

* 





129 



HERBARII AMBOINENSIS Liber VL Caput LX\X 



CAPUT SEXAGESIMUM NONUM. 



i 



Folium politorium* dmpelaas. 



. 



M 



. .. . 



LXIX. HOOFDSTUK. 



Het P olyft ~ hladt . 



. 4 



vero plerumque tantum frutefcac 



incoli 



Mpelaas zoude men onder de zoorten van Varinga 



mogen rekenen , dog dewyl bet gemene maar ten 



beefier blyft , en va?i de Inlanders voor een byzon* 



_ dere plant gebouden word, zo zullen ivy bem bier ook een 



cieT" humifis feuvulgaris, qui Sutei'tnoAj eft , alter byzondere plaats geven. By beeft twee zoorten , bet lage 



' of gemene, blyvende een heejter,de tweedewerd een boom. 



Mpelaas ad Varinga fpecies referri pofTet , quum 



* ** j atque ab 



peculians habeatur planta , hinc ipfi 

 etiam hie fuum tribuam locum : binas ejus funt fpe- 



in arbufculam excrefcit. 



Ampelaas vulgaris frucex eft , ramos quosdam emit* 

 tens longos, reftos, & lentos , qui tamen inferius 

 brevem formant truncum , pedem craflum , illis folia 

 undique infident inregularia, brevibus & craffiufculis 

 in petiolis , quae cum illis Varinga latifolia conve- 

 niunt, funt autem dimidio minora, & inaequalis ma- 

 gnitudinis, inferiora enim tres & quatuor pollices 

 longa funt, unum cum dimidio lata, fuperiora quin- 

 que & fex pollices longa funt, ac binos lata, in lon- 



Het gemene Ampelaas is eenfiruik , met etielyke lan- 

 ge , regte ,en taaije takken opfebietende , die egter beneden 

 eenkorte jlam van een been dik former en, daar aanfiaan 

 de bladeren rontom zonder order opkorte dikkefielen, de- 

 wdke gelyken die van de grootbladige Varinga , dog die 

 wel de belft kleinder zyn , van ongelyke grootte, want de 

 agterfte zyn drie en vier duimen lang , een en een balf 

 breed; de voor fie zyn vyf en fes duimen lang en tweebreet, 

 voor met een langefpits, dik , ftyf, ruig , en feberp als 

 een Kattetong , byzonderlyk aan de bovenzyde , aan de 



rum parte , 

 dium bini alii 



gum apicem definentia , crafla , firma , rugofa , & acu- een Kattetong , byzonderlyk aan de bovenzyde , aan de 



ta inftar lingua? felis , praefertim in fuperiore ipfo- kanten ongezaagt , by de middelzenuwe fioten nog twee 



ad oras non ferrata, prope nervum me- anderefebuinfe t'zamen, die niet verre lopen, maarfiui- 



obliqui concurrunt , qui non ample ten tegenandere dwers-ribben. Zo deelt ook de middel- 



fefe extendunt, fed in alias definunt transverlales co- zenuwe 't blad niet regt in tween, maar d'een of voorfte 



ftas. Sic quoque nervus medius non perfedte folium belft is altyt fmalder , welk merkteken deeze bladeren ge- 



in binas dividit partes , fed una feu altera pars femper meen bebben met de Gohy. De tujfcbenplaats van de rib- 



anguftior eft, qui character hifce foliis communis ben zyn doorweven met ontallyke kleine adertj es , die zo- 



eft cum illis Goby: Coftarum interftitia pertexta funt danige ruitjes maken, gelyk men ziet aan de bladeren van 



innumeris minimis venulis cancellatis , quales obfer- Varinga en Gohy , gelyk ze ook in 't afbreken een wei- 



vantur in Varingce & Goby foliis , atque haec , fi abrum- nig melk geven. De afgetrokkene werden firaks droog, 



lac quoddam fundunt. Decerpta quoque bard, en rammelende als gefcbrompelt Leer. 



pantur , 



mox licca funt, dura, & fonora, inftar corii exficcati. 



Nullos profert flores , fed fruttus minimos feu 





Het draagt geen bloeifel, maar wel kleine vrugten of 



groffulos, uti Varinga groffularia , funt autem paulo Fygen, gelyk de Varinga groffularia, dog <wat grooter. 



majores, obfeure vircntes, ficci, & infipidi, qui eo- 

 dem quoque modo ramis infident. 

 Ampelaas arborea re&um emittit truncum craflitie 



donker - groen , en droog , zonder jmaak, die ook op de- 

 zelfjle manier aan de takken zitten. 

 Het boomagtige Ampelaas fchiet met een regte Jlam, 



Pinangae , in obfeuros quoque annulos divifum : Ejus in de dikte van een Pinang - boom , ook in donkere leden 



folia potifllmum conveniunt cum illis Goby, non au- verdeelt. De bladeren komen meefl overeen rnetbetGohy, 



tern umt dentata , fed integra , & in teneris parum dog zy zyn niet getant ,maar met bele kanten, of aan de 



iinuofa, rugofa, & verrucis acuminatis obfeffa, una- jongeflegts een weinig bogtig, ruig, en metjpitfe <wraU 



que folii pars multo anguftior eft altera, ita ut ner- ten bezet ; de eene belft van 't blad is merkelyk fmalder , 



vus medius non dire&e per mediam folii partem de- dan de andere , zo dat de middelzenuive niet regt door het 



currat, funtque quinque vei fex pollices longa, bi- midden gaat , van vyf tot fes duimen lang, twee en een 



nos cum dimidio & tres lata , tres quoque *nervi ad balf en drie breet ; agter fioten ook drie zenuwen te za- 



inferiorem folii partem concurrunt, acbini laterales men , en de twee ter zyden lopen niet verre, ry zyn flap' 



non ample excurrunt, funt autem flaccidiora quam per dan de vorige, enfebueren zo wel niet. 



prions, nee tarn bene poliunt.. 



Fruftus funt uti prioris : ejus cortex rugofus eft, 

 mufcofus, & in ramis lentus, lignum mollius eft 



Suam praecedentis , quodfatis folidum ac durum eft: 

 Ftriusque fruftus ac potifllmum minoris fpeciei raro 

 in confpefltum veniunt , quum continua ramorum 

 avulfione inpediantur excrefcere. 



Nomen. Latine Folium politorium , Malaice , Java- 

 nice, & Baleyice Ampelaas, vulgo Malay enfibus di- 



citur Daun goffo, h. e. folium politorium ab ejus ufu, noemt men bet Daun goffoT, dat is Scbuerbladt , van zyn 

 Amboinice in Hitua Wellat , in Leytimora Itilat & -gcbruik, Amboins op Hitu Wellat, op Leytimor Itilat 

 Jladun. 



De vrugten zyn als aan 9 t vorige ; defebors is ruig, 

 mosagtig , en aan de takken taai , bet bout is weker dan 

 aan 't vorige , $ t welk redelyk digt en hart is. De vrug- 

 ten aan beide , dog meefl aan de kleine ziet men zelden , 

 om dat 9 t door 1 gedurig afrukken der takken onder de 

 voet gebouden uoerd. 



Naam. In -t Latyn Folium politorium, op Maleits, 

 Javaans, en Baleits Ampelaas, in 't gemeen Maleits 



*. 



Locus. In ventofis crefcit collibus ac locis foli bene 



en Ila & un. 



Plaats. Het wafl op lugtige beuvelen en plaatfen , die 



expofitis , quoque folum fit durius , eo craffiora & wel ter zonne ftaan , en boe harder de grand is , boe dik- 



firmiora funt ejus folia: in cunftis fere infulis aquofae ker enftyver bladeren bet beeft. Het waft meefl in alk 



Indias crefcit, prima nempe feu humilis fpecies, al- Eilanden man Water - Indien , te weten de eerfte of lage 



tera enim feu arborea a quibusdam non pro vera ha- zoorte , want de tweede rekenen veele voor geen opregte 



betur Ampela, fed Goby fpecie. 



Ampelaas , maar voor een zoort van Gohy. 



Ufus. Hujus arboris folia tantum in ufu funt, quae Gebruik. Finn deeze ftruik beeft men geen ander ge- 



ligniarn , ciftiarii & politores lignorum ficca fervant, bruik, dan in de bladeren , dewelke de Timmerlieden , 



ipiis enim perdolatapolmnt ligna, prasfertim fcrinio- Kiftemakers , en alle die in 't boutwerken 9 gedroogt be- 



rum , ciftarum , &: fedilium tortihum , undc ilia gla- waren , want met dezehefebuerenze al bet opgefcbaafde 



bram adquirunt polituram atque cleganter poliri pos 



boutwerk , inzonderbeid kantoren 9 kiften , gedraaide Jtoe- 



fuut , folia enim hxc diu funt fcabra & rugofa , atque Un , en alfyn werk , waar van zy glad eneffen werden, 



t.i g ?°, n"I m :! I"!!L?!? r i t,er^ . , ™% TU ™ Accarba- en daarna bet polyft te beter aannemen , want de bladeren 



« .. . «. boudendeezeruigheidenfcberpbeidlangetyd,ennemenvan 



't bout alle oneffenbeid weg. Zwart Accarbabar of Kraal- 



har feu Corallia elegantcr quoque per hasc poflun 

 glabra & polita reddi. 



boompjes kan men ook mod daar medefchueren en glad maken 



Op 't Lubunefe land beb ik nog een derde zoort gevon- 



den 9 zynde ook maar eenftruikmet lange en regte takken, 



daar rontom de bladeren meefl overeind (londen, grooter, 



gen vol vrugten , *t bout was redelyk bart , dog met boven 

 een been dik. Op Nako bebben .ze egter een groote boom 



In Luhunefi regione tertiam ejus inveni fpeciem , 

 quae frutcx crat longa & refta emittens flagella, qui- 

 bus folia undique erecla in(idebant,majora, crafliora, 

 & firmiora quam vulgaris, colons ex nigro virentis, 



; ntegra,magisque rugofa : Ramifruftibus onufti 



erant, lignum facis durum erat, fed non ultra pedem 

 craflum. in Nako hujus ingens invenitur arbor 



In 



bier van. 



In 













