papier $ zo 

 netjes op malkander geplakt , dat men gualyk de voege* 

 betxnntn kan. 



Viri 



P i 



Manntn 



\ 



