









VLBoeL LXXX1I1. HoofJJt. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 



Ht 



Kaid<e 



exftinguendam , fed plerumque fordibus conmixta 

 eft, truncus autem enfe exciditur, frutexque inver- 

 titur, uc aqua in pileum decidat. 



Cum hoc convenire videtur fecunda 

 in Hort. Malab. torn. 2. fig. 6. defcriptc 

 catur Kaida taddi , Malabarenfis vero : 

 majores funt Amboinenfi. 



Tabula Septuagejima Sexta 



Ramum exhibet Pandani bumilis. 





vermengt is , men kapt den ft 





met een bouwer of > keert de jlruik 

 in een boet. 



Hier medefebynt over een te ko?nc 

 Kaida, in de Hortus Malab. torn. 2. fig. 6. be/a 

 en aldaar genaamt Kaida taddi , dog de vrugien 



baarfe zyn wederom grooter dan aan '$ Amboinfcbe 





% * 



, De Ses en Seventigfte Plaat 



• 1 



Vertoont een tak van de lage Pandang-ftruik. 



CAPUT GCTOGESIMUM TERTIUM. 



LXXXIII. HOOFDSTUK. 



Pandanus filveftris. Pandang utan. 





De wilde Pandang-ftruik 



> 



T 



/ 



0f 



Erreftris Pandani fpecies in multas dividitur 

 fpecies , Amboinenfium vero opinionem fe- 

 quemur , ac tantum in binas dividemus fpecies, 

 primo in Keker wafji, fecundo Keker ewan. 



Primo. Keker wafji in humilibus crefcit locis , in 

 vallibus nempe, & defertis hortis filveftribus, Walfi 

 didlis , multis fefe erigens fupra terrain radicibus, trun- 

 cum gerens brevem , non rettum , fed primo finuo- 

 fum, marisque feu frugiferi truncus externe denfis 

 & inregularibus verrucis inftar fpinarum pungentibus 



obfitus eft. 



Ejus folia optime conveniunt cum illis Pandani fpu- 

 rii, excepto quod medius fulcus non ita fit profun- 

 dus, fed planior, in mare tres cum dimidio , in fe- 

 mine ultra quinque pedes longa, tres digitos lata: 

 Hujus fpeciei dorfum tantum ad dimidium fpinis ar- 

 matum eft, tenerorum vero foliorum dorfum totum 

 fpinis obiitum eft : Mas fru&us profert adunatos in- 





. 



HEt landelyke gejlagt van Pandang verdeelt zig in 

 veele zoorten, dog wy zullen der Amboinefen ge- 

 welen volgen , en verdelen ze maar in twee ; te 

 weten, 1. Keker waffi; 2. Keker ewan. 



1. Keker walli, is "t geene in de laagte , in valeyen 

 en verlatene bofebtuinen, Wafft gcbeten, groeit met vele 

 wortelen boven de aarde, een kortejlam, niet regt, maar 

 eerft bogtig , bebbende de ftam van '£ manneken of vrugt> 

 dragende van buiten digt , een onordentelyke dikke wratte, 

 als doornen (lekende. 



^ De bladeren komen bejl overeen met de Pandanus fpu~ 

 rius, bebalven dat de middeljle voorn zo diep niet, maar 

 vlakker is , aan \t manneken drie en een balf voeten, aan 



yfk 



eft 



dan 



Kc 



itar Keker pantbey , fed majores inftar ovorum Anatis, they , dog grooter , te weten als Eende-eyeren , mede root 

 qui maturi rubent& feparantur,quiquc teneri coquun- werdende, en van malkander vallende, huelke jong zyn- 





1 



tur & eduntur : Quae femina vulgo cenfetur, nores 

 gerit granulofos uti in praccdenti fuit dittum capi- 

 te, qui inodori funt. 



Lignum eft album, nee durabile, ac proinde nulli 

 infervit ufui. 



ekookt oo ., 



wyfken boud, draagt bloemen i 



voornoemde Hoofdftuk gezegt is , 



Het bout is wit , niet durabel 



gebruikelyh 



bet geene men voor 't 



gelyk in y t 





onder rcuk. 



Alter Keker ewan feu Keker montanus raras gerit Het tweede Keker ewan, of berg-Keker beeft 



fupra terram radices , truncumque habet redtum & 

 altum , inftar vulgaris Pinangse , ejus folia feptem & 

 otto pedes longa funt, tres digitos lata, ad oras fub- 

 tiliter & denfe Verrata, fir ma &dura, dorfum gercn- 

 tiaacutum, non multum ferratum, optimaque funt 

 ad mattas conftruendas, unde & verus Daun tickar 

 habendus eft. 



Frudtus ejus folkarius in ramorum extremo proger- 

 minat inftar conialtipris, atredecimadfexdecim pol- 

 liceslongus, tres digitos craflus, inftar fru&us fub- 

 fequentis Saun. Ejus granula vix culmum crafia funt, 

 inregularia , hexagona , & ardte fibi invicem adhae- 

 rent, nee dehifcunt,atque interne conjunguntur per 

 aurantium vifcum , fenfim vero decidunt, ac ftilum 



* 



boom 



boge ft 



als 



jtyf en bard , met een feberp 



fy 



onaeren, die met veel gezaagt is , en de befte om mat- 

 ten te maken, daarom voor "t regte Daun tickar te bou- 

 den. 



De vrugt is enkelt aan "t uiterfte der 



kegel , van dertien tot feftien duimen 

 lang , drie vingeren dik 9 of als de vrugt van 9 t volgendc 

 Saun. De hrltjes zyn een mageren febaft dik , irregu- 

 lier , feskantig , bangen di^t aan malkander , en gapen 

 niet , binnenmet een oranje-geele Jiym s aan malkander 



medium relinquunt binos digitos craflum. Fruftus tri- ftenftaf 



?/■ 



gonx infidet vaginae, quae componitur ex tribus fo- 

 liorum ftratis , quorum quodvis ex quinque vel fex 

 albis componitur foliis. 



febede 



ji 



tf*j 





»-; 



J 





Met 





Lignum ejus durius eft quam aliorum Pandanorum, ^ 



quumque in ventofis crefcat collibus, ruffefcit inftar op lugtige beuvelen float , na den roffen trekkende\ gelyk 



veterum Sagu arborum, immo in quibusdam infulis aandeoude Sagu-bouien , ja op zonmige Eilandenzwart- 



ex fufconigrefcit, atque inftar Nibun durum eft, fed bruin, en zo ban als Nibun\ dog met dik, want al de 



non craflum, reliqua enim ejus pars interna fungofa reft van binnen is voos en dradig , gelyk de Sagu-bomen. 



eft & filamentofa , uti in Sagu arboribus. 



Nomen. Latine Pandanus jilveftris five terreftris , 

 Malaice Pandang utan, prima fpecies Amboinice di- 



Naam 



L 



f 



Pandang 



citur Keker njoaffi , altera Keker ewan feu Leytewan , acfi 't Ambeins Keker wafli 



Pandanus montanus diceretur , Malaice Pandang gu- 

 nong & Daun tickar, ac femina peculiariter Maniayn 

 & tiaun tayn, in Leytimora Areu. Hituenfes ilium 

 vocant Tolun> quod nomen alii gandanovero tribuunt, 

 qui in maris rupibus crefcit; fciendum enim eft , Am- 



de eerjle zoort biet in 



ede Keker ewan of 



ndanus montanus zeide, Ma 

 leits Pandang gunong en Daun tickar y t wyfken, in ) 



"luntayn, Leytimoors Areu 



Mant 



Hituefe 



w » 



op de Zee-klippen waft 



boinenfes cundtis Pandanis incerta hue usque dedilfe want men moet weten , dat de Amboinefi 

 nomina, fatis putantes ipfi tribuere nomen generalc dangs tot bier toe gantfeb onzeker benoemen, agtende 



Keker, additis quibusdam adje&ivis pro cujusvis lubi- 

 tu, certum enim eft Pandanos fat laboris cauflare cu- 

 riofis ipforum inveftigatoribus , ut rite diftinguantur, 

 puto autem non tanto dignos labore , quum ipforum 

 plurimi exiguum praebeant ufum. 

 Tom. IV. Locus. 



elieven ; en zeker de Pandangs given moeite 



Onderzoeker 



men , dog ik agt 



o o « 



derzoeken of boar te t onde\ _ _ ^ 



moeite niet waart , om dat de meefte van kleingebruik zyn 



T Plaats, 



