M3 





VLB'oek. LXXXL Hoofdjt. AMBOINSCH KRUYDBOEK, 



■ 



Intus recondkur nucleus obloagus, inflar Ganaiii Binnen in vint men een lanhzerpige bee ft , die men 

 edulis, in arenara vero decidens novam generat ar- eten kan als Canary , maar in 't zant vallende, fcrmeeri 

 bufculam : Circa perfectum fru&um folia fpathse feu by een. nieuw boompje. Ronton de vokoajfene vrtigt My 





iDvolucri remanent emarcida & dependentia. 

 Truncus in multos dividitur annulos feu articuios 



ven de bladeren van de fcbede of omwindzel Jlaan , dcg 

 afbangende en verdrogende. 

 De ftam is mede in vele leden , gelyk een Pinang-boom 

 inftar Pinangae , Pandani vero funt magis adunati & verdeelt , dog de P andangs -leden ftaan digter , en onor- 

 jnregulares, obliqui nempe , prout folia progermina- dentelyker, te weten fcbeef , gelyk de bladeren gelopen 

 runt; fub externa tenui pellicula lentus ac viridis re- bebben. Onder 't buitenjle dunne velletje kit een taaije 

 conditur cortex, ac fub hoc filamentofum albumque groene fcbvrs > en onder dezelve een lankdradig nuti bout, 

 lignum, ex duris & longitudinalibus conftans fibris bardagtig, gelyk. aande Pienang-bomi , binnen voos en 

 uti Pinangs, quod interne fungofum efl ac filamen- dradig, gelyk aan J t voorgaande. 





tofura , uti in priore. 



Ex vulneratis ramis ac radicibus aquofus exftillat 

 fuccus, fedpaucus, qui cito exficcatur: Subinitium 

 pluvioforum menfium floret , quod tempus in Am- 

 boina incidit menfe Majo. 



Uit de gequetfie takken en ivortelen druipt 





ip 



boina de maant May. 



baa flig op 



* 



MouJJon y zyndt in Am 



« - • 



Pandanus fpuritts % in 9 t Makits 



Nomen. Latine Pandanus fpurius, Malaice Pandang 



Tnattiy h. e. mortuus & iners Pandanus , quum pau- Pai 



cum fundat odorem : Amboinice Keker & Kekel ela ? by 



h. e. magnus, uti prior. Alii tanquam marem Pandani dat 



hunc habent , uti prscedentem feminam putant , manneken 'van de Pandang , gelyk *t voorgaande voor '£ 



reuk beefi 



als '£ vorige. 



*f 



om dat 



ekel ela^ 



Anders bouden bet voor "t 



licet utraeque fpecies, uti di&um eft, fint fubdivife 



in marem & feminam. 



Locus. Haec fpecies in Amboina vulgatior eft pras- 

 cedenti, ac non tantum in planis & arenofis crefcit voorgaande , 



yf ken , boevoel beide , als gezegt , ond 

 neken en vzyfken. 



Deeze zoort is in Amboina gemeender 



\fi niet alleen op vlakke en 



litoribus, fed etiam in ipfa terra, in vallibus nempe, ftrandtn^ maarook landwaa 



ad anteriores montium partes , ubi tamen longiora 

 gerit folia quam in litoribus : In Java & Baleya ubi- 

 que crefcit in campis circa fluminum ripas, altitudi- 

 nem adtingens vulgaris Limonii , fed inodorus quo- 

 que, atque a vero odorato Pandano differens. 



Ejus ufus nullus hue usque mihi innotuit, excepto 

 quodjongiflima eligantur folia ad mattas ex illis nee* 

 tendas , quas fatis durabiles funt , fed difficilius com- 



?onuntur f quum breviora fint illis Pandani filveftris. 

 'enerorum foliorum albas extremitates folebant Am- 

 boinenfes quidam edere tarn crudas quas co&as , non 

 autem tam bonag funt notae illis Keker humilis, atque 

 pruritum quendam in faucibus ex ipfis perfenfi : Ex 



*fte gebergte , y t welk egter longer bladeren beeft dan 



fir and 



Opj 



r d 



ift 



bet velt) omtrent de rivierkanten , verkrygende de boogte 

 van eenvolkomen Limoen-boom, dog mede zonder reuk* 

 en van de vcelriekende Pandang onder febtid 



lemgji 



daar 



daar van te maken ; die <wel durabel zyn , dog vallen moe* 

 yelyker te maken , voegens de kortheid der bladeren , dan 

 van de wilde Panidang. De witte einden van de jon- 

 ge bladeren plcgen zormnige Amboinefen zo raawv als ge^ 

 kookt te eten , dog 2;y zyn zo goed niet als die van 't lage 

 Keker , en ik beb 'er eenig jeuken in de keel van gevoeft. 

 variarum Pandani fpecierum foliis in Celebe quasdam Uit de Pandang -bladeren van verfebeide zoorten 9 voeten 



Celebes zekerefmalle matten te maken , febaars een 

 r dik, en gemakkelyker om op te leggen als op een 

 s : dit gefebiet als zy de bladeren aan de doornagtu 



ten fnoeyen, dubbelt vouwen , en aan malkandet 



norunt formare angpftas mattas , vix digitum craflas , 

 in quibus commodius decumbitur quam in culcitra, 

 hocque peragitur, quum foliorum orae fpinofe ab- 



fcindantur, dupliciter combinentur^ atque fibi invi- 

 cem adligentur. 





rygen 



. 





Tabula Septuagefima Quint* 





. 



Pandanwn exhibet fpurium. 

 Ubi litt. A Maris fruftum : C. Florm femria foliis cinclum 

 demonftrat. 



De Vyf en Seventigftc Plaat 



1 * 



ertoont de Baftart Pandang-ftruik. 



Iwaar lett. A de vxugt van het mannetje, en B de ft 



van het wyfje met zyn bladeren omgeven > aanwyzen 





CAPUT OCTOGESIMUM SECUNDUM. 



LXXX1I. HOOFDST'UK. 



** 



Pandanus hum'dh 



Keker 





De laage Pandang' ft ruiL 



Ubfequentes fpecies breviorem exhibebunt defcri- 

 ptionem, quum continuo ad priores referantur: 



- Tertia itaque ac vul^atiffima litorea fpecies humi- 

 lis eft, fed late extenfus frutex , unum pluresve gerens 

 breves truncos, noneredlos, fed ad terram inclinan- 

 te^, aliisque incumbentes herbis, qui in multos qua- 

 que dividuntur articuios , binos tresve digitos ctaffi, 

 quique ad viri altitudinem , fi fimplex lit, fefe crigit , 

 atque tot minoribus ac teneris furculis feu fruticulis 

 cinftus eft, ut vix ad ipfum truncum aditus detur. 



Ejus folia quoque fafciculata funt, in ramo dex- 

 trorfum vergentia , fed non tam certum obfervant or- 

 dinem quam in vero Pandano, funtque longiora, an- 

 guftiora, magisque fpinofa quam praecedeneium , uf- 



D 



ft 



ide zoorten zullen korter van befebry 

 om dat men zig t'elkens tot de voorzt 



De derde en alder gemeenfi^ 



\ blyft een lage , dog <wyd uitgefpmde ftruik , met 

 ofmeer kortejiammen , die bun niet opbeffen, maar 

 m op de aarde , en op andere ruigte rujlen, mede in 

 1 leden verdeelt, twee en drie vmgeren dik, en die 

 wg al opregt tot de boogte van een man ; by is met 

 • jonge Jlruiken omgeven , dat men qualyk daar by 



tra tres pedes longa, ac binos digitos lata, tn truncis voeten 



komen 



De bladeren bangen ook in bqffen by malkander , a 

 de tak regtsom opgaande % dog bouden zoprecife reyenm 

 als de regte Pandang $ de bladeren zyn langer, Jmatd* 

 en doornagtiger dan aan de voorgaande . boven de a 



twee vingeren brtet , aan de ft 



vero breviora , & in longum apicem , junceum quafi, 



fefe determinantia , atque non tantum ipforum orae , 



& dorfum inferius , fed etiam ipforum tota fuperficies pe doornen bezet , maar ook de bovenfte kanten van 



acutis fpinis funt armata, hae vero multo molliores & voorn ; dog dezelve doornen zyn veel weker , en ydelder 



gaandeweg korter, ook met een tangefpits als een 



kanten en onder fie ruggen zyn met ft 



laxiores funt quam in inferioribus partibus , atque non 

 per totum folium fed tantum per fpithamam ab apice 

 remotae locantur, caetera foliorum pars glabra eft, 

 plurimaeque in vetuftis foliis pereunt : haec fpecies 

 fruiftus potiflimum profert , qui etiam ex vaginis er- 

 crefcunt in centro fafciculorum folioforum pofitis in 



peculiari duro ac trigono petiolo. 



awn de buitenkanten , eokfiaan ze niet over 

 blad, maar alleenlyk een fpan van defpitfe af, de refi is 

 glad , en de meefie vergaan aan de oude bladeren ; deeze 

 zoort draagt meefi vrugten , ook voortkomende in een 

 fcbede midden in de gebtade boffin, op een byzondere bar- 



en driekantige ft 





\ ■*. 



• 





Hi 





• 





