

Vl.BoeL LXXXVIIL Hoofdfi. AMBOINSCH KRUYDBOEK 



CAPUT OCTOGESIMUM OCTAVUM. 



Folium bagea maritimum* Haun pantey. 



I 



LXXXVIIL HOOFDSTUK. 



Het fir ant Baggea-bladt. 



\ 



E ftrandzoort van Daun bagea waft nog vbel zo 



monftereus als de voorgaandc , <u:ant\le ftok U vief 



a vyf voeten boog , gemaakt van enkelde bogen of 



ivortelsy na dat men den originelen niet bekennen kan , 



de rejlerende ft am is tegen de manier van anderc bomen , 



boven dikker dan onder, Jcbietende van zyn bcvenjle , ja 



ferius, ex fuperiore etiam parte immo ex ipfis ramis zelfs van de takken , nog dl wort els , als dikke worften 



radices emktens^farcimina referentes, ad terram, nade aarde, regt als H IVIangium candelarium. Dezel- 



w zyn meefi een arm dik, aan H onderfte eindmet een 

 voorbuid of kappe bekleet , die daar ook zo lange zit , tot 

 dat ze dc aarde raken en iwizortelen. 



torea Daun bagea fpecies magis monftrofa eft 

 prascedenti, ejus enim ftipes quatuor &quinque- 

 pedes altus eft, ex fimplicibus arcubus feu far- 

 cirainibus compofitus , ita ut iplius ortus dignofci ne- 

 queat, reftans vero trunci pars contra aliarum arbo- 



fuperius craflior eft 



Mang 

 que brachium craflfe funt, in inferiore parteprsepu- 

 tio quafi feu lamella te&se , qua? ipfis tam diu adhxret, 

 donee terram tangant, & radices firment. 



Exteriores arcus pedem crafli funt, binis tribusve 

 tenuibus fulcis notati, longitudinalibus, qui fpinulis 

 brevibus & obliquis,quodammodo ordinatis obfiti funt, 

 has in junioribus etiam obfervantur truncis , vetufti 

 enim, altitudinem & craflitiem vulgaris Calappi ad- 

 tingentes, plerumque has dimittunt. 



Exterius lignum feu potius rugofa ifta pellis, juxta 

 naturam cunctarum Palmss fpecierum duriufcula eft , 

 ex craflls conftans filamentis, quae in vetuftis truncis 

 nigricant, atque haec pellis non ultra pollicem crafla 





De biiitenfte bogen voerden een been dik , met twee of 



driefubtile voornen, in de lengte geftreept, en met korte 



jcbeve doornen bezet , eenigzints in ryenftaande. DezeU 



ve ziet men ook aan de jonge ftammen, want de oade> 



die de boogte en dikte van een middelbare Calappus - boom 



vcerpen 



Het biiitenfte bout of veel vicer feba 



tft 



J! 



bore 



agu 



: Truncus fuperius fefe dividit in paucos quos- 



dam & breves ramos, quibus fafciculi foliofi infident. 



Hujus folia latiora funt illis prascedentis, a fex ad 



duodecim pedes longa, binas palmas lata, firma & 



vallen ; deeze febaal is niet boven een daim dik , de reft 

 na binnen toe is voos , gelyk aan de Sagn - boom. Boven 

 verdeelt hern deftam in zommtee weinige en korte takken , 

 waar aan de bojfen of de boofaen van de bladeren ftac 



twaalf voeten lang> twee band en breet, ftyf 



fi 



glabra inftar barbarum Balenarum , intenfe glauca, als Walvisbaarden , boog zee-groen, met gedoornde kanten 

 oris fpinofis uti in prioribus, atque prasterea fulco- als devorige, daar en boven zyn de kanten van de geut en % 

 rum oras, uti & dorfa fubtus fpinulis obfelfa funt fub- f ,: * " " :-.-.* . 



tiiibus , qua? tamen in vetuuis plerumque percunt 

 foliis, vel in obtufam quafi ferram degenerant. 



In centra cujusvis fafciculi foliacei ingens excrefcit 

 fruftus inftar Durionis, feu rotundior, & magnitudi- 

 nem habens capitis virilis , qui componitur ex mag- 

 nis & angulofis conis , fuperius binos pollices latis , 

 ac binos digitos craflls , inregularibus , penta vel he- 

 xagonis, inferius digitum cralfis & fetaceis, horum 

 anguli concurrunt in apicem uti in adamantibus vci 

 crudis Cryftallis , funtque vere glauci : Cum hi arfte 

 fibi junguntur infruftibus inmaturis, in maturis vero 

 dehifcunt ac decidunt, quum nulla fuftineantur me- 

 dulla, ac quivis conus inferius penicillum fetaceum 

 refert, orse vero funt aequales, glabra, acintus con- 

 tinent nucleum parvum , qui excrefcit & progermi- 

 nat, quum in arenam decidat. 



Rx fauciatis radicibusarcuatiscopiofus exftillatfuc- 



als mede van onderen de rugge met fubtile dooms bezet 



ftompe zaag 

 In de mil 

 vrugt , als een Durioen , of 



bofeb groeit een 



booft , gemaakt van grove en boekige kegels , voor 



feshoekig 



vyf 



lopen te zamen, en in een f pits als Diamanten, of 

 raawuoe Cbriftallen , en zyn regtjpaans-grocn. De kegels 

 ftaan digt tegen malkander aan de onrype vrugten , maar 

 aan de rype vallen ze van malkander, vermits geen merg 



daar tujjcben is. leder kegel van agteren een quaftje of 



ftel zeer wel gelykende , dog de zyden zyn effen , 



? van binnen kit em kleine heeft , dig zig voort*- 



lis by in y t zemt valt. 



P 



Uit de gcquetfte bogen loopt vesl ftymerig zap als Pa- 

 cus vifcofus inftar pultis Papedse, qualis ex nulla alia peda , ditrgelyhe uit geen andere Pandang-zoort komt 9 



dewelke daar ook uitlooj)t\ als men de onderfte happen af- 

 trekt , zynde de J'ubftantie van de bogen voos , taay , en 



Pandani fpecie profluit , qui ex ipfis etian? depluit , 

 quum inferiores ipfarum lamella abrumpantur, ilia- 

 rum " ' " ' ^- ■*>- *~- or r. 



Nomen 



nulun , 



— — Q J 7 . . 



! Folium baggea maritimum , Malaice 

 Haun pantey , Amboinice Haun lay- 

 ippel-boom 



Locus. Juxta litus crefcit feu magis remote in terra, 

 ubi terra eft plana, arenofa , & graminea, uti & in delyker 9 daar bet vlak 



zappig. f 



Naani. In *t Jjityn Folium baggea maritimum, in 

 't Maleits Daun baggea of Haun pantey, op Amboin 

 Haun laynulun, inh Duits Pvnappel-boom. 

 Plaats. Het waft kings de ftrant , ofeenweinig Ian- 



»/■>%» ht>t airily *mrtr*jtr >tt - ttrrrli or f$ ftlf fftede 



en grafig 



ma 



vulgares funt in cunttis Amboins infulis. 



Ufus 

 gea drt 

 mis 



• 



op groote klippen, daar maar ml weinig aarde en gras op 



is 



bag 



, gemeen in alle Amboinfcbe Eilanden. 

 Gebruik. Dt bladeren werden tot bah 



+ 



bakken van Baggea- 



:um , neque ad mattas adhibentur , quum ni- broot ofmatten niet gebruikt , am dat ze te breebwm zyn 



m _j fragilia , defeftu autem prascedentis Daun dog by gebrek van 't voorgaands Daun baggea kan men 



baggea tenera ejus folia feu junioris fruticis in ufum deeze jonge btaieren of die van een jonge flam ook gebrui- 



quoque vocantur ad baggea pinfendum , inferiores & ken tot bakken van Baggea ; de onderfte en witte einden 



furculorum m 

 c»nis , audae edi poffunt ad Bocaflan 



ad 



menta, quae ex radicibus pra3parantur, 

 amina adhibentur, uti & ad fulcra fediliuni & cubi- 

 um loco fiffarum arundinum Rottangae. 



Tabula Oftogefina 



Folium Baggea maritimum exhibet, cum ejus radicibus fupra 

 terram eleTatis. Ubi litt. A Conum feu fruSus fegmentum 



van de jonge febeuten uit de afgevallene kegels voortko 

 mende , katfmen raauw eten tot Hocaffan , At langs dra- 

 den, die men uit de wort els beeft, gebruikt men tot aller- 

 bande bindvoerk , als mede tot febcern van ftoelen en bed* 

 fUden j in plaats van gefpleten Rottang. 



[A 





M 





De Tagtigfle Plaat 



demonftrat 



ertoont de ftruik het Strand Baggea -Wait genaamt, met 

 dcszelfs worcels boven de aarde uitftekende. Alwaat 

 letC A een Kegel ofte gedeelte van de vrugt aanwyft 





Tabula Oftogefima Prima 



FruSm cum fafcicub folioft majori reprsfentat fornix 



r r, 





t 



De Een en Tagtigfte Plaat 



Verbeelt de vrugt met een bladige bofeb in grooter gedaante, 



CAPUT 







