i 



\ 





140 



HERBARII AMBOINENSIS Liber VI. Caput LXXX: 



Femina fimilem emittit vaginara , palmam circiter Het wyfje draagt een gelyke fchede, omtrent een band 



lonsam , ex albis quoque foliis compofitam , fed quas lank) ook van witte bladeren gemaakt , die <wat langer 



paulo 



magis- en fmalder zyn dan aan t manneken , ook meer overeind 



que elevata , inter quodvis folium rudimenta qu#- ftaande: tufjcben ieder Had leggen eenige witte en wol 

 dam alba lanuginofa, & granulofa locantur inftar la- agtige of korlige fcbepfels als vifcbkuiten, ruim een vin- 



* ger lang, aan de buitenfie zyde rond of bultig , aan de 



&ei 



nam partem gibbofa ac rotunda, ad internam plana binnenjte vlak en balf hoi, <waar mede zy tegen malkan- 

 & femi concava, qua fibi adcumbent , femperque der altyd aanleggen; de agterjie de volgende voorfle om- 



vattende, en te zamen een tros uitmakende. Als de blade- 

 ren baar openen , zo werden deeze kuiten nog wel balf zo 



pofterior anteriorem amplettitur,fimulque racemum 



ad dimidio longiorem excrefcunt magnitudinem, ac lang, en de korlige fubflantie opent baar inveele dikke en 

 ranulofa haec lubftantia fefe explicat in multa craffa getakte draatjes, die met een droog meel befirooit zyn, en 



met "er tyd werden ze graauwagtig , en bet meel Jtuift 

 weg. Zulke kuiten vint men twaalf a veertien in een 

 fcbede , met zo veel bladeren onderfcbeiden , makende U 



ramofa filamenta, quae farina ficca obdutta funt, 

 ac feniim cinerei funt colons , tuipque farina ifta in 

 anra* avolar: Talia rudimenta auodecim ac quatuor- 



decim una in vagina continentur , totidem diftin&a zamen de gedaante van een bloem: de onderjle deelen van 

 foliis, quaefimul floris formam exhibent, inferiores deeze bladeren zyn van een goede , dog byzondere reuk, 

 foliorum iftorum partes gratum fed peculiarem fpi- veelfierker dan aan 't manneken, aande afgebrokenenog 



n : ~ flerker , zo dat, als men de gebele bloem in een kamer 



leit , zy dezelve met bare reuk vervult y beboudende dezeU 

 ve wel een maant lang , al is ze tuff en klederen in kiften 

 of koffers gejloten , dog om dat de kuiten met baar aan» 



rant odorem 



qui multo penetrantior eft quam in 

 * • — n " ft totus 



■~\ 



mare, & in abruptis fortiitimus eft, ita ut 



hie flos in camera deponatur ; hanc totam odore fuo re* 



pleat, qui per meniemetiam perdurat, licet inciftis 



veftibus adponatur, quum vero pyramides iffoe farina bangend meel de klederen befmetUn, zo fnyt men dezelve 



fua veftes confpurcent , hinc exicinduntur, ac tan- uit, en bewaart maar de tros met de bladeren, welkers 



Jpitfen men ook affnyt: na deeze bloemen volgen geene 

 vrugten, boewel zomrnige Inlanders abufivelyk zalksvoor- 

 geven, want nagoet onderzoek, beb ik de gedroogde bloe- 

 men aan een flok gevonden zonder eenige teken van begin- 



tummodo racemus cum foliis adfervatur , quorum 

 apices quoque abfeinduntur : Poft flores nulli fubfe- 

 quuntur fru&us , licet incolas quidam erron£e illud 

 perhibeant, poft adcuratum enim examen emarcidos 



flores in ftipite quodam exploravi fine ullo figno in-/ nende vrugten, en daar uit geleert, dat de bloemdragen- 



cipientis fruttus rudimenti, atque hinc edoftus fui 5 



floriferum nunquam fruftus 



de nooit vrugten 



en bet vrugtdragende nooit bloemen 



ac 



fruftiferum nun- draagt, want aan 't manneken ziet men de jonge en nog 



• • t 1 • • , 1 • f t I . 7 T 



quam flores producere, in mare cnim teneri ac albi wit te vrugten, zonder eenige teken vanbloei/el; dedwa- 



confpiciuntur fru&us fine ullo florum figno ; error iing komt daar van dan, dat beide die bomen malkander 



autem ex eo oritur, quod ambae has arbores fibiadeo zeer gelyk zyn, onder malkander fiaan , en qualyk te on- 



fint fimiles& intermixtae,ut vix dignofci poflint,ni(i derkennen, dan aan de vrugten en bloemen, de Jlammen 



exfruttibus 



fatis fimiles funt , glabro 5c cinereo obducli cortice , 



ac brevibus obfiti fpinulis , exteriorque cortex pelli- 



van beide zoorten zyn malkander en wel gelyk , met een 

 effene en ligt - graauwe fcborjfe bekleet , dog met korte 

 doorntjes bezet , en t buitenfie is een dun velletje als pa- 



cula eft inftar chartas tenuis, fub hoc craflum & fila- pier, daar onder leit een grof en lankdradig bout , gelyk 

 mentofum reconditur lignum uti in tenera Sagu ar- aande jonge Saguboom, dog zohardniet y y t binnenjte is. 

 bore, fed non adeo durum, interna pars fungofa eft, voos, mede lankdradig, taai> enfappig. 



longitudinals 



Radices per ulnam e terra elevantur inftar filorum 

 tenforum , inftar farciminum rotundae , pollicem eras- fp 

 fx, ac fpinulis obfitae, in inferiore parte lamellam m 



De wortelen jlaan wel een elle boven de aarde , als ge* 



it 



een duim dik, ook 



infta 



emittant. 



Mas plura gerit ill 

 fefe format ftolonem 



- r — i * t i — 



tangant, quum decidat 



onderjle eind een lapj 

 voorbuid bebbende , dat daar aan zo lang vaji 



aarde 



tfgaat 



<k 



Mang 



Het manneken beeft meer van deeze worften , en maakt 

 i eroote Jloel om tig , fpeculatief om aan te zien , en 



met 5 f Mang 



Cap 61. defcripto convenit, inter ifta farcimina novi Hoofdjluk 

 fohorum fafciculi excrefcunt, quas totum faepe am- komennieuwe boffi 



# 



deeze wor/ien 



poflun 



per 



ficcum menfium traftum , frudlus Maj 

 fubfequentibus pluviofis menfibus , hoc vero inver- 

 fum eft aliisin infulis, inquibus licci ac pluviofi men- 

 fes inverfi funt. 



Nomen hujus generis j 

 nus , Malaice Pandanz * 



Jlam gebeel omgeven , en die men verplanten kan 



n Oftober en November • en 





keert is. 



quod 



adfi 



vel quum fit fpedtabilis plantaob miram ejus formam, 



roge Mouffon over, de vrugten beeft men in May, 

 olgende regenmaanden. Dog dit moet men ver- 

 rftaan,op andere Eilandenj daar de Mouffon ver- 



1. De generate naam van dit gejlagt is in 't La~ 



danus, in 'tMaleits Pandang, y t welk bietaan- 



f om dat bet een aanzienlyke plant is wegens bare 



vel quum ob hanc fatis notabilis fit, ac facile e Ion- zeltzame gedaante, ofomdatze wegens 



_ . _ . J 



digitatur nomine , odorata vero ejus fpecies litorea 



Javanis dicitur Tsjindaga, Ternatice Buroburo, Ban- 

 dan ice Indang. 



Pyrardus ipfum vocat Maldivaice Macaraquean. 

 Apud Amboinenfes nullum peculiare obtinuit nomen 

 nifi generate Keker & Kekel. Belgas noftrates Pyn- 

 ippel 



-a -J 



ftrandzoorte biet in H Javaans Tsjindaga , op 

 Buro buro , op Banda Indang. 



Kaldere 



tur : atque peculiariter binae fpecies hoc in Capke 



Amboinefen beeft 



Keker 



et Pyn-appel Boomen. In Indoft 



MaUvoifcb Macaraquean , by 



%een byzondere naam , dan de 



Nederlanders noemen 



/' 



Pandanus 

 Malaice Pandang 



Hoofdjluk befebre- 



ipa 



ifi 



Amboinice quibusdam 



Kekerela* h 



e. nirais 



magnum 



ven Pandanus verus , de eerfie 't ma 

 der 't wyf je. Maleits Pandang bou bou , dat is wel- 

 riekende Pandang, of Pandang nipa, wegens bare Ian- 

 ge bladeren , met de boom Nipa gemeen , in 1 eerfie boek 

 bejebreven , op Amboin by zomrnige Kckerela , dat is 



Planta eft litorea , rupes ac fcopulofa 



te sroot. 



Het is een ftrand-gewafeb , en't wil liefft op 



loca, quae enim in arenohs crefcit litoribus, non tarn klippen en klippige boeken waffen'want op zandige fit an- 

 l^£l£*£l tl? 1 !™^*™ 1 "- In Am- deZoortkomeZt is zo ^tianrTuTn^Vn mU doof 



oina Pmdanus verus non multum obcurrit , quique 

 ibi reperitur, debilem fundit odorem, neque flores 



funt 



In Amboina beeft men y t regte Pandang niet veel , en 

 geene daar is , wit flap van reuk , en de bloemen ver 



• -» 



Inter 



durabel niet als op andere plaatft 





\ 



Vt 











\ 



