



*¥ 



I 





v 











, . 

















f 



5*4- 



IIERBARII AMBOINENSIS Liber VI. Caput XCl 



CAPUT NONAGESIMUM PRIMUM. 



XCI. IIOOFDSTUK. 











« 





• 







Pandanus carkofus. Pandang oyer. De P andang-flruik met Snygras-bladen 





HUic fexto libro finem inponent paludes , qua- 

 rum orae prava Pandani fpecie circumdata; iunt, 



qure nullum nempe ipfis praebet aditum : Fru- 



quum nc minimus ejus Itipes 

 tantummodo ex meris lon- 



tex nominan nequic 

 vel ramus obcurrac 



Dlt fesde hock zal men van agteren met moerajjen be- 

 Jiuilen y welters kantenmet een moeyelyk zoort van 

 Punching bezet zyn, die geen pajfagien vergunnen. 

 Iletmag gsen jtruikgenaamt werden ^dewyl bet de minfte 



fed 



gisque conftet foliis ? adeo fibi adunatis , ut nullo 

 mo do ac vix pervia (int. 



Ejus folia crefta funt inftar Caricis, decern, duo- 



jlam of zak niet zet , maar bejtaat uit enkelde lange bla- 

 deren, dog zo digt in malkander y dot men daar door niet> 

 ais met moeite pajferen kan. 

 De bladeren ftaan regt overeind , als een Snygras, tien y 



deeim, ac quindecim pedes alta,binos pollices lata, twaalf, en vyftien voeien boog, twee duimen breet, met 

 iulco donata trigono ac perpetuo , qui inferne acu- een driezydige doorgaande geut , die van onderen een 

 turn format dorfum , ipforum ora adeo fubtiliter iunt feberpe rug maakt. Hare kanten zyn zo fyn gezaagt, of 

 ferratse, feu tenuiflimis ac denfiffimis fpinulis obfita3, met fubtile en digte doomtjes bezet , dat men ze pas zien 



kan, niet te minjhyden ze zo wel als eenig mes 9 als men 



ve- 



ac 



ut vix dignofci poflint, nihilominus tamen a?qu 



hementer ac pertinaciter caecant ac vulnerant , 



culter, fi inprudenter trattentur, vel retrorfum fri- 



centur. In dorfo fpinulas funt magis notabiles, fed can de oude bladeren, baar couleur is geenzints blaauw- 



ze onvoorzigtig bandelt, of na agteren jirykt. Op de rug 

 zyn de doomtjes kennelyker, dog die vergaan ook meelb 



has in vetuftis 

 lor non eft g 



groen, gelykin alle de voorgaande Pandangs, maar regt 

 gras-groen. Haar onder fie maakt een driekantige fleet > 

 en aldaar omvatten ze malkander, gelyk de blatter en van 

 Acoxus , en zulke vergaderingen of bosjes llaan veele by 

 malkander op de wort ei-^-die -dwe^Ju^Jfyk kruipt , en 



is potiflimum pereunt foliis, ipforum co- 

 jlaucus, uti in cun&is Pandanorum prace- 

 dentium fpeciebus, fed penitus inftar graminum viri- 

 dis, atque inferior ipforum pars trigonum format 



pedunculum , ubi fefe invicem amplectuntur inftar 



foliorum Acori, talesque colle&iones, feu fafciculi meeft beftaaiuit enkelde vafelingen, wyt en zyt ifhhflyk 

 plurimi fimul locantur in radicis fummo, quae trans- krnipende , en nieuwe bladeren voortbrengende , als de 

 verfaliter fub casno prorepit, ac potiflimum ex fim- bladeren van de wind beweegt werden, zo maken ze met 

 plicibus conftat fibrillis , longe lateque in casno di- de feberpe kanten tegen malkander een groot geruifeb, 

 fperfis , ac nova emittentibus folia , quumque hasc a 

 vento moveantur , per oras ipforum acutas fibi alli- 

 dentia ftrepitum dant ingentem. 

 Ejus fruttus raro in confpe&um venit , atque in 



- * , 



Be vrugt werd zelden gezien , en %;y komt voort op een 



peculiari prcgerminatpetiolo,pedem circitera!to,& byzondere fteel, omtrent een voet boog boven de wortel , 



fupra radicem elevato, qui foliis cingitur tribus, in bebbende onder baar drie bladeren, in een triangel, ge- 



triangulo pofitis, uti in Cypero. Criftam refert mag- lyk de Cyperus. Zy gelykt een kuif, in de grootte van 



nitudine pugni, atque componitur ex multis angulo- een vuifl, gemaakt van veele boekige en feberpe knobbe- 



fis & acutis tuberculis, quorum quodvis fex odloque len, bebbende ieder knobbelfes a agt feberpe boeken, te 



acutos gerit '* '- * • • j-« ._. .__ r.. .. 



angulos 



fimul in apicem definentes zamen in eenfpits uitgaande, in wat langwerpig, gelyk 

 oblongum, inftar nodorum exolitorum veftimento- de ouderwetfe Wambays -knopen , van verwe beflorven 



coloris funt pallide fufci , atque intus conti- bruin , bebbende binnen een kleine brume (teen als em 



rum 



nent ofliculum parvum fufcum inftar ofliculi Cera- Kerjfe*fleen , dog kleinder en boekig , voor aan met een 



fini , fed minus , magisque angulofum , in acutum defi- feberpe fpits* 



■ 



nent apicem. % 



Nomen. Latine Pandanus carkofus , Malaice Pan- 

 dang ayer, Amboinicc in Leytimora Laffiaal, in Hi- 

 toca Lafiattal, in Huamohela & Bonoa Lackiabat , 



quidam male ilium vocant Mantayn, qui eft Panda- 

 nus Jilveftris. 



Locus. In paludofis potiflimum crefcit locis, prefer- 



• 



Naam 



^ — _ ^ — , .. — 



r , Amboins op Leytimor Lafliaal , op 

 op Huamobel en Bonoa Lackiahat , 



zommige noemen bem qualyk Mantay n , ft welk 

 nus filveftris. 



Het wafl meeft in moerafftge plaatfe 





tim circa oram maritimam, ubi folum inferius lapil- derbeid omtrent de zeekant. daar onder de erond van klei- 



Jis mixtum eft, atque ipfius or^minoribus ex frutici 

 bus cohftant. Magis remote in terra quoque obvenit, 

 jmmo in montibus, ubi aquapluvialis ftagnat, ac pa- 

 ludes format , nunquam folitarius, fed femper magnum 

 obcupat locum, qui invius eft per acuta ipfius folia. 

 ft. Ufus. Incolie Amboinx , Ceramse , & adjacentium 

 infularum , ex ejus foliis vulgares formant fcoreas , 

 quae in binas finduntur partes, & ad oras levi^antur, 



fteenen is , en de kanten met kreupel-bofch 



)ok landwaart in , zelf 

 ftaan hlyft, en moerafft 



ifferen is we gens de feberpe 



Gebruik. De Inlanders v 



nlegaende Eilanden maken 



plaats beflaande 

 deren. 

 Amboina. G 



ac porro exliccantur , uti fupra de Cocoja fuit di- febrapende 



aan 



ftum : Hx vero mattx omnium viliflinice funt ac mi- 

 nime durabiles : In Boerone periculofum eft iter in- 

 flituere circa pa hides , quibus hscc folia adftant, ibl- 

 demque per nodtem morari, quum ibi plerumque in- 

 ternes pidulentur angues , contra qiios per Ignem 

 iefe defendere oportct, qui exftruitur ex ftridenti- 



gezegt is. Dog deeze matten zyn de flegtfi 



ift 



fen, gemaakt van eenige knerfende 



Op Boero is bet voor de Reifigers zor 

 iff en, daar deeze bladeren ftaan t 

 } aar gemeenlyk groote flangen bid 



vuur moeten verfebans 



bus & crcpitantibus quibusdam foliis, qualiafunt ilia zyn die van wilde Soccun. 



Socci filveftris. 



-* j* *» 



c 







N. B. Huic Capiti nulla adjecla fuit icon. 





N. B. By dit Hoofdftuk is gecn af beelding van de plant 

 . gewcclt. * 













Finis Librl Sexti, & Partly Quart a. 



«! 



+ 



Einde 



W 



Sesck Bosk , en *$ Vkrde Deel. 



• 











1 







\ 



. 





\ 





I 













4 



• 



O 





• % 



. 









/ 







