

f 





H3 



HERBAKII AMBOINENSIS Liber VE CaputLXXXVi 



Folia hocc & germina longo & trigono circumflant 

 petiolo , qui mollis elt , & cdulis , lliporcm habens 

 Calappi palmy toe, qualcm fapit etiam album & her- 

 baceum cor, in ramorum fummo locatum, fi vero 

 crudus edatur , paucum in ore excicat pruritum : 

 Nunquam fru&us in hoc obfervavi, nee audiyi unquam 

 in Java hanc glabram ipeciem frugiferafn fuiile. 

 • Lignum- elt uti reliquorum Pahdanorum, cxterne 

 craffis conftans ex fibris & molle, interne album & fun- ten grofdradig en week , binnen ixit , en voos , maar aan 



/ 



Bladeren en hiiten Jtaan rontom een witte driekantige 

 fteel, dewelke mats is , enfmaakt als Calappus-palmyt) 

 gelyk ook bet witte en kruidagtige hert aan 't opperfie der 

 takken , dog raauw gegeten , jeukt een weinig in de mont. 

 Ik hebbe nooit vragten daar aan gezien , en ook nooit er- 

 wren konnen , dat op Java onder dit gladde gejiagt eeti 

 vrugtdragende zoorte %}\ .'-.< 



het bout is gelyk als aan alle andere Pandangs> bui : 



gofum 



9 in ramorum fummo album & herbaceura , fa-: bet opperfte der takken tofl en kruidagtig , %oe$mnfmaak 



poris dulcis inftar cordis feu Pulmytie Calappi. Sto- als Calappus-palmyt. Het maakt mede een brede jtoel met 



loncm quoque arnplum format per radices , qus polli- zyne worflen of wortelen, die van een duim of twee vin~ 



cemacbinos digitos cradle funt,atqueadaltitudinem germ dik zyn , en wel vyf voeten bo'og boveti de aarde 



quinque pedum fupra terram elcvancur adeo denfe, 

 ut inter illas permeare aut prorepere nemo poffit 



jtaan , zo digt dat men daar door niet kruipenkan, 

 met kleine doorntjes in afgebrokene ryen , %y beginne 



bezel 

 ginnen boog 



quaeque fpinulis undique per abruptosordinescingun- aan den Jlam> zelfs aan de dikke takken? en zduden een 

 tur, alte ex trunco excrefcunt, immo in craffis ra- groote verwerring maken , zo men niet van de opperfie 



een party afkapte. Zy bebben in y t uitfebieten onder aan 

 mede eenfcbuifje, -t welk of v alt , als de'^worjl omtrent de 

 aarde komt, en dan verdeelt zy baar in twee ofdrie min- 

 dere, dewelke diep in de aarde dringen , tujfcben deeze 

 uc in binas tresvc minores fubdividitur , quae pro- velewortelen komen verfebeideboffenvoort aan lange fmal 



mis, acmagnamformarentintricatamque congenem, 

 nifi fuperiorum quasdam abfeinderentur ; lamella 

 quoque gcrunt in inferiore parte , quas decidit , fi 

 farcimen vel radix ifta circiter terram tangat. tum- 



unde terram pcrforant, inque ipfam penetrant, inter 

 copiofas hafee radices varii longorum anguftorumque 

 foliorum fafciculi excrefcunt , *"' ^--•-•- /?— -■ 



^^■^^ 



le bladeren , y t Snygras gelyk , zo ze met dikker en glad- 

 der waren , dewelke men afjhyden en verplanten kan. 



quae illis Caricis fimi- Het moet welfes jarenftaan^eer bet bloemen draagt^ im~ 



lia funt, ni craffiora & glabriora effent, 5111 vero ex* mers bier in Amboina. formeert bet eerfi-een Jieel, meet 



fcindi & transplantari polfunt: Per fex durat annos, dan drie voeten boog, en daar op een korteftam, diezig 



antequam flores gerat, faltem hie m Amboina primo in drie boofttakken verdeelt , envry wanjlbapen fiaan> 



Eecioium format, ultra tres pedes altum, inque hoc 

 revis erigitur ftipes, in tres majores f^ dividend 



wesbalven men een of twee van deeze takken af happen en 

 verplanten kan , dewelke zo wel als de plantjes bekfyverP* 



ramos inregulares, unde & horum unus alterve am- en met *et tyd bloemen voortbrengen. 

 putatur ac transplantatur , qui seque ac furculi pn> 

 germinant, ac tempore flores etiam gerunt. 



Nomen. Latine Pandanus mofchatus feu Icevis , Ma- 

 laice Pandang cajluri, ; h. e. Pandang mofebatus ob di- 

 ftam rationem : Aliis Putat dicitur, quod nomen in 

 Java quoque notum efl , Baleyice Pandang lengis , a 

 foliorum glabriticj ac fi oleo, Lengis dido, eflenc 



Locus. In Amboina exoticus eft frutex, ac primum 



oblinita. 



anno millefimo fexcentefimo feptuageiimo fexto jus- 

 fu meo ex Java delatus , ubi nunc in hortis colitur , 

 ubi multum temporis ac loci requirit, antequam per- 

 fedta ejus confpiciatur forma. 



In aliis regionibus , praeter Javam & Baleyamparum 



Naam. In *t Latyn Pandanus mofchattis o/hEvis, 

 in 't Maleits Pandang cafturi y Mufcus Pandang pi 



voorfebreve re den. .By, aiidere Putat i % waetke ',' \naam ook 

 op Java bekentisy op 9 t Baleis Pandang lengis, vande 

 laddigbeid der bladeren , als of ze met oly. p Lengis.fr 

 aar genaamt, b ef me ert waren. 

 Plaats. In Amboina is by een vreemdelingy maar 

 yk in'tjaarfeflienbondertfes enfeventig op myn I 

 Java daar in gebragt P alwaar by nu in de boveti 



voortgeteelt werd , 



ifcht , eer men zyn volkome geda 

 Hy 



by vry wdt tyd en pit 



bebalven J< 



:> 



notus erit, quum hue usque nullam ejus mentionem weinig bekent zyn> want ik tot nog toe by geen Scbry 



apud ullum invenerim auftorem, nee ullam glabram 

 inveni fpecicm inter occidentalem Metelkw Manguey, 

 cujus Nierenbergius tamen tot commemorat fpecies. 



Ufus. Ob odoratos gratosque plantatur flores , uti 

 vcrus Pandanus , quern tamen praefcrrem huic glabra? 

 fpecici, cujus odor multojdurabilior eft glabro, ve- 

 um eft, Pandanum hunc mofchatum totam aream, 

 atque abfcifliim florem totam odore fuo replere do- 



gantfebe gladde 

 Wejlindifcbe Met el of Mang 



wadr 



r 



van Nierenbergius nogtans zo vele zoorten befebryft. 



Gebruik. Hy werd geplanl om de welriekende bloem^ 

 gelyk den opregte Pandang , dewelke ik nogtans deeze 

 gladde zoorte voorttrekken zoude 3 als welkers reuk veil 

 durabelder is dan aan deeze gladde: Wel is waar , dat 



mum, hie tamen non ultra binos tresve durat dies 3 fnedene 



auum Pandanus verus per menfem ilium fervet. Me- 

 dius. " *'" n • " • - -*-•- 



uti diftum eft , abfeinditur fafciculus 



quam 



primum odor obfervetur, & antequam germina ifta fint 

 denudata, qua? abfeinduntur , fola tantum adfervan- 

 tes folia , quee depurantur ab adhaerente farina & 

 vcrmiculis, omneque viride porro abfeinditur, infe- 

 'rioraque alba frufta, qujefola odoriferafunt, parum 

 in acre exficcantur , ac veftibus adponuntur, recen- 

 tia quoque folia in partes diflecantur, & odoratis in- 

 ponuntur oleis, uci id fupra de Pandano vero fuit 

 di&um. 



ofebatas een gebele plein , en de afge- 



r vervult met bare reuk , < 

 )/ drie dagen , daar bem 

 Pandanus verus wel een maant beboud. Menfnyt, als 

 gezegt , den middeljie bojcb af 9 zo dra men de reuk ge- 

 waar werd , en eer men de kuiten bloot ziet > dewelke men 

 wegfnyty bewarende alleenlyk de bladeren , die men zui- 

 ver afveegt van bet bangende meel en wormpjes , al wat 

 groen is daar affnyt , de onderfie witte jliikken daar aan 

 alleen de reuk is , een weinig in de lugt droogt , en dan 

 onder de klederen bewaart : men kan de verjehe bladeren 

 ook in fiukken fnyden , en in de welriekende olyen legg 

 gelyk boven van de Pandanus verus gezegt is. 



N. B. Huic CapiU nullam adje&am inveni plant* figuram. 





/ 



gcvonden. 



A 



r 





<■ 















i 



-7 



^^^™ 





t 



. 





•* J* 







• 



« 





! 



W 











^, 







i 



XJ 







) 



■ 





a v 





*■ * 



CAPUT 



• 



