I 





VLBotk. LXXXV.Hoofdfi. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 



H7 



Ufut. Folia ejus ab incolis expetuntur , quibus 

 co&am obtegunt Oryzam, quum (itcalida, ut foeni 



1 



Tene- 



Gebruik. De Inlanders zoeken deeze bladeren , mi <fc 

 gekookte ryjl daar mede toe te dekken , als by nog voarm is, 

 waar van ze dien booiagtigen reuk bekmt* die by baar- 



ra ejus folia in loramenta etiam fcinduntur , in quibus lieden aangenaam is. De jo?ige bladeren <werden ook in lie* 

 muliercute capillitium ne&unt, vel ipfi interponunt, 



ut hunc adtrahat odorem : Quidam quoque hsec mi- 

 nutim confeifla cum Oryza cdunt, fie quoque odora- 

 tis admifcencur oleis. 



In Rumpbii auctuario lac leguntur. 

 Florens hujus Pandani caput, uti in textu diftum 



gefnede 



of daar o?ider Jieken , om die zelffle reuks wille. Zommigt 

 koken ze ook klein gejheden , onder de ryjl , zo werden ze 

 ook tot Olieteiten gebruikt, die men welriekmt veil bebben. 



In de vermeerdering van Rumphius wert ditgevondem 



De bloeyende tros , gelykin de text gezegt is, komtzeU 





fuit, raro prodit, quod tamen feqiientem inmodum den voor den dag 9 devoelkeik aidiis bevonden beb: Hy is 



obfervavi: Ultra binos pedes longum eft, foliisque ruim twee voeten lang* oihgeven met bladeren omtrent 



cingitur tres circiter pedes longis, qu# fuperne vi- drie voeten lang^ devcelke boven groen en doornagtig, en 



ridia & fpinofa , inferne alba funt , uti in textu legi- van onderen wit zyn* gelyk in den text Jlaat. De kuiten 



cur: Ipfius fquamae quatuordecim pollices longaefunt, zyn veertien duitnen lang, ruim een band breet , met een 



ultra palmam latae , dorfo acuto feu gibbo donate, quae ' boge of bultige rugge , van fubjlantie als aan andere 



fubftantiam habent uti reliquorum Pandanorum , co- Pandangs , witagtig van couleur , en rykelyk met een 



loris albicantis, ac replete farina copiofa fordide al- vuil wit meet gevult , Velkens tuff en twee kuiten leit een 



bicante: Semper inter binas fquamas folium locatur witagtig bladt , en yder kuit run met zyn bolle buik op 



albicans, ac quaevis fquama concava parte incumbit den rug van de onderleggende kuit. Zy zyn by de Inlan* 



dorfo fubjeftas fquamas: Ab incolis eduntur, quum ders eetbaar , dog dewy I deeze tros gemeenlyk in de regert 



vero hoc caput plerumauepluviofisprogerminet men- Moujfon voortkomt P zo vcrrot by ligtelyk. Vrugtenko- 



iibus , hinc facile putreicit. Fruftus nunquam profert , men daar nooit aan , gelyk andere hloemdragende Pandangs 



uti nee alii floriferi Pandani unquam fruttus gerunt. 



Tabula Septuagefima Oftava 



■ - 



Caput Pandani latifolii florens exhibet. 



ook nooit vrugten voor tbr en gen. 



s 



De Agt en Seventigfte Plaat 



Vcrtoont de bloeyende tros van de Ircedlladige Pandang, 





CAPUT OCTOGESIMUM QUINTUM. 



Pandanus mofchatos. Pandang cafiuru 



* 





LXXXV. HOOFDSTUK. 



i 



De Muscus-P andang. 



JEc fexta & exotica Pandani fpecies ab omni- 

 bus caeteris differt, quum ejus folia nullo mo- 

 do lint fpinofa, caecerum truncus eandem ha- 

 bet craflltiem ac formam , quam prima foecies , feu fa 

 Pandanus verus, qui ultra crus craflus ell, otto no- I 

 vemque pedes altus , ac parum finuofus , quique breves g 

 & obtufas gerit fpinas, fine ordine pofitas, ac fuper- J> 

 ne in binos tresve majores fefe explicat ramos , qui a 

 incurvi quoque funt, inftar brachiorum magni can- w 

 delabri, atquc hi iterum in binos tresve majores di- P 

 viduntur ramos fed breviores, quorum quivis pecu- s 

 iiarem auafi format comam feu fafciculum foliofum. 

 Ejus folia maxime cum illis prscedentis conve- 

 niunt fpeciei , funt autem anguftiora , ac magis glau- 



Eezefesde en uitlandifche 



Jcbilt van alle andere 9 o 

 tfeb 



ft 



dezelfjte dikte en fatjoen , gelyk aan de eerjle zoorte of 

 mdanus verus , te <weten ruim een dye dik, agt of ne- 

 n voeten hoog , en <wat bogtig, bezet met korte en (lorn* 



Boven verdeelt by zig in twee 



i boofttakken , devuelke mede krom jlaan 

 an een groote kandelaar 

 )f drie andere boofden of 

 re kruin of bos bladeren c 



in 



/mailer 



eft na de voorgaande zoorte , 



ca, quinque fexve pedes longa, tres transverfales vyf m J es voeten lang 

 digkos lata , in anguftum & junceum definentia api- '"" * "~ L ' *~ ' 



cem , qui pedem longus eft , amplo autem canali per 

 medium diftintta funt , rotundas geretitia oras cum 

 dorfo acuto , funtque porro cralTa , & firma inftar du- 

 plicis charts membranaceae , juxta oras glaberrima , 

 nee ad dorfum ullas gerunt fpinas, quod in hac fpe- 

 cie peculiare eft. Folia haec in trunco & ramis dex- 

 trorfum vergunt inftar cochlear , in tres ordines po- 

 fita, in vertice autem hi ordines potiflimum erigun- 

 tur, atque in centro fuo globulum formant florem 

 dittum, uti in reliquis Pandanis. 



Hi flores collettionem faciunt foliorum & germi- 

 num , qualia fupra in Pandano vero defcripta funt , quse 



fmalle biesagtige Jpitft 



perka 



feberpe rugge beeft , voorts dik , ftyf 



en 



feb 



en aan de 



beeft , aan de Jl 



takken gaan ze meefl regts om wenteltrap 



/< 



opperjie jlaan deeze ryen meejl 



Pandang 



noemt 



Deeze bloemen 



ex quindecim vel fexdecim brevioribus formantur fo- Jlaat , gemaakt van vyftien of fejl 



befebrez 



liis, quorum longifllma binos pedes, breviflima pal- 

 mam longa funt , atque inter hsc quatuordecim tu- 



langft 

 en daar tuff c I 



kortjl 



bercula feugermina locantur, quae breviora magisque ter en verwerder zyn dan aan de voorgaande, een kleine 



intricata funt, quam in prioribus, minorem digitum 

 longa, in multos fubtiles ramulos, farina confperfos, 

 divifa, coloris pallide lutei, quasque vermiculis re- 

 pleta funt, qui in nigricantes degenerant fcarabsos, 

 magna copia circa pratereuntium caput circumvo- 

 lantes : Inferior ac dimidia horum foliorum pars al- 

 bicat, qux nempe hsec germina cingunt, gratumque 

 fbirant odorem, quam incolse cum Mofco feu Ca* 

 jftari comparant, proxime autem adcedit ad unguen- 

 tum quoddam odoratum , ex floribus compofitum. 

 Hie odor tarn late fefe diiTundit, prsefertim vesper- 



ele fy 





ormp 





dewelke in zwartagtige torretjes veranderen, en in 

 gte iemand om y t booft vliegen : ruim de onder fie helft 



Cafta 

 goede 

 loopt. 



bladeren , die deeze kuiten omgeven 



*fi 



i 



falve , daar wat bloeinagligs onder 



Deeze reuk verfpreit bem zo ver, inzonderbeid by den 



tino tempore & pernoftem, uttotam repleat^aream, avond en V nagis, dot by y t gebede plain vervult, daar 



by jlaat , zo dra de kuiten baar openen , moat zo men deeze 

 bloemtros een vceinig langer laat jlaan , zo <werden de kui- 



in qua crefcit, quam primum h;cc germina fefe ape- 

 riant, li vero hie racemiis florifer aliquamdiu relin- 



quatur, germina ifta cinereum contrahunt colorem, ten graauw , en de mttjle reuk vergaat , daarom men zt 

 atque omnis fere disparet odor, unde abfeindendus af moet J'nyden , zo dra men de reuk gewaar vcerd. 



eft , quam primum hie percipitur odo 

 Tom. Jr. 



Folia 



* 



T 



2 



Blade 



» 



