



VLBoek. LXX. Hoofdjl. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 



129 



In Adpendice bcec adduntur. 

 Similis arbufcula obcurrit in Hort. Malab. part. 3. 



In hct Byvocgzel wert 'cr dit bygedaan. 



boompje is befcbreven 



Fig. 60. defcripta fub nomine Malab. Teregam: Portu- Fig. 6b. van de Hortus Malab. met den Malabaarfcbe 

 gallice Arvore da raspa, Belgice Ryf-boom, cujus ru. naam Teregam, in 't Portugees Arvore da raspa, op 

 gofa folia itidem adhibentur ad ligna polienda. • 't Duits Ryf-boom , <wie?is ruige bladeren mede gebruikt 



werden tot betfcbueren van boutwerk. 



De Drie en Sefligfte Float 



• m 



Ramum exhibet fruticis , qui Folium Politorium Rump bio to- Vertoont een tak van het Polyft-hladt , welke boom zeker- 



Tabula Sexagejima Tertia 



catur, atque fine dubio ad Fieus Indicas pertinet , uti ex 

 ejus defcriptione , ac praefertim fruftibus conftat: quam 

 fententiam quoque fovet CU Commelinus ad Teregan\ H. 

 Malab.; qux hinc ipfi in notis ibi dicitur Ficus Malaba- 

 rica foliis rigidis, fru&u rotundo lanuginofo, fiavefcen- 

 te , Cerafi magnitudine. 



lyk tot de zoorten van Indifcbe Fygen behoort, zo als uit 

 deszelfs befchryving en de vrugten klaarlyk blykt , in 

 welke gedagten ook is de Hr. Commelin omtrent de Tere- 

 gam van de Hortus Malab. , welke hy daarom in de aan. 

 tekeningen aldaar noerat Malabaarfcbe Vygeboom , met 

 ruwe bladen, en een ronde, wolagtige, en geelagtige 

 vrugt, in de grootte van een Kers. 



\ 





CAPUT SEPTUAGESIMUM. 



Folium calcofum. Daun capur 



LXX. HOOFDSTUK. 



Het Kalkrbladt. 



H 



jEc eft arbor mediocris , non fruticofa, fed fim- 

 plicem plerumque emittens truncum , inftar 

 Ricini, cui quodammodo adfinis vidctur efie, 

 in raros dividitur ramos, quibus folia undique infi- 

 dent folitaria, inregularia , & quodammodo vaga , 

 longis ac rotundis petiolis infidentia : Folia hasc bi- 

 vel triformia funt juxtaastatem, juniora enim inquin- 

 que notabiles angulos funt divifa , inftar foliorura 

 Malvce , bini vero fupremi anguli maxime dentati 



It werd een middelbare boom , niet firuikagtig f 

 maar meejt met een enkelde jlam opfebietende , ge • 

 lyk een Ricinus, met den wclken bet eenige verre 



maagfebap febynt te bebben , en verdeelt ztg in weimge 

 takken; rontom dezelve Jiaan de bladeren enkelt, zonder 

 order, wat nxxyd van malkander, en op lange ronde Jle- 

 len. De bladeren zyn van twee of driederlet fatfoen , na 

 bare ouderdom : want de jovge zyn in vyf mtrkelyke boe- 

 ken verdeelt , gelyk bet blad van Malva , dog de twee 







funt, ac binas peculiares formant lacinias, bini au- voorjle boekenzyn diep gekerft, en maken twee byzondere 

 tem inferiores parvi funt ac vix promincntes , funt- lappen, Jlaande na voren , maar de twee agterjte boeken 



Z y n M e i n ^ en even uitjiekende , voorts rontom wyd ge» 

 tant y de oude bladeren verliezen meejt de voomoemde boe- 



que porro ample dentata : Seniora folia hofce ple- 

 rumque perdunt angulos, ad unam modo partem an- 



guli vcftigium exhibentia , in omnibus yero prope ken, Jlegts aan de eene zyde de voetjtappen van een boek 



petiolum quinque magm concurrunt nervi , exceptis 

 pluribus aliis , qui folium inferne rugofum confti- 



beboudende , en aan allejloten van onderen vyf groote 

 zenuwen by den Jleel fzamen , bebalven nog veele ande- 



31m. U LI~-» _._— mm. J «-. ... - I t_ _ /I 



tuunt : Superiora decern & undecim pollices longa ren , die "t blad van onderen ruig maken : de voorjle zyn 



P?" 



tien en een halve duimen lang, de agterfle zeven en agt^ 



latiora , quam longitudinem & ipforum petioli obti- en Velkenr een duim breder- zo lang ook bare fielen zyn f 





fub 



tus , petioli , ac porro rami alba & crafla arenofaque 

 farina quafi conlperfi funt inftar calcis, qux manir 

 bus etiam adhaeret, quum traftentur. 

 Floresin ramorumextremoexcrefcunt longis inpe- 



waar van zommige agterwaarts gebogen jlaan > de bla- 

 deren van onderen , Jtelen , en 't voorjle der takken zyn 

 met een wit en grofzandig meel bebangen , als kalk y 't 

 welk aan de banden blyft bangen , als men ze bandelt. 

 Het bloeifel komt voort aan bet uiterfteder takken, aan 



tiolis feuracemis , a decern ad odtodecim pollices Ion- lange (lelen, oftroffen van tien tot agttien duimen lang, 

 gis , quorum quinque ac fex fuperius conjun&i funt, waar van vyf afes aan 1 voorfle by malkander Jtaan > en 



ac rami finem ad latus comprimunt, cui tenera infi- 

 dent folia: Petioli hi undique obfefli funt capitulis 



_ .^k ^ _ ^ ^ _ 



drukken 't eind van de tak , daar aan de jonge blaatjes 



jiaan, gebeel ter zy den uit. Zy zyn rykelyk bebangen met 



e$ cinereo viridibus, inftar Lini capitulorum , quse graauw-groene knoppen, als vlasdodden, met vyf donken 



quinque obfeuris fulcis notata funt ac ftriata, atque vorens gejlreept , en met een ros zandig meel bejtrooit , in 



" m "' mm " " " de morf*enflonden openen ze baar in vyf korie en bredi 



Jlraaltjes , dewelke bet boompje uitmaken , van binmn 



Matutino 



hasc fefe aperiunt in quinque breves & amplos radios, 



qui fundum conftituunt , intus ex viridi flavefcentes, "groen-geel , en bebben in de midden een pilulle van dikke 



inque medio pilulam formant ex craflis ftaminibus draatjes gemaakt , en daar op geele noppen. 



conftru&am, antheras floris gerentibus. 

 Fru&us eft inftar Cerafi nigri minoris, longiufculo 



De vrugt is als Heine Krieken , ieder op 



& flaccido infidens petiolo, plerumque ex binis tri- flap ft 



busve fegmentis conftans , coloris ex cinereo viri- maakt, grys-groen 9 en mede zandig, en ieder deel met 



dis, ac quoque arenofus, quodvis autem fegmentum nog een byzondere voren, waar van bet eene deel altyt 



fulcatum eft , & unum altero majus, quod inftar ad- grooteris, H ander als een byvoegzelvan 't groote, want 



pendicis eft, plerumque enim hie frudhis bifidus eft. 



mq 



delige zyn de meefte , maar 

 een jonge vrugt van Ricinus ; zy werden binnen een 



terumve exhibent oificulum Pifum referens minus, 

 quod obducjtur carne tenui & aurea , intus vero re- 

 conditur granulum durum, nigrum , ex rotundo acu- 

 minatum, atque externe multiscavitatibus ina:quale. 



Rami rotundi funt , albicante & glabro obdu&i 

 cortice, lignum eft album, molle, &fubtile, inftar 

 illius Tilis: Fruttus in medio Orientalis anni tempo- 

 ris in confpe&um veniunt. 



Nomen. Latine Folium calcofum , Malaice Daun ca- 

 pur* Ternatice Hateficafica ngadu feu dofal madoro, 

 Atnboinice Ayaur feu Tatume aur , in Lcehoa Tattu- 

 me cabule, in Uliaflerenfibus infulis Luba & Ruba, in 

 Homa m 

 Aynitu. 



ryp, en bcrjlen baaft open 



dun 



kuiltjes. 



vleefcb , binnen leit een bard en zwart fleentje 9 

 onden wat toegefpijl , en buiten om met veele 



en fyn 



ocant 



ige , effene feborffe 

 als Linden -bout i 

 i Oojt Mouffon. 



Naam. In 9 t Latyn Folium calcofum , in 9 t Maleits 

 Daun capur , op Ternaten Hate fica fica ngadu of dof- 

 fal madoro , op Amboin Ayaur of Tatume aur , op 

 Loeboe Tattume cabule, in de Uliaffers Luha en Ruha ft 

 op Homa Toa, zommige noemen 't ook Aynitu* 



, In Amboina , Cerama , & Molucci 



n minoribus filvis ac defertis hortis 

 IV, 



Vfi 



cos 



Plaats. Het waft in Amboina , Ceram , en de Moluc- 



' overal in *t krtupelbofcb en in verlatene tuinen. 



R Gebruik. 



> 







