/ 





M 



HERBARII AMBOINENSTS IaberVL Caput LXXXLV. 



Locus. Prima fpecies , uti di&um eft , potifiimum 



De eerfie zoorte , als gezegt , groeit meeft 



crefcit in vallibus, ac planis locis ad initium montium de valyen en vlakte, dog mede op devoorjl 



, in fole faxofo , ut & in defertis hortis , hoc autem 

 difcrimine, quod quo altiores & magis apertif-* 1 "" 1 

 in quibus crefcit , eo melius ac durius exhi 

 num. Keker ewan remotius a litore crefcit , i 

 ventofis montibus , non autem in denfa filva. 



Ufi 



fin 



Pandani fpurii breviora , durabiliora tamen funt , ta- 

 les mattae Java? & Baleyae venales proftant ubique : 

 Maris durum lignum infervit adligneas fecures Nany 

 di&as , ex ipfo formandas , quibus medulla ex Sagu 

 arboribus effoditur. In Celebe ejus trunci finduntur 

 ad alleres tenues , feu Pangcawan , quibus Atap cir- 

 cumfuitur : Ex recris truncis in montibus crefcenti- 

 bus canales durabiles formantur, 



Tsjammo , quod lignum eft obfcure fufcum , in Ce- 

 lebe & Borneo produftum , fpecies videtur efle Pan- 

 dani montani. 



Nomina Manu tayn, Mantayn,& Hanutayn^ deno- 

 tant iimum avis Haun feu Abun, qui palumbes eft, 

 quum hie habeatur propagare hanc arbufculam , line 

 dubio per excretionem ofliculorum , quse in aliis 

 comederunt arbufculis , atque hinc inde in montibus 



projiciunt ac ferunt. 



■ • ■ 



Tabula Septuagefima Septima 



Ramum exhibet Pandani filveftris. 



ft 



febeit 9 boe boger en lugtiger de plaats is daar *t Jlaat > 

 boe beter en harder bout y t draagt. De Keker ewan valt 

 verder van fir 'ant , of op lugtige her gen , maar niet in "t 

 digie wout. 



Gebruik. Deeze bladeren zyn de befte,om matt en daar 

 van te maken % om dat ze de langjh zyn , bcewel die 

 van Pandanus fpurius , korter en durabelder zyn; dier- 



p Java en Baly over al te 



oop 9 't manneken met zyn hart bout dient om de boute 



byltjes daar van te maken , Nany genaamt 9 <waar mede 



men bet merg uit de Sagu-bomen pokkelt. Op 



ftammen gefpl 



tot dunne latten ; tot 



At 



Uit de 



llammen, dewdke op de bergenftaan 9 maakt men 



durabile geuten. 



iffendey feby 



mt op Celebes en Bor- 

 van berg- Pandans te 



zyn 







£> 



6 





namen Manu tayn , Mantayn , en Hanutavn % <wil 



zeggen drek van de vogel Haun of 



'twelk een 



voilde duive is . 



gebo 



tplanter van dit boompje y buiten Pivyffel door 't af> 

 van de korls , die ze op andere boornpj 



ben y en bier en daar in '? gebergte zaaijen. 



De Seven en Seventigfte Plaat 



Vertoont een tak vaa de vnlie Pandang fmtik. 



.f 



■ s 









t 



CAPUT OCTOGESIMUM QUARTUM 



Pandanus latifolius. Keker mom. 



LXXXIV. HOOFDSTUK. 



*%* 



De breedbladige P andang-ftrmk. 







\ndanus quintus eft latifolius & odoratus, trun- 

 cum emittens otto novemque pedes altum , 

 craflltiei Pinangas , farcimina & articulos gerit 

 iftftar reliquorum Pandanorum, uti &fpinas, hie fo- 

 lia profert regularia , inftar cochleae femper dextror- 

 fum , quae prope ortum parum fupra {qCq invicem lo- 

 cantur , funt autem fex pedes longa , ultra palmam 



E vyfde Pandang is de breedbladige en riekende 9 

 met een fiam van agt of negen voeten opfchietendty 

 in de dikte van een Pienang - boom , met zyn war- 

 fien en leden gelyk alle Pandangs , mede zo doornagtig % 

 bier aan lopen de bladeren ordentelyk op , en wenteltraps- 



altyt na de regterbant, by baar oorfpronk een 



gewys 5 



weinig over malkander 



nde 3 zy zyn zes voeten lang y 



lata,craffa , glabra, & firma, atque inftar patinarum, en ruim een band breet, dik 9 glad, enjlyf als bortjes f 



/--i /* _ * .- in de midden met een diepe geutofvoorn, die van onde- 



medio 

 inferne acutum cauflat dorfum , ora ab inferiore par- fen een feberpe rug maakt , de kanten zyn van agteren 



% ** %9t% * x x *~ dein breves een groot eind effen, daar naar volgen korte doomtjes 



ijoyd van malkander ftaande tot omtrent een band breet 



te 



fubfeq 



latitudinem ab apice, ubi denfe & puulls funt inftar van defpits, daar zedigt en klein zyn als eenfyne zaag 

 feme fubtilis , quales & in inferiore dorfi parte obcur- gelyk mede aan de onderjte rugge , de agterfie doornen , boe- 



wel voeinig > zyn egter Jiyf 9 en verzerende^als men daar 



_ _ tegen Jirykt. De einden der bladeren lopen febielyk of 



mitatcs fubito & obtufe definunt in brevem apicem 5 Jtomp toe ? met een korte fpitfe , *;y s}^ niet voel over- 



~ ' ~ dwers te febeuren , maar ligt in de lengce 3 gelyk bar&dra- 



runt 

 men 



transverfaliter lacerari Doffunt . fed 



mode per longitudinem juxta I 

 Quum h#c folia fcindantur 

 fpirant penetrantem inftar recentis 



den lopen. 



Als men zefnyt of wry ft 9 zyn zefierk vanreuk, gelyk 

 verfeb hooi of verfeberyft, welkereukde Inlander ' j Wan- 

 quern odorem incote Wangi vocant , quique'ipfis ginoemen, en voor aangenaam bouden , men gevoelt bem 



meeft by bare oorfpronk 9 daar ze wat witagtig zyn , de 

 reft boog-groen. De meeft e onderfte bladeren bangen om* 

 trent de midden gebroken , aan den boom y 't welk door 

 bare zwaarte gefebiet, als de wint daar agter komt. 



ratus naoetur , quam maximus autem elt prope ip* 

 orum ortum , ubi & albicant y caetera foliorum pars 

 intenfe viridis eft , ac plurima inferiora folia circa 

 medium fratta dependent ex arbore * auod tarn oer 



orum 



§ 



excrefcunt 



an 



berooft 



fcindi & transplantari poiTunt , per longam annorum fe- 

 riemflores non profert, ac quidam nunquam florent, 

 quod cauffatur, quum nimis faspe tenera ejus decer- 



pantur folia, caEterum flos cumillo veri Pandani con- „„ . 



venit, fed plerumque major eft, ita ut quodvis ger- 'regie Pandang gelyk 

 men palmam longum fit, per quod ample fefe extendit, ieder knit <m*L pen hm 

 & farina cinerea repletum eft , & odoratum, didtum- 

 que fpirat odorem : Frugifera hujus fpecies nunquam 

 fuit obfervata. 



Nomen. Latine Pandanus latifolius 6? odoratus , Am- 

 boinice Keker moni , quibusdam Malayenfibus dicitur 

 Pandang babouw. -. 



Locus. Non eft filveftris, fed in hortis colitur , ubi 

 altitudinem adtingit Limonii , non autem prope aedes 

 locandus eft , quum facile a vends projiciatux. 



Tuff cb en de boge of worften van de wort el komn vel 

 jongefpruitjes voort, met kleinder enfmalder bladeren 

 die men affnyden en verplanten kan ; by ftaat vele jaren 

 eer by bloemen voortbrengt , en zommigen dragen nooit 

 waar van de oorzaak is 5 dat men bem te dikwits van zyn 



long is; zy 



'aans 



die van de op- 

 rooter * zo dat 



wyt 



open , die vol graauw meelfteken, rieken ook veel , dog meeft 

 na de voornoemde reuk 9 "t vrugtdragende is nooit gezien 



Naam. In 'tLatyn Pandanus latifolius & odoratus, 

 op Amboin Keker moni ; by zommige Maleyers Pandang 



babou 



I 



1 



Ufi 



Plaats. Hywafl niet in *t wilt , maarmoet in de bovea 



ondtrbouden voorden , dear by zo boog opfebiet als een Li* 



moen-bo&m , dog men moet ze niet digt by de buizen ftel- 



len , om dat ze ligt van de wind omeenjoorpen wcrden. 



Gebruiic. 









