

N 









HERBARII AMBOINENSIS Liber VI. Caput LX^XU 



Hi fruftus feptem & ofto fimal dependent conglo- 

 inerati , magnkudine ovorum gallinaceorum , multis 

 tuberculis obfiti, quibus breves inQdent apices, un- 



Deeze vrugten ban^ 

 klomp, in de grootte van a 



funt 



intenfe 



feu ex nigro virentes , dein eleganter rubentes, turn- 



iflen fti 

 - appels 



op kortefpitft 



eigentlyker de gedaante van 



que ipfoium pyramides dehifcunt, ob copiofam au* piramiden 



fcboon 



(I boog of 









. & ... 



tura : Pyramides has maturae intus continent parvum 

 durumque ofliculum inftar grani Oryzae feu Pady , 

 quae in arenam decidua progerminant , quod tamen 

 raro fit , quum plerumque ab avibus comedantur , 

 atque haec planta praeterea fatis abunde multiplica- 

 tur per laterales furculos, atque per eos, qui .ex 

 prorepentibus propullulant radicibus. 



Tenera folia tam vaginas , quam in medio fafcicu- 

 lorum excrefcentia inferne albiflima funt, mollia, ac 

 dulcia&edulia,faporem Palmytae habentia , prope 



farcimina quafi 



J'merig merg , 't welk tujfcben baar leit , en alsdan ryp 

 word. De rype piramietjes bebben van binnen een kleine 

 Jleenbarde been als een Pady~korl 9 die in't zant vallende 

 zig voortplant , 'j welk zelden gefcbiet , om dot ze meejl 



kruipende 



>yde [cheat 



PI 





D 





«Y 



boffen jiaande 



fchede als in 't midden 



rp 



fmakende 

 iien of 



elevantur , led non alte, nee ultra pollicem craffi. 4 niet hoog, en niet boven een linger dik. 





Huj 



Het ivy/ken bier van gewind een langer en dunnefebe 



nam , externe quodammodo trigonam , atque rudi- de , van buiten eenigzints driekantig , en de kuiten tus- 





menta 



iunt, primo denfa , dein inftar arundinaceae plumae 

 feu paniculae fefe explicantia , fed non ita laxe uti in 

 vero Pandano, paucaitidem farina confperfa, atque 

 tali modo locantur, donee cum foliis marcefcant , 

 nullis fubfequentibus fruttibus. 



Hujus folia funt anguftiora , laete magis virentia 

 quam maris , caeterum eodem modo fpinofa, in bre- 

 viorem apicem junceum definentia , ipforumque albas 

 extremitates dulciores funt & efui magis aptae , non 

 nimis profunde autem haec folia funt depafcenda , 

 ubi nempe viridia ac filamentofa funt , turn enim oris 



feben de witte bladeren zyn driekantig , eerft 



rietpluymtjes baar opeimide , dog zo ' 

 Pandang, ook met iveinig meel beft 



fi 



6 





efi 



fmalder ) 

 op dczelfjl 



en ligter - groen dan aan *t 



eten ; dog men moet niet te verre in '£ blad byten , daar 



$ 



fubft 



pruritum excitant : Ligni fubftantia eft fungofa, at- dradig en voos, gelyk aande voorgaande, de takken zyn 

 que ex longitudinalibus conftat fibris uti in praece* eenduimdik, met ydele doornen bezet , en verdeelen baar 



dentibus : Kami pollicem craffi funt , vagis fpinis ob- 



(iri . ^c funerius in tres alios dividuntur ramos * in 



gulo 



nora & breviora quam maris : Flores fru&usque non 

 certum obfervant anni tempus. 



Nomen. Latine Pandanus humilis , Malaice Pandang 

 kitsjil , Amboinice Keker & Kekel , atque ad diftin&io- 

 nem priorum Keker leynulun> h. e. Keker litoreum, 

 in LeytimoraB^re/ 5 in Hitceafemina Kekelmaan> h. 

 c. edule Kekel ; Macaflarice Denro & Panrang. 



Locus. In omnibus crefcit infulis juxta litus, prse- 

 fertim ubi folum eft planum & arenofum , ac lapillis 

 mixtum • ac faepe adeo denfe fibi invicem adftant % 



boven in drie under e takken , in een ' triangel fi 

 waar op de geblade bojjen kleinder en korter dan a 

 mannctje zyn. Bloeifel en vrugten bebben geen vaft 



* * 



•u 



* ■' ? 



Naam, In 't Latyn Pandanus humilis , in 't Maleits 

 Pandang kitsjil, op Amboin Keker en Kekel, en tot 



rfi 



1 



ro en Panrang. 



o — — j * 



op Leytimor Berel , op Hitoe 't wyfk 

 t is eetbaar Kekel, op Macajfer De 



inftar fepis 



diftantiam 



num npas 



licet in un 



Ufi 



Notus 



fit 



Het waft op alle Eilanden langs bet Jlrand, 

 inzonderbeid daar bet vlak en zandig is , met kleine ftee* 

 nen gemengt , en zomtyts zo digt aan malkander , dot bet 

 als een begge een groot Jluks van de Jlrand bejlaat , en 

 van daar een ftukweegs landwaart in langs de oevers van 

 de Rivieren. Het is bekent door gants Water - Jndien , 

 boewel op de eene plaats boomagtiger dan op de andere. 

 Gebruik. By eebrek van andere Pandang 





mattas adhibentur, fed non ita durabiles funt quam deeze bladeren tot matten, boewel ze zo durabel niet zyn 



fubfequentis fpeciei montanaa , caeterum albae tene- als van de volgende bergzoort , anders zyn de wine ein- 



rorum foliorum extremitates ac flores potifllmum in den van dejonge bladeren en bloeifel meejl in gebruik om 



Aifu funt , qui crudi eduntur , quum optimum habeant raauw te eten , als zeer wel fmakende na Calappus -pal- 



faporem palmyta; Calappi. quidam totos etiam co- myt; zommigekoken ook 't gebele bloeifel, eer 'tzig opent, 



.quunt flores , antequam fefe aperiant inftar Sajor gelyk Sajor trubu , dog *i is van Jlegtefmaak : de bloem 



trubu , fed ingratum habent faporem : neque flores werd niet bew 



conferyantur , quum nullum fpirent odorem : Alba win e bladeren 



ifta folia comeda conducunt iis , qui aegre fefe ha- bun qualyk gv 



». ^ -'-inofi funt ex cfu noxiorum oifcium . «#«'« mm A* < 



om 



help 



Cancrorum , & Oryzae infeftae , quum haec defideren- 



tur folia, horum quinque fexve fimul comprehen- 



dantur, quae in centro fafciculi locantur, quae leviter 



manibus ad externam comprimuntur partem , fpinu- 



lae enim tenerorum foliorum molles funt, fimulque 



una vice extrahuntur , turn fimul albae extremitates d 



fibi adunatae inftar Palmytae conquiruntur: Cum hi fee «u 



albis foliis pifces Tsjekallangs , qui Thymi fpecies 2 



funt, capiuntur, fi enim haec hamo infigantur, pi- /< 

 ices haec devorant outances nifciculns p.ftlp •, 



iffeben 



duifelig worden 



nfefteerde ryjt , 

 als men deeze bladeren bebben wil, zo~vat men vyfoffes 

 der geene , die in 't midden van 't bofeb ft aan , zoetjes met 

 de banden van agteren Vzamen drukkende , want de fte- 

 kels aan de jonge bladeren zyn niet bard , en trekt ze met 



fi 



if, zo bebt gy ze met de witte einden in malkan~ 



iffeben 







Tenera haec alba folia cum Pinanga juniore, &alb; 

 ri etiam mafticantur contra gingivas tumentcs Car 

 tta di&as: In Brafilia obcurrit quoque Pandanu 

 oreus , qui fruticofus eft inftar Ananae , parvum ge 

 ns truncum , ejus folia autem laciora funt illis Ana 



en witte 



bicntia 



fpinis armata, fefe 



, __, edio cavitatemf 



aqua ftagnat , qua fummum 



dura iis, qui infolitudinibusiterioftituunt, ad fitim 



exftin- 



?almyt. Met dezelffte witte bladeren 



Tsjekallangs gevangen , een zoort van 



"yymus , want als men dezelve aan de visboek fteekt , zo 



net ' er de vis naar toe , menende , dat bet een klein 

 qe ry. 



De ionee witte bladeren kaauwt men met jonge Pinang 



„ \s gezwollen tantvleefcb Carpatta. In 

 Brafil is mede een Pandanus litoreus , een ftruikagtig ge- 

 was, als de Annanas, met en een weinigftams ^deblar 

 der en zw breder dan die van Annanas , met feberpe en 

 barde ftekelen bezet , malkander en omgevende , en in de 

 midden een kuil makende , daar in men altyt water vint , 

 't welk zeer geryfelyk is voor die geen , dewelke in ds 

 wilderniffen ryfen , cm den dor ft te verjlaan 9 boewel 't 



gemeen* 





/ 



