



I 



VL.BdeLLXXXVLHoofdft. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 



149 



CAPUT OCTOGESIMUM SEXTUM. 



Pandanus Cer amicus. Pan dang ceram. 



LXXXVI. HOOFDSTUK. 





De Ceramfchc 



a 



ndang* 



Pandani fpecics. fe 



E zevende zoorte van Pandang , of de derde breet- 

 curvum gcrit triincum, cui folia infident uti in I I bladige fcbiet ook met een kromme jtam op , en daar 

 binis prioribus fpeciebus, fed breviora & angu*- -*~* aan de bladeren, gelyk de twee voorgaande , dog 

 fliora, quatuor pedes longa, in medio quatuor digi- korter enjmalder , viervoeten lang^ in de midden vier 

 tos, inferius aucem binos ac cres lata, in medio enim vingeren, maar agter twee a drie breet, meant omtrent 



latiifima funt, quum fulcus ibi dehifcat, horrendis 

 ac denfis fpinis armata tarn ad oras quam in fumma 

 dorfi parte, fuperflua enim ejus pars mitis eft, ex 



medio auriculatorum capituloruni longus excrefcit 

 fruftus,-Melonis formam habens, ultra pedem lon- 

 gus , palmam craflus , coniformis , ex rotundo pa- 

 rum trigonus , qui externe denfe obfeffus eft tuber- 

 culis parvis, uti Tsjampadakas fru&us _, illius vero 



r,- W . ,p, nm ™J" «V 



ftaat, met yfely 



kanten 



desz 



breedfi , permits de geut aldaar geoptnt 



pen 



m, als op bet voorfte deel van de rug , want de reft 

 Ifs is zonder dooms, ait y t midden der eebaarde knop- 



loen, ruim een voet lang, een band dik, he gel f 

 lopende, uitdenronde wat driezydig: van bu\ 



by 



cancelli feu tubercula minora funt, in fundo penta- padaka , dog de ruitjes of 



f • 1 • O 1 /* * • (\ J -1 /•! 7 • /* • 



digt bezet metkleine bobbeltjes, gelyk de vrugt van Tsjam- 



gona feu inregularia , & acute deiinentia inftar ada- 



mantis 



globuli vix minimum digitum craffifunt, circa fca- 



locati 





ia pellicula, qualis rubra feu aurantia vifcofaque me- - 

 dulia cundlis interjacet pyramidibus , quae interne al- gelyke^ 

 bx funt , & repletae ofliculo feminali inftar Oryzae kegeltj 



i 4 \ 



granuli 



Hujus arbons & ipecies montana c 

 folium magnitudinem habet Folii pifii 

 riempe 



yfboekig of irregulier , en wat /pits totlo\ 



als geflepme diamanlen , dog met flekende , regt ro\ 



%y ryp zyn, vertonende de piramietjes of kegeltjes , 



zynfebaars een pink dik , rontom de middeljte fteel ft 



en van binnen bekleet met een rootfmeng velleken 3 



of boog-geel Jlymerigemerg tujjchen c 

 \ dewelke van binnen bart zyn^viet ten 



ryfl-korL 



ivelke 



palma 



heeft een uerg-zoort, wiens blad zo groot 

 hum piftorum , U weten vyfenj'es voe* 



ft 



Ejusque truncus in aliquot quoque dividitur ramos. ook in eenige takken, de vrugt is veelgrooter dan devoor- 



Frudtus autem multo major eft prscedenti , inftar 

 Cucurbits, primo ereftus^ dein inclinans, tres fpi- 

 thamas longus , binas ac tres palmas transverfales 

 craftus , in peripheria feptem haoens palmas y ex ro- 

 tundo iddem trigonus : Inferiores ejus pyramides ex 

 quadrato planse funt, non ultra binos culmos craflk, 

 fuperiores vero pentagons ac multiformes , omnes 

 rubra pellicula obdu&ae , interjacens vero rubra feu 

 erocea medulla adeo pauca eft , ut fibi non adhaereant* 



it overeindft 

 de, daar na bellende, drie fpannen lank , twee en 



den 



ofzeven divers - palmen in den 

 n <wat drieboekig. De onderflc 

 vierkante plat , niet boven twee Jl 



in 



font * cetera interna harum pars flava feu albicante of 



balmendik; de bovenfie zyn vyf of 

 een root velleken bekleet, dog bet tuffcbeiileggende rvot- 

 geele merg is zo weinig, dat ze niet' aan malkander kk« 

 ven\ zy zyn ook niet boven een lid van een vivgvr lang. 

 aan deeze groote zoort. De rejl na binnen is met een geet 



ftiedulla repleta eft. Si conuli ifti dehifcant, quum 

 Hianu fficentur, fignuni eft, fru&um effe maturum, 

 qui 



gape 



of van ma 



Zo de kegeltjcs beginnen te 



and daar 



1 



jtrykt , zo is y t een teken, dat de vrugt ryp 



w . . - 



Ejus farcimina feu radices fup 



De ivorjl 



ifjnyt 



fitis, quales & truncus habet. Magnum fupra terram Jlaan een groote pi 



ryenftaan, gelyk ook dejl 



alte elevatas obcupant locum , ita ut fub his prorepi 

 poflit,ex trunci enim medio jam fucceflive tales radi- 

 ces oblique demittuntur in terram, quae & incomp- 



IfucceJJivelyk 



kruipen kan , want uit de belft van de ft 



z 



'Jlenfcbuins na degrondjebi 

 ifcbikkel 



tarn formant arborem , cujus cortex in longa craffaque febors. laat zig in lange grove dradenfplyt 



De 



Naam. In 't Latyn 



filamenta findi poteft, qus ad ligamina adhibentur. bintwerk gebruikt. 



Nomen. Latine Pandanus Cer -amicus , Malaice Pan- XT T " *" T 



dang ceram , in Cerama & Lcehoea vocatur Sauri, Ter* 

 nata Sipafipa, Boerone Kleba. 



Locus, Potifllmum in Cerama crefcit, Boerone, Ge- 

 lolo , &Ternat^ infulis. Jn Amboina exoticus eft fru- 

 tex , excepto quod pauci ex Cerama dedutti in hortis 

 plantatiobcurrant, quod & Ternatenfes faciunt,cae- 

 terum fponte ibi crefcit tam in litore,quam in montibus. 



« 



op Ceram zelfs en op 



Gelolo, en 



Ufx 



ac prafertim Mo- 





luccani quam maxime hos expetunt frudtus, qui ipfis 

 loco butyri inferviunt, ad co&am Oryzam pinguedi* 

 ne inpraegnandam , totos enim fumunt hos maturos 



in Ternaten Sipa fipa , op Boero Kleba. 



Plaats. Het voaft meejt op Ceram 

 de Ternataanfcbe Eilanden. In Amboina is by vreetnt , 

 bebalven weinige , die men van Ceram gebragt en in de bo- 

 ven geplant beeft, gelyk ook de Ternatanen doen > anders 

 waft by van zelfs , zo op fir ant als in J t gebergte. 

 . Gebruik. De Inlanders, inzonderbeid de Moluccanen 



yjl 



pi 



fnyden ze in jlukken of 



fruftus, quos in partes deiTecant, & Oryzae adco- febyfjes , en koken die onder de ryjl ^ 



quunt, quae inde ex croceo rubet colore , pinguis eft , geeUroot word, vet , en van dien booiagtigen reuk , die by 



atque odorem iftum fceno proximum fpirat, qui ipfis baarluiden aangenaam is. 



gratushabetur: Alii maturorumfruftuumpedunculum 

 med' " M • /•- 



fmyt 



de type 



\ 



, 6 , v*v middeljte fleet met bet aanbangende vleefcb ac 5l 

 . kegeltjes met dat aanklevende root en olyagtige merg 

 los iftos cum circumje&a rubra & oleofa medulla arun- doen ze in een Bamboes , en bewaren ze in den rook , als z* 

 dini inponunt, quos in fumo confervant , quumque dat gi 

 hanc maflam in ufum adhibere volunt ,'ejus portioncm der dc 

 auandam Orvzx adcoquunt* vel folam in aqua cbul- tiebci 



party 



elve on- 



der de ryft, of alleen in water, en de bovendryvende vet 



tigbeid gieien ze over de ryft , die dan vuur ofmienie 



Hunt, atque Yupernatantem pingucdinem Oryzae ad- root werd , vet, zoet, en voor baarlieden weljmakende 



mifcent,-quse igneum vel minium contrahitcolorem, 



Iffte manier kan men ook de verfebe 



pinguis 



mili m( 

 fupe 



>p den ryft 



Cum hoc convenire videtur quarta Kaidae fpecies 



II 



Hort. Malab. torn. 2. fig 



Kaida 



ibidemque 



Malab. torn. 2. fig. 8- befeb 



Tabula Septuageji* 



aldaar genaamt Kaida tsjerria. zullende eenberg-zoortezyn. 



fruttu 



De Negen en Seventigjle Plaat 



Ceramfcbe fandang-ft 



zelfs kegelvormige vrugt 



T 3 



T 



