





J 



1* 



HERBARII AMBOINENSIS LiberVL CaputLXll. 



CAPUT SEXAGESIMUM SECUNDUM. 



Perlarius alter* Caju najji najfu 



LXII. HOOFDSTUK. 











De tweede Paerl-jlruiL 



* 







lc frutex plurimis longis & reftis fefe engit ra- 

 mis , eftque aliquando fimplex tantum frutex, 

 aliquando truncum format parvum , brachium 

 crafllim, cortice obdudhim giabro , qui in ramis eft 

 lanuginofus & ruffus, hifce folia infident inordinata, 

 vulgaris forms , uti in Europa Lauri folia funt, in 

 India Lanfii folia , fex feptemque pollices longa 



Eeze beefier fcbiet op met veele regte en lange tafa 

 ken, blyvendezomtyts een enkelde firuik > zomtyts 



forr)\eertbet een kleine ftam van een arm dik, met 

 een effcnefcbors , die aan de takken wolagtig en ros is , 

 daar aan fiaan de bladeren zonder order , van gemeenfaU 

 foen , gelyk men in Europa van de Laurierbladeren , in 

 Indien van de Lancebladeren zegt 9 fes en zeven duimen 









tres ac tres cum dimidio lata, quorum ora? vix den- lang, drie en drie en een half breei , de randen zyn don- 



tatae funt , acfi finuofa eflent , ipforum coftae funt ker getant , als of ze bogtig waren , de ribben zyn wei- 



rarae , obliqua? , ac inregulares , fuperne intenfe funt nig , Jcbuins , en zonder order , zy zyn boven boog-groen, 



viridia interne gilva , & ad tadum lanuginofa , fed van onderen vaal , en wolagtig m *t aantaften, dog flap, 



flaccida & mollia : ipforum petioli lanuginofi quoque en zagt; barejlelen zyn mede wolagtig en ros ■ , met punt- 



— ~ •• • - ■ -»- — ' JMgeJlipty uit bar en fchoot komen veele Jleeltjes afban» 



gen , regt als de trojjen van Aalbefien , bezet met ydele 



ftlnen t* vaia r & viridia inftarfeminis'cbriandri, qua; groene knopjes als Coriander > dewelke boar een weinig 



s+ s> ^ /-l r> 1 _ 1*1 ^ — 11 ^ -«.*- *\<t\A*%n<v%An n\ /i/ft A/n ,3/ti hi ***** n t1Q>*tt hi ftOlWhi C C71/TM OVID** h ln/lt^ 



ruffi 



ttui 





fefe parum aperientia flofculos exhibent albos,, ex 

 quatuor petalis feu apicibus formatos, hofce infe- 

 quuntur baccae paucae, albis Ribefiis fimiles, fed ma- 

 jores , rotundas , feu parum angulofae , albicantes , 

 & femi pellucidas, molles, ac per longitudinem lineis 

 fufcis diftin&ae , intus in aquoia medulla plurima par- 

 va , angulofa , ac nigra locantur granuia , arenofa 

 quad : Baccae hae porro funt fatuae , dulces , fed eden- 

 do aptaE , fapor vero foliorum ingratus eft , ac parum 

 adftringcns. 



Ejus rami fragiliflimi funt, atque intus repleti me- 

 dulla, parva, ficca ,& fufca , cortex fufcuseft, atque droog, en ros merg, defchorjje is op 't roffe met groene 

 viridibus pun&ulis variegatus, tenuis, fragilis, ac puntjesgeftipt, dun, bros , en laat zig ligt affcbillen, 

 facile decorticari potefl: , fed in minora facile fran- dog breekt kort af. 



openende, vertonen kleine witte bloempj es y vanvier blaat- 

 jes of fpitfen gemaakt , daar op volgen weinige befien , 

 de Aalbefien gelyk , dog grooter , rond , of een weinig hoe- 

 kig 9 wit , half doorfcbynende , week, en in de lengtemet 

 bruine linien gejireept ; binnen in 't waterige vleejcb leg- 

 gen veele kleine boekige en zvoarte korltjes als zant. JDe 

 befien zyn voorts laf 9 zoet vanfmaak y dog bequaam om 

 te eten, die van de bladeren is vies, onaangenaam 9 en 

 wat adjiringerende. 



De takken zyn zeerbros 9 bebbende binnen een klein* 











gitur frufta. 

 Septembri & O&obri maturi obfervantur frudtus, 



quorum pauci ad maturitatem perveniunt perfeftam, 

 quum ab avibus adeo vexentur , ac reliqui a pueris 

 comedantur : Radix externe obfcure ruffa eft , in no- 



September 





rfeti 



ryp 







ifi laat, en de reji door dejongens opgefnapt 



de wortel is van buiten donker-ros, eenigzints in leden 



dos quodammodo divifa, interne vero integra: prae- verdeelt , dog van binnen doorgaande 



iflaandi 



cedens 



quum 



haec femina latiora gerat folia, majora, & flaccidio 

 ra, nee inferne adeo gilva, nee petioli aut rami adeo 

 ruffi funt, fed crafliores & molliores , atque cum hac 

 convenic ilia fpecies , quas in Ternata crefcit , ac fo- 

 lia gerit magna & ampla, inftar rubri Cabi cabi, quas 

 glabra funt ocfplendentia, ac fonitumedentia,fi con- 

 fricentur, ejus petioli crafli funt, fed molles & her- 

 bacei : Utriusque fruftus funt uti prsecedentis maris. 



Nomen. Latine Perlarius alter , quum noftra natio 

 ejus frudlus comparet cum perlis , Malaice Caju 

 tnffii feu NaJJi najji, incote enim iilos adfimulant 

 coGtx Oryzas, magis propria eft Ternatenfium deno- 

 minatio Soffo mannimanni, h. e. rofarii grana, Am- 

 boinice in Hitcea Aylaan marva 3 h. e. puellarum fo- 

 lia ob ipforum mollitiem, in Leytimora Hw. 



Locus. In campis crefcit ad fluminum ripas, & fil- 

 varum oras, femina auicm in frigidis vallibus : Ip- 

 fius plantulas in hortos delatae altiores excrefcunt , 



is 9 t gemene , en werd voor bet manneken gebouden ; y t 

 wyfken beeft breder , grooter, en Jlapper bladeren , van 

 onderen zo vaal niet, nog de ftelen en takken 

 eok dikker en wee ker , en bier mede komt over een , r t geen 

 in Ternaten wafi, 't <welk beeft groote en brede bladere 

 eefak de rode Cabi cabi • elad . en elimmende . ruifebe 



de als men ze wry ft , de Jtelen 



dog week, en 



VTx 



magnitudine 



diureticam habet virtutem , ejus radix contrita pro- een zagtdryvende kragt 



4. Jit UlKj i*vq wvvn., 



kruidagtig, de vrugten van beide zyn als aan 't voof- 

 gaande manneken. 



Naam. In 't Latyn Perlarius alter , om dot onze na- 



tie deeze vrugt by Paerlen vergelykt 9 in 't Maleits Caju 

 nafll of Nafli nafll , want de Jnvcoonders vergelyken ze 

 by gekookte ryfikorls ; nog eigentlyker fpreken de Term- 

 tanen die ze Soffo manni manni , dat is P aternofterkorh 

 noemen. Amboins opHitoe Aylaun marva, dat is Meis* 

 kens -bladeren van bare zagtigbeid , op Leytimor Huae. 



Plaats. Het waft in de velden aan de oevers van de 

 rivieren , en kanten van bojfeben , bet wyfken in koele 

 valeyen. De plant jes in de boven gebragt , febieten boger 

 op ,_ en gewvnnen zo groote vrugten als Kraakbefien. 



Deeze plant beeft een verkoelende en daar by 

















ten 



re frig 



molles rami prxfertim feminae feu Ternatenfis aquae 

 inco&i propinantur tanquam comprobatum reme- 

 dium in Sarampa feu morbillis , ad illos expellen- 

 dos, ac fimul corpus refrigerandum , quod Terna- 

 fium unicum ac vulgatiflimum eft remedium hoc 

 in morbo , qui tarn periculofus eft hifce in terris , 

 quam peftis : Iidem (urculi ac folia cum illis Goemi- 

 ra tanquam Tabacum minutim confeiffa > cumque 

 feptem albis fabis aquas inco&a in arundine Bambu, 

 comefta & propinata conducunt viris, inpotentia Ve- 



curant feminarum flu 



rfche 



koortfe 

 bladeren met de gehele 

 wyfken of Ternataanfe 



gewreven 





Sarampa of Mafele 



om die uit te dryven , en met een te verkoelen , zynde dit 



igfle en gemeenft 





% 



pefl 9 dezelfft 



jonge telgen of bladeren met die van Goemira kleinr geji~ 

 den als Tabak , met zeven witte boontjes in water en een 

 Bamboesje gekookt , gegeten en gedronken, belpt de man- 

 nen y dewelke Inpotentiam veneris bebben , en geneeft de 



a u • r' r I,- • '• r tr* — ;,- witte vloeden. De Amboinefen zyn bekommert , uit eeni- 



xum. Amboinenles folhciti funt ex fuperftitione hor- ge fuperftiHe , tuinfiaken van dit bout te maken,zeggende 9 

 coram palps ex hoc formare ligno . dicentes , hos dat dezelve, al zyn ze nog zo hoog, ligtelyk van dfwilde 



licet altiflimos ab apns facile tranfiliri , forte per •*"*«•»*»* ~£«*.aJ~. £-- j— 8 l..-/Kl...'1 l_... a^—j* 



femineum ac molle hujus arbufculaE nomen fedutti. 



Silveftrem Caju naffi fpeciem habeo ilium fruti- 

 cem, qui ab Hitcenfibus proprie Hua vocatbr, folia 

 enim gerit illis praeccdentismaximefimilia, fed latiora 

 & rugofiora, parumque ferrata, prope petiolum an- 

 guftata, ruffisque coitis pertexta. 







ergefprongen werden , mifjebien baar Jlotendc 



n de weeke en vrouwagtige naam van dit boompj 

 Voor een wild gejl ^ ' 



Hitoeefen eigentlyk'Hua noemen , want 't beeft 



t geene 



K 





Ex 



nig gezaagt 

 doortogen. 



efi 



we i- 



* & — ^«— - — ^ 



toefmallende met rofft 



i 





Uit 



♦ 



