

\ 





HERBARII AMROINENSIS Liber VL CapittlXXll 



Flores funt albi , ac potifiimum ex longis forman- 

 tur ftaminibus inftar flocci albi capillitii vel ferici , 



Hrt bloeifel is wit, en befiaat meejl 



fa. 



piurimi fimul adunati , & longo firmoque petiolo 

 infidentes: Fruftus fane filiquas cenues acplanse 

 perius rotundae , quatuor & quinque polliccs long# , 

 binos lata? digitos,adeoque tenucs, uc chartaceae feu 

 foliaceas habeantur, in hifce officula locantur plana, 

 transverfalia , pauca , tenuiora & latiora illis Cucu- 

 meris , ex nigro fufca. 



trosje , en dezelve 



>/ 



by malkander aan een 



v 



JleeL De vrugten zyn dunne platte 



fly 



vur 



if 



perkament of 



over 



Komkommcr 



Rami fragiles funt, cortex pallide cinereus, fuc- De takken zyn bros, defebors ligt-graauw , fappig 



>fus, & lentuseft, limum exterius durum , interius taay> *t buitenfle bout hart > 'tbinnenjic mt en week 



cofus, & lentuseft, lignum exterius durum , interius 



album eft ac molle. 

 Nomen. Latine Cortex faponarius , Malaice , J 





Naam. In't Lat«m Cortex f; 



& Macaffarice Lanzir , Amboinice in Hitcca Javaans, en Macaffaars Langir , in Amboin op H 



nice, 



Pate, & ad diftin&ionem 

 foetid a 



'atearboris, qua? eft Man- 



onderjebeit 

 de Manga foetida , Pate abbal 



't wclk is 



pfius fpecie habent, quum tamen melius cum Syde- bouden bet voor un medezoort van *t zelve, daar bet nog- 

 roxyloconveniat, nift hanc compararent cum ilia ob tans beter gdykenis met Tfer-bout beeft y of zy moejten 



acrem corticis fuccum , in Ley timora Bate vocatur. 



Locus. In campis crefcit, minoribus filvis, & in 

 litore , in altis Amboinas montibus raro obcurrit , 

 frequentior eft in Celebe circa Macafiaram, ubi lu- 

 xuriofe ad fluminum ripas crefcit. 



op 

 ftf 



Plaats 



bet feberpe Jap , dat in dejebers (I 

 ifl in de velrfcn, kreupel-bofch, en op 



oediger op 



Ufi 



Trunci ac radicum cortex magno in ufu eft 



weeldrlg aan de rivkrkanten wajl 



# 



alwaar 9 t 



Gebruik. 



ad caput lavandum, hoc enim melius depurat quam 

 Sapo vel Limones ab omni inpuritate , muco , & 

 fquamis: Viridis autem non ita in hunc conducit finem 



febors 



booft daar uede te wajft 

 iter dan Zeep of Limoe 



yn in 



J'meer , enfcbilf 



De zroene is daar toe 



quam ficcatus , quum nimis acer fit , ac capillorum zo bequaam niet als de gedroogde, om dat zetefcberpvalty 



en de wortelen van bet bair losbyt, daarom de Macaffa- 



Macaflai 

 viis natantes recentia fumunt ac praeferunt folia , 



febe 



quas ubique ad manus funt in ipforum ripis, non ta- ren 5 die daar over al by de werken zyn aan de rivier- 



men ita depurant quam cortex , unde & hie in iftum 



defct 



adfervatur finem, ex arbore decorticatus , & ad fo- dezelve in voorraat gebouden werden, tot dien einde de- 



lem exliccatus , qui in fafciculis conligatus in loco 



fervatur ficco , quumque caput ifto lavare velimus % 



conteritur manibus in aqua, quae indefpumefcit, ac 



fpuma heec capiti & corpori inftillatur, ubi mox dis- 



paret, quam primum fudores ac pinguedinem tangat* 



minima autem pinguedo inter fricandum cortici ad- 



mixta, hunc enervat, ita ut nullam emittat fpumam, 



hasc aqua ab oculis arcendaeft, quum acris fit, illos- 



que vellicaret , atque poft lavamen hujus corticis 

 Guidam folebant Limonem toftum feu Calappi me- 



Gullam capiti inlinire, quum Langir capillos reddat 

 nimis ficcos, prasfertim in feminis,ita ut hos non rite 





fget 



op 



men bet booft daar fnede waff en wil y vryft men ze 

 de banden in water , zo begint bet al kokende tejebui 

 welkejcbuim men op '£ booft en lyflaat druipen, ah 

 by ftraks vergaat , zo baaft by *< zweet of vettigbeic 



> want de minfie vettigbeid> die by defebors 



roert 



febui- 



men wil. Dit water moet men niet in de ogen laten fo- 

 ment want betbyt wat; en na bet waffenmet deeze febors 

 plegen zommige een gebrade Limoen of wat Calappus-ptt 

 op 't booft te wryven , want de Langir maakt 



pofllnt fledtere vel ligare: in aqua itidem conteritur, te dor , byzonderlyk aan de vrouwen, zo dat ze 't zelve 

 donee fpumefcat, atque inlinita feliciffime curat vene- niet wel binden ~ * ' " " * 



natos ittus vesparum , apium , ac fimilium infe&orum, 



™ ' Macas- 



b, fed 

 qui a vespa ittus 



)/ vlegt 



febuimt, en dan opgefmeert, geneefb 



farenfis 

 fimul at 



lucratus 



a 



beeft een Macaffc 



?Jt. Met 



en wierd 



wespe gejl 

 de genezen , waarom by v 



yf moefi 



erat, fine pecunia numerata nollet curare , unde & daar mede zo gierig, dat by zyn eigen Scboonvader , die 

 uxoris divortium fubfequebatur. T T T . ~ . o 



Sic itaque hie cortex ab Amboinenfibus & incolis 

 tanquam vulgaris fapo adhibetur , cum quo & folia 

 fimul adhibent. Gorontales incolas, qui multum ex 

 filveftribus Oebiflen vivunt^ ilium fubigunt fubOu- 

 do feu Betule. ut eius noxia qualitas tollatur. 



ijft 



febors by de Amboineft 

 is zeep gebruikt , om de b 



In Rumpb 



Notandum 



Oeblffen leven , kneden ze onder de Oudo of Betule , om 

 bare fcbadelykbeid te benemen. 



In de vermeerdering van Rumphius wert *er bygedaan. 



!!?. n i ^i ic ^ m A^ uum ^ radere Men moet weten, als men deeze fcborjfe van den boom 



ten ze eerfl met een jlak bouts klop- 



willig wert , en dan in lange fiuk 



ipfum velimus, primum ligno feriendum efle , quo 

 mollefcit, ac in longas partes decordcari poteft, uti 

 cum Cuht lawan fit : Recens autem" hie abrafus cor- 

 tex ingratum fundi t odorem, itaut naufeam moveat. 



pen 



de 



__ ._„ ^ w „,„„„„£ WW y j V,„ IVWI» VIV 



'ffcbillen , gelyk men met de Culic law; 

 r f c b gefcbilde J chorjje beeft een vie/en reuk> zo dat'men 



4 w 





Tabula Sexagefima Sexta 



Ramnm exhibet Fruticis 



ftunu 



daar van wdlgt. 



De Ses en Seftigfte Plaat 



srtoont een tak van de Seep-Jlruik, met de 

 en houwen. 



^ * 



N 



• 





\ • 



CAPUT 





. 



9, 



X. 





» 

















t 



