2 
Flores rari fimul excrefcunt, atque explicantur in- 
ftar illorum Crifte Pavonis, ex quinque flaccidis pe- 
talis primo albicantibus, dein flavefcentibus conftan- 
tes, in horum centro tria alba Jocantur ftamina, lon- 
giusculas gerentia antheras uti in Liliis; atque pre- 
ter hzc aliud incurvum erigitur corniculum inftar li- 
tere S, quod inferne latum & ruffum eft, fuperne 
viridi coronatum .capitulo , quod vifcofo obducitur 
muco , odoris debilis fed grati. Flori fuberefcunt 
quingue viridia petala ftellata, quz fenfim ad petio- 
lum incurvantur, cujus media pars , flori proxima, 
craffiuscula eft ac ftriata. 
Ex cornu ifto medio fructus excrefcit, qui filiqua 
eft tenuis ac plana, femi pedem vel palmam longa, 
pollicem lata, cultri dorfum craffa, dura, glabra, & 
ex nigro fufca, intus fex vel octo locantur rotunda 
& plana officula, formam referentia biobuli Hollan- 
dici, fed crafliora , nigra , & argenteo quafi lymbo 
feu circulo juxta. oras aucta. 
Hujus fruticis ftipes aliquando crus craffus eft , for- 
mam retinens duplicati funis , quique plurimis fer- 
pentum in modum gyris per herbas prorepit , ita ut 
per aliquot centenos paflus vel fclopeti projectum 
eum profecutus fuerim , antequam ejus primarium 
ftipitem inveftigaverim , feu draconem ipfam in nido 
fuo detexerim , ubi Calappi craffitiem adtigerat, at- 
que ibi variis circulis fupra terram fefe elevabat,ac 
denuo füb terra ad aliquam diftantiam fefe abfconde- 
bat. 
Per flagella fua binas tresve fa pe altas arbores ita 
conneétit & amplectitur , ut una fine altera excidi 
nequeat, plerumque autem, uti dictum fuit, in filvis 
non ultra pedis craffitiem excrefcic. 
Ejus lignum internum fungofüm eft atque porofum, 
lentum, ex guden gort ns ki & foras 
minulis punctatum, ex quibus iofus- exftiliat 
quor GE DO feu Papeda, ui in molle 
exficcatur gummi , primo pellucidum inftar Succini, 
dein opacum inftar Gummi noftratis vulgaris, ejus« 
demque faporis. ; 
Hujus litorea fpecies alba dicta, priori fimilis eft, 
ejus vero funis non tam craffus eft , inque ramos 
dividitur firmiores. Ejus folia paulo majora funt , 
& rotundiora, fubtus non ita ruffa, nec adeo mollia, 
fed gilva, ac fuperne glauca , tredecim majoribus 
nervis longitudinalibus pertexta , flores albi funt & 
inodori : Silique , ipfarumque officula ejusdem funt 
forme, fed circulo ifto argenteo deftituta: 
foliorum germen congeries eft racemofa quafi ex 
fquamis compofita , ita ut flores effe quis putaret, 
quz locantur inter claviculas binas longas fuperne 
inftar uncorum inflexas feu incurvatas. 
Nomen. Latine Folium Lingue. Malaice Daun Lida 
Lida, h. e. linguæ folium ab ejus forma , & Daun 
Loláb Mulut, h. e. folium os aperiens. Ternatice 
Mada Kacka. Amboinice Salifou & Sarifou, h. e. in- 
veftiga ortum feu os, ob rationem infra dandam. 
Locus. Prima vulgaris fpecies ubique crefcit in fik 
vis fruticofis ,tam in planitie quam in montibus, nul- 
libi autem remote a litore, atque vulgaris in Amboi- 
na & Moluccis. Litorea fpecies nullibi obcurrit nifi 
in ora maritima fruticulis fefe convolvens. 
Ujus hujus filveftris funis parum huc usque inno- 
tuit nifi fuperftitiofus ifte & incolis familiaris „qui hec 
fumunt folia, atque ante ora puerorum , qui tarde 
loquuntur , disrumpunt , ipfisque verba quedam præ- 
fufurrant, uti Pater , Mater p credentes hinc me- 
liorem loquelam illos prolaturos effe ac procaciorem, 
unde & hoc folium apud Amboinenfes fuum fortitum 
eft nomen: Quidam hos fumunt fanes, inque fru- 
fta fcindunt, que recenti infundunt potui Saguero 
defectu alius Ubat, qui inde non amarus fed aufterus 
eft, ipfis enim fatis eft , quum: dulcis Saguerus per 
aufteras aliquas res inter potandum non reddat alvum 
Jaxam. 
. Ternatenfes ejus folia quoque coquunt in olus feu 
Sajor , vel cum pifcibus cruda coquunt & Bocaflar 
inftar Daun Boaya. Radicis fruftum feptem fpitha- 
mas longum , in frufta confciflum & aque incoétum 
infervit febricitantibus pro balneis ad ardorem febrie 
lem exftinguendum. 
Gummi 
HERBARII AMBOINENSIS 
lie 
Primum ` 
Liber VIL cap. T. 
De bloemen ftaan weinige by malkander , uitgebreyd in 
de gedaante van Crifta Pavonis, van «yf flappe eerft 
witachtige, daarna geele blaadjes gemaakt , in de midden 
ftaan drie witte draden , waar op lankachtige noppen 
flaan als aan de Lelien , en nog een ander krom boorntje 
als de letter $, beneden breed en ros , boven met een 
groen knopje, daar een kleverige vogtigheid aanbangt , 
flap, dog zoet van reuk, Onder de bloem flaan vyf 
groene blaadjes als een fterretje, doch met er tyd zich 
na den fteel omkrommende , wiens belft de bloemen naaft 
dikachtig en geftreept is. 
Uit bet middelfte boorntje werd de vrucht, zynde een 
dunne platte bouwe , een balf voet of een band lang , een 
duym breed , en de rugge van een mes dik, bard, even, 
en fwart-bruyn; binnen leggen zes of acht ronde platte 
boonen , in gedaante als Holland/che dubbeltjes , doch dik- 
ker , fwart, en met een filveren ring of kring langs de 
kanten omgeven. 
Den ftam van dit gewas werd fomtyds een dye dik, 
noch al de gedaante van: een dubbeld touw beboudende , 
en met veele flange-bogten door de ruigte kruypende , zoo dat 
ik ze fomtyds eenige bondert treden of een Roer.[cboot 
vervolet hebbe, eer ik dezen ouden Draak in zyn neft 
gevonden beb, daar by wel zo dik was als een Calaps 
pus-boom , en van daar verfcheide malen met bochten 
boven de aarde zig verbief , en dan weder een fluk weegs 
onder de aarde pa[Jeerde, 
Hy kan ook met zyne ranken twee en drie booge boo- 
men zodanig omvatten en doorvlegten , dat men den eenen 
zonder den anderen niet omvellen kan y doch in "t gemeeny 
als gezegt , en im bet kreupelbofcb , werd by niet boven 
een been dik. 
Het bout van binnen is voos en poreus, taay, lang- 
dradig, en vol kleine SO, waar uit rykelyk een flys 
merig zap loopt, als Papeda , dewelke opdroogt tot een 
week: gom, eerft klaar als Ber „daar na vuyl als 
onze gemalen gom , ook van dezelfde /maak. ` 
De firandzoorte , bier van bygenaamt de witte, is dé 
vorige gelyk , zyn touw word zoo dik niet , en is in 
Jiyvere takken verdeeld. De bladeren zyn wel zo groot 
en ronder , van onderen niet ros noch zo zagt in "t aan- 
taften, maar vaal en boven blaauw-groen , met dertien 
groote zenuwen in de lengte. De bloemen witachtig , zon- 
der reuk. De bouwen en zaden van bet zelfde fatzoens 
doch zonder. den filveren Circul. Het eerfte /chep/el der 
bladeren is gen trosje van fcbubben g "Ne zoodat men "t 
voor bet bloeyzel Gen Ge a nde tuffcben twee 
lange en van voren omgebogene clavieren, als lange baken. 
Naam. In’t Latyn Folium Lingue. Maleyts Daun 
Lida lida, dat is Tongeblad , van de voorfchreve gedaan- 
tes en Daun Loläh Munut, dat is, blad de mond ope- 
nende. Op Ternataans Mada Kacka. Amboin/ch Sali- 
a en Sarifou, dat is, zoekt den mond, om reden bier 
onder. i 
Plaats. De eerfte gemeene zoorte waft overal in aller- 
bande kreupel-bofcb , zo wel op de vlakte als in "t geberg- 
te, doch nergens verre van firand , gemeen in y em 
en de Moluccos. De [irand-zoorte vind men nergens dan 
aan de zeekant , onder de ruygte flingerende.. 
Gebruyk. Van dit MA. touw is noch weinig ge- 
bruyk bekend , bebalven den gemeene en [uperftitieuzen by 
de Inlanders , dewelke deze Bloderch nemen , en de kin- 
ders, die lang aam leeren fpreken , voor de mondin flukken- 
febeuren, ew baar ass woorden voorzeggen, als Vader, 
Moeder, ESc. gelovende , dat zy bier door gaauw zullen 
Jpreeken leeren, waar van dit blad in ’t Ämboinfch zyn ` 
naam beeft. Zommige nemen de touwen , fnydenze in 
flukken, em doenze in den verfeben Sagueer by gebrek 
van ander Ubat , dewelke daar van niet bitter maar 
wrang werd, want zy houden bet genoeg, als den zoe- ^ 
ten Sagueer door eenige wrange dingen in "t drinken de 
loslyvigheid benomen word. — ` 
De Ternatanen koken ook de bladeren als ander Sajor, 
of etenze raauw met Vifch en Boca[fan , gelyk bet Daun 
Boaya. Een fluk van de wortel, zeven fpannen' la 
in fiukken gefneden, en in water gekookt, dient om de 
Ryor fa menjchen daar in te baden, om den brand uit te 
trekken. 
Het 
