EBR BoA RK Ld 
AMBOINENSIS 
LIBER SEPTIMUS. 
De funibus agens filveftribus & 
Fruticibus reptantibus. 
| Pag. 1 
HET AMBOINSCH 
K R U Y D-BO E K. 
HET SEVENDE BOEK. 
Bebelzende de Bofch-touwen en 
kruypende Heefteren. 
CA PU Pooh REM TM, 
Folium Lingua. Daun Lida Lida. 
Ic liber ulterius nos introducet in Amboinen- 
H fes folitudines, nobisque exhibebit peregrinam 
ac miram plantarum fpeciem, Europe noftri- 
que mundo penitus incognitam , quas plantas Funes 
filveftres ac Malaice Tali utan vocamus , quz proprie 
funt frutices gracili ac lignofo ftipite feu flagello, for- 
ma funium arbores adfcendentes , vel juxta terram 
multis gyris prorepentes , quibus addimus tales fru- 
tices, qui proprie tales funes non formant, attamen 
longis fuis flagellis aliis incumbunt fruticulis , quorum 
nullum melius exemplum proferre poffum ex noftra 
qui vulgo pedis craffitiem habet, atque non perfecte 
rotundus féd angulofus eft, acfi bini funes fibi adcre- 
ti effent, cortice obduêtus glabro, ex cinereo ruffo, 
& fubtiliter ftriato: Tali craffitie juxta adítantes ad- 
fcendit arbores, quum-in multos laterales dividitur 
“tamos , ex rotundo compreffos, & ab B x parte 
tominens formantes dorfüm , quo ab aliis 
inguitur funibus. — . e a 
1 laterales rami miros formant gyros, atque fepe 
adeo intricate fibi inne&tuntur plurimis gyris ac fini- 
‘pus, acfi per hominum manus & arte ita effent for- 
mati, ita ut verum nodum gordium conftituant: Re- 
liqui fibi non ita inpliciti multos formant volvulos 
inftar cochle®, alii inftar ferpentis fefe erigentis ad- 
furgunt. Ad füpremam pártem in plurimos alios bre- 
ves ac lentos ramulos feu rachides fefe dividunt, 
que hic & illic nodos quosdam fed nullos: formant 
gyros, quibus folia infident folitaria longiusculis in 
petiolis, prope ortum geniculatis. y. 
Folia hec Sirii foliorum magnitudinem habent, 
füntque tres ac quatuor pollices longa & lata, pecu- 
liaris forme , que cum nulla re melius comparari po- 
teft, quam cum bifida lingua, qualis in Apoftolorum 
capitibus vulgo depingitur , quum in Pencacoftes 
felto congregati eflent, uti & fæpius audivi concio- 
natores , quum incolis hisce naturalem velint deli- 
neare Pentacoftis ignem, Amboinenfibus hzc folia 
in fua patria orta baud male reprefentant, atque fibi 
imaginantur , prefertim quum hzc natio melius ex- 
emplis quam verbis edoceri poffit; quodvis enim fo- 
lium inferius rotundum eft ac cordatum, quod fu- 
perius in binos finditur apices, quorum fiffura ad 
tertiam folii partem excurrit, ubi in medio angulo 
brevis erigitur apex fpinulam referens "oui in vetu- 
ftis plerumque decidit foliis , ita ut bina folia fibi 
videantur adcreta. 
acile di- 
~ Tenera folia complicata funt inftar libri, interne ` 
penitus viridia & glabra, externe quodvis fegmen- 
tum per fex virides coftas longitudinales diftingui- 
tur , atque ruffum, & ad tactum inftar ferici molle eft, 
fine notabili tamen lanugine , & quodammodo fplen- 
dens: Seniora folia fefe aperiunt feu explicant , funt: 
que fuperne viridia, inferne gilva, faporis fatui cum 
Jevi adftrictione inftar folii Crocodili precedenti li- 
bro defcripti: Eadem ruffa lanugo in petiolis & ra- 
mulis fupremis obfervatur , quoque folia fint vetu- 
ftiora, eo magis inferne glauca funt, 
om. Y, Flores 
LO Fo oo E 
Tongeblad. 
It Boek zal ons wat verder in de Amboinfche Wil- 
derniffe brengen ‚en ons vertonen een vreemd flag 
of manier van gewaffen in Europa en onze We-% 
reld onbekend , die wy Bofch-touwen, in ’t Maleyts 
Tali utan noemen, bet welk zyn beefteren met een lange 
en boutagtigen ftam in maniere van een touw de boomen 
oplopende , of langs de aarde met veele bogten kruypen- 
de, waar by wy voegen zodanige beefteren ‚die wel geen 
touwen formerer, egter met bare lange ranken op andere 
Jiruy&en ele, » waar van ik in onze Wereld geen na- 
der exempel geven kan, als van den Wynftok, den wel- 
ken men op latten leyd. Maar andere omflingerende 
planten of winden ,die geen houtagtige of overblyvende, 
maar een kruydagtige fleel bebben , zyn by malkanderen 
befchreven in ’t negende Boek. 
Het grootfte en wonderlykfte touw is bet Folium lin- 
gue, zynde in ’t gemeen een been dik, niet. regt rond 
maar boekig , als of er twee touwen tegen malkanderen 
gegroeyd waren, met een evene uit den graauwen roffe 
en fyn geftreepte fchor(Je In deze dikte loopt bet ftrax 
de Do boomen op, daar bet zig dan eerftin veele zyde- 
takken verdeeld, uit den ronden gedrukt, en aan weer- 
zyden een uitfleekende rugge bebbende , waar aan men ze 
van andere touwen onderfcheiden kan. . .. 
Deze zyde-takken maken wonderlyke bogten, en flin- 
eren zomtyds zo door malkanderen met veele knopen en 
y he , als of bet door menfchen banden gedaan was ‚en 
een regte Nodum gordium maken: de andere die niet 
door malkander loopen , maken veele drajingen, als een 
wendeltrap, andere als een opgefchoten flangh.. Werder 
gelopen zynde verdelen zy haar im veele andere korte en 
taaye ryskens , die bier em daar al wederom knopen, 
maar geen bochten maken „en waar aan de bladeren j ds 
enkeld op lankachtige fielen, en by baren oorfpronk noch 
al met een knietje. Ve 
De bladeren zyn in de groote van Siri-bladeren, 3 en4 
duymen lank en breed , maar van een befondere gedaante, 
die men met niets beter gelyken kan ‚dan met de gedeelde 
tongen, zodanig als men ze fcbilderd op de boofden van 
de Apoftelen, doen xy j bet Pinxter-feeft vergaderd za- 
ten , gelyk ik ook dikwils geboord bebbe , dat de Predikan- 
ten, willende de Inlanders de eygentlyke gedaante van - 
bet Pinxter vuur verbeelden, de Amboinezen niet qual ye 
wyzen op deeze bladeren in baar land groeijende, dewyl 
doch deze Natie beter met exémpelen dan woorden te lee- 
ren is „want ider blad is agter rond of bert-formig , maar 
verdeeld zig voor in twee [pitzen, wiens kloof wel tot 
een derde van ’t blad ingaat , in wiens binnenfte Loet 
een kort fpitsje ftaat, aan de oude meeft afgevallen, zo 
dat bet Ze als of twee bladeren tegen malkanderen 
gegroeyd waren. 
De jonge zyn t° zamen gevouwen als een boekje, bin- 
nen gebeel groen en glad, buiten is ider deel met zes 
groene ribben in de lengte doortogen, ros , 20 zagt in "t 
aantaften als fulp , zonder snerkely&e wolachtigheid en 
eenigfints glimmende. De oude openen baar, zyn van 
boven gras-groen , van onderen waal, fmets van fmaak, 
met een kleine zamentrekking als bet Folium Crocadili 
in ’t voorgaande Boek befchreven. Dezelfde roffe wolach- 
tigheid ziet men ook aan baare fleclen en de voorfte rys- 
kens, en boe ouder de bladeren worden, hoe meer zy van 
onderen na 't blaauw-groene trekken. 
A De 
