\ 







VI. Eoek. LIX. Hoofdft. AMBOINSCH KRUYDBOEK, 



117 



In pinguibus ac mollibus ramis , non ultra pollicem In de vette en weeke takken > die niet boven een duim 



Craflis fub tenui hgno albiflimum , ficcum, &lpongiQ- dik zyn , ' - - - 



fum reperkur meditullium omnino illi Sambuci fimi« drooz. e\ 

 le, quod tali quoque modo fcindi &elaborari poteft, 

 quo autem rami fintvetuftiores,eodurius eft lignum, 

 ac medulla minor feu tenuior, quae in trunco tarn rara 

 eft, ut vix dignofci poffit: In incultis infulis truncus 

 ejus aliquando crus craflus eft in terram procumbens 

 cortice obdu&us rugofo, fiflb, molli, & fragili. 



Lignum vero cerse colorem habet, longisque ex 

 fibris conftat, & ft caedatur, durum, in folo non dura- 

 bile, fed in aqua marina: Circa radicem nullum ob- 

 fervatur cor feu meditullium , atque in vetuftiffimis 



fp 



aroog, enfponcieus bert y Veenemaal uan de Flier gelyk'* 

 bet welk zig 00k zo J'nyd 



de takken werden , boe dikker bet bout en dunder dit merg 

 werd , en in de flam zo weinig i dat men bet jchier niet 

 bekennen kan : op onbewoonde Eilanden werd de flam 

 zomtyts een dye dik op de aarde legeende met **n mi™ \ 

 geborfte, weeke, en broffche fcbors 



hart in 't kapp 



i 



in de grond niet durabel , maar vcel in zeeiscater ; om- 

 trent de mortel beeft 't gantjcb geen bert, en aan de ge* 

 . . betl oude Jtammen is bet bruin of zvcartagtig , zo bard en 



truncis ruicum elt leu nigricans , adeoque durum ac durabel in zee'water ah Sappanbout , de wortden zyn dik 



Sapp 



radices iunt craflfe , externe ruffe , interne flavi co* 

 loris, ac lentiilimae. 

 Sub finem pluvioforum menfmm floret. Sentembri 



r — — — -— w- -^ V ^ v^ W » ^ 



van buiten ros, van binnen <was*geel, enzeer taau 



. _ j Septembri Het btoeit in H einde van de regen Mouffon September, 



nempe, ejusque fruclus diu fuperfunt : In Baleya de vrugten blyven lang daar aan bangen. Op Baly tn 

 aliisque in infulis hujus binjeobcurrunt fpecies , qua^ andere Eilanden beeft men twee zoorten bier van < de eer- 



defcrip 



fie is de Jlrandzoort , de voorfz. Amboinfcbe gelyk; de 



fimilis , altera ad ripas majorum fluminumcrefcit, ma- andere waft aan de oevers van groote rivieren en landc- 



pauloque anguftiora geric ryen , beeft vcatfmalder blader en , die in meerder fpitfen 



gisque remoca in terra , 



folia , in plures apices < 



amara funt quam pracedentis , fruftus vero magis 



amaricant cum aufteritate quadam. 



Nomen. Latine Bugloffum litoreum, Ternatice Bop- 

 pa tzeda , Amboinice Moral & Mokal 



verdeelt zyn; zynebladeren zyn zo bitter niet ah devoor* 

 gaande. De vrugten zyn merkclyk bitter 5 "met eenige 

 vorangigheid. 



Naam. In % Latyn Bugloflum litoreum, op Terna- 

 ten Boppa tzeda, op % t Amboins Moral en Mokal 5 op 



lendo laiit, ad diftin&ionem fuperioris Polendo darat, *t Baleits Polendo laut, tot onderjcbeid van y t boven- 



polypi: Bandanice Tutukeku, h, e. 

 navigii Corre Corre c 



prie in Sina non crefcat, fed ex ejus'regione in*Bo- 

 reali Formofx ora prope Kelangam, quod enim in 



Tfcbo 



jlaande Polendo darat, bet <welk is het Folium polypi* 

 op Banda Tutukeku, dat is Corre Corre-nageltn 5 op "t 

 Chinees Tfcho , boevcel y t eigentlyk in China niet vcaft % 

 nmar tegen over op 't Noorteind van Formofa by Kelang^ 

 S'mx regione crefcit , potiflimuih gerit lignum, ac vcant dat op de kujl van China <waji> beeft mcejl bout 3 



pauciffimam medullam. 



Locus. Nullibi obcurritmli m litonbus planis, ubi 

 folum potiffimum ex minimis conftat lapillis, ac cir- 

 ca majorum fiummum oftia ,ubi fcepiflime adeo luxu- 

 riofum ac copiofum eft, ut fepem referat perpetuam, 

 nutrimentum fuum ex gracilibus , & faxofis haurit 



fisq 



litora Bandae in Cunonk Api & Neifa conftant 



N 



Ufus. Folia ap fruftus prater, ipforum amaritiem 

 tergentem & exllccahtem habent virtutem fine ca 



cortice 



en weinig merg 

 Plaats. Men vint bet nergens dan op vlakke Jlranden * 



daar de grond me c ft uit kleinefteentjes beftaat^en omtrent 

 de monden van groote rivieren. Men zict bet aldaar dik* 

 wils zo weeldrig en aan malkander ftaan , dat bet een 

 door gaande lage gelykt; 't kan zyn voetfcluit een magere 

 en ft eenige grond trekken, ja zelfsuit de verbrande dryf* 

 fteenen , <waar van de {iranden in Banda op den Gunong 

 Api en Neirazeimaakt zyn. 



Gebruik. De blader en en vrugten bebben by baar bit* 

 terbeid een afvagende en opdrogende kragt y dog zonder 

 bitte 9 in deeze fcbors en in bet bout leid een verjterkende 



corrobarans vis latet, per quam oedema ex naccidis of ftyfmakende kragty die de zu£t uit dejlappe leden kan 

 artibus extrahitur , qui dein etiam per hanc corro- uittrekken y en dezelvt daar na fterken. Dit beeft dena* 

 borantur, hoc natura indigitare voluit per hujus ar- tuur voillen te kennen geven, dat tie bavenfte delen van 





bufculas fuperiores partes , quas flaccidce , fungofas, 

 & quafi cedematofe funt, contra inferiores funt du- 



T92. firman ac 



dit boompje flap , voos, en als voaterzugtig zyn > da 

 tegen de onderfte hart , flyf , en durabel. 't Wi 



daar en 



ate en 



Alba & fungofa ejus me- vofe merg is in dagelyks gebruik om konftige bloenien y lof 

 dulla quotidiano in ufu eft, ex qua artificiofi flores, voerk, vogeltjes, en diergelyke daar van tefnyden 3 die 



topia, avicute, & fimilia exfc . ^ s 

 pinguntur coloribus , atque in conviviis ac d: 

 feftis exornantur cubilia, convivia, ac thori, 

 incolas ac potifllmum iEthiopes fimilibus in tern 

 bus cibis exornant & amicis fuis mittunt. Hsc 

 dulla facillime in quasvis formas exfcindi & figurari 



me- 



men dan met alderhande couleuren verft , en daar mede op 

 bruiloften en andere feeftdagen vercieren de bedfteden , 

 feeftoenen y en tronen , die de Inlanders, dog meeft de Mo* 

 ren op diergelyke boogtyden met koft geladen 9 aan haar 

 vrienden zenden. Dit merg of pit laat zig gemakkelyk tot 

 allerhande figurenfnyden , neemt de vervuen ligt aan , ert 



poteft, atque pigmenta facile adtrahit, tumque la- danvoerdendegefnedeplaatjesmetftyffelofPapedaopmaU 



kander geplakt, zo aardig , dat het van verre natuurlykt 

 roofenjebynen. De roofe-verf verkrygen ze door % t koken 



_ _ in y t dikke afziedfel van 't Sappanbout , f t <werd blaauw 



uaverubens adquiritur per deco&ionem fortiorem gemaakt met Indigo , bet geele met Curcuma , 't groene 

 Sappani lkmi , cceruleus autem ex Indigo, croceusex met de bladerenvan Terminalis filveflris. 



mell^e exfcifTae cum amylo vel Papeda .fibi invicem 

 adglutinantur, tarn eleganter & artificiofe, ut e lon- 

 inquo naturales referant Rofas/ Color rofaceus feu 



Curcuma , viridis ex foliis Terminalis filveftris. 



, r Ulc- 

 eus hos tangat , depurant ipfos ab omni vifcofitate , 

 clarosque reddit,foliorumluccus cum pauxillo aqu« 

 mixtus, oculisque inftillatus , indpientem nubecu- 

 lam tollit, quo Bouronenfis flamen hominibus jam 

 fere cscis reftituit vifum, diu autem in me jpfo hoc 

 inftitui experimentum fine fucccllu , quum in nervis 

 onticis obftrudlio fuerat jam fuborta, in hunc finem 

 ifte flamen folebat quosdam frutices conligere, in 

 quibus folium detegebat bifidum , feu cujus nervus 

 fuperius n 



en 



De rype befien boven de ogen gedrukt , dat Vr 't zap 

 fpaty zuiveren dezelve van alleftnerigbeid , en maken 

 klaar, 1 zap van de-bladeren met een voeinig water j 



*« in de oogen gedaan , beneemt de beginna 

 r zelve , vcaar mede een Moorfcbe Paap 1 

 mro eenige balf-blinde menfehen voederom tot bun . 

 !jt beeft gebragt , maar langen tyd van my gebrmkt 

 nde 3 beeft bet niet voillen belpen , dewyl by dezelve 

 J -> JSenns opticis een ver flopping vcas ; tot di°» ""d* 

 gemelde Paap gewend zodanige jlruiktn op 



e 



in binos divifus erat apices, quod ipfi all- ken , voaar aan by een blad vont , nviens middelze?iu<wt 

 ircefflc. licet tota fa^De invefticabat litora , baar na voren tee in twecn, en gevolgelyk "t blad in twet 



antequam talem inveniret fruticem, tumque cunfta f pit fen verdeelde, hctwelk bemnu en dan gelukte, boe~ 



iftius fruticis folia ipfi habebantur ad hunc fcopum 

 apta , & licet hoc in me dittam ob ratioffem non 

 fuccefierit, hinc vires hujus arbufculse diminuere no- 



gehele ft 



fi 



fit 



*tig $ boevcel nu dit aan my niet gebolpen beeft c 

 r/z. reden, zo veil ik egter de kragten van dit boomp 



hoc 



Alius 



ift bebben ; vcant in Amboina 

 oede 



i'3 



baft 



Em 





1 







