nunt, quum pofitas mattas adtrahant, tertio ad in- 
curvos finus alarum minorum navigiorum, quibus li- 
gna fluétuantia adligant, que tria opera exlenta & 
in aqua durabili materie feu fubftantia conftructa efle 
oportet: Hunc itaque in finem hi funes eliguntur, 
qui fupra ignem calefiunt, ut lenti fint, ac dein con- 
torquentur inftar viminum Salicum , quique conli- 
gantur, & in fumo ad ufum confervantur. 
In veraftifimis ftipitibus ad rachidum extremitates 
obfervavi racemum quendam brevem in paucos mis 
nores divifum , qui flores non exhibebat, fed rarum 
quoddam fructus rudimentum ; Primo enim in.calicu- 
lo capitulum locatur magnitudine minoris Catjang feu 
Pifi, quod album & rotundum continebat granulum 
inftar Coriandri , quon femen forte erit: Huic ca- 
pitulo foliolum infidet minimi digiti circiter articulum 
longum, medio nervo diftindum , fed non divifibile, 
primo viride, dein flavum & nigricans inftar reliquo» 
rum ficcorum foliorum , qua in re cum Caju. Lacca 
quoque convenit. ` : 
In Leytimora vocâtur Wary Lavian, h. e. funis 
millepedum. : 
Tabula Secunda 
Ramum exhibet Funis Viminalis , cum ejus fruêu a lin- 
gue-formi. : 3 
CAPUT TERTIUM. 
Funis quadrifidus. Tali Bubut Habiat. 
Ic eft raro obvius fanis, qui in Amboine filvis — 
-Å paucaobcurrit copia; non rotundus, fed femper 
ex quatuor quafi viminibus compofitus , qui fibi 
adunati & concreti videntur, unde & hic funis qua- 
dragonus eft & fulcatus, qui non recte adfcendit , fed 
femper obliquus & intortus eft , ita ut unius articuli 
fulci non femper quadrent cum illis alterius , totus au- 
tem funis plerumque brachium & aliquando pedem 
craflus eft, inque articulos divifus , qui per fpithame 
fpatium diftant: Sique diffecetur, lympidam emittit 
auam quz mox in füfcam degenerat, atque amara 
eft nec potabilis,. funisque cito exficcatur. Per alis 
quot. prorepit ulnas tam juxta folum quam ad arbo- 
res, antequam in laterales. dividatur ramos, quorum 
femper bini fibi. funt obpofiti , &-ex articulo excre: 
fcunt quadragoni femper usque ad minimum fürcu- 
lum: Quod.vero quam maxime peculiare eft in hoc 
fune, tria quatuorque flagella aliquando ita feparata’ 
funt , ut totidem peculiaria referant flagella , quorum 
quodvis proprio obductum eft cortice , ac nihilominus 
tamen fuperne atque inferne concreta funt , hoc autem 
MS nifi in vetuftis obfervatur ftipitibus , ac foli expos 
tis. 
Idem quoque obfervatur, fi hujus funis pars quz- 
dam per aliquot dies in aqua maceretur, quum in 
quatuor feparetur flagella feu fegmenta, que an- 
tea unita erant , hoc autem melius peragitur in ar 
qua marina quam in dulci: Quumque hic funis 
in tot laterales dividatur ramulos , qui omnes in lon» 
a excrefcunt flagella, hinc horrendam format con- 
eriem intricatam , in extremis porro ramulis, qua- 
ratis quoque , nec ultra pennam vel digitum 
craffis foliofe excrefcunt rachides, binz fibi obpo- 
fite , ac quatuor fimul crucem. formantes , quas 
rum quevis fuperne in tres . 
lantarum trifoliatarum , bineque inferiores partes 
low ac terna proferunt foliola , quórum quodvis bi- 
nos ac tres pollices longum eft:, atque uno latius, 
pen: vero pars femper terna gerit folia majora 
inferioribus , quatuor & quinque pollices longa , binos 
lata Hai „integra, ac fubtus finuofis coftis pertexta. 
Ex fuprema ala folioforum petiolorum ingens ex- 
crefcit racemus florifer, ultra pedem longus , qui in 
quatuor ac quinque lateralia paria dividitur , quz ca- 
pitula fuftinent minima flava feu albicantia ac nume- 
rofifima, quz fefe aperientia flofculos exhibent mi- 
nimos flavos feu albicantes , ex fex minimis petalis 
conftantes , inque iis totidem brevia locantur ftamina 
cun, 
HERBARII AMBOINENSIS 
viditur. partes more - 
Liber VI. cap. HL 
Serien, waar in de F'iffcbers bare voeten fetten , als zy 
nederdalen om de matten op te ligten, ten derden tot de 
kromme ellebogen aan de vlerken van de Praauwen , waar 
aan zy de dryfbouten binden, «velke drie van een taay 
en in zeewater durabel bout moeten zyn. Tot dezen eynde 
neemt men deze touwen , maaktze wat warm over ’t vuur, 
dat ze leenig werden, draaydze als dan gelyk wilgen , bind 
ze Üzamen , en verwaardze in den rook. 
Aan de oude ftokken beb ik bevonden aan de uyterfte 
ryskens een kort trosje im weinige zyde takjes verdeelt , 
daar aan geen bloeyzel te bekennen was, maar wel een 
raar fcbepzel van een vrucht: Want eerft in een kelkje 
flaat een knopje im de grootte van een kleene Catjang , 
daar in lag een wit en rondt korreltje als Coriander, 
welk bet zaad wil zyn, op dit knopje ftaat een blaadje 
omtrent een lidt van een pink lank, met een middel-zenu- 
we, doch niet deelbaar , eerft groen, daar na geel en 
Swart, gelyk andere drooge bladeren , waar in bet met de 
Caju Lacca overeen komt. 
Op Leytimor biet bet Wary. Lavian , dat is, duyzent- 
beens touw, Lede 
De tweede Plast 
Vertoont een Tak van de teenagtige touwe firuyk „met des- 
zelfs vrucht @ afzonderlyk in de gedaante van een tong. 
111 HOOFDSTUK. 
Het Vierboekig Touw-gewafcb. 
It is een zeldzaam touw, diergelyke men in de Am- 
"boinfcbé eter lees Eee niet rondt, maar, 
altyt uit vier firengen [chynende zamen gezet , me- 
rendeels aan malkander.vaft gegroeyt , waar door bet 
touw vierkant „en met groevenafgedeelt is, niet regt, maar 
fchuyns , en gedraayt , lopende zo, dat de groeven van ’t 
eene bidt niet altydt accorderen met die oam "t andere, 
want bet gebeele touw is door de bank een dunnen arm 
en zomtyds éen been dik, en in leeden verdeelt , dewelke 
omtrent een fpan lank van malkanderen ftaan; als mer 
2 doorgekapt beeft „ geeft bet een. klaar water uit, doch 
ftraks in bruyn veranderende y bitter en onbequaam om 
te drinken, en `t touw: droogt dadelyk op. Dit touw 
loopt zoo eenige vademen voort „zoo langs den-gront als 
op de bomen, eer het zig in wyde-takken verdeelt, waar 
van altyt twee tegens malkander over , uit een lidt fiaan, 
en al mede vierkant zyn tot bet minfle rysken toe ;’t zelt- 
zaamfte aan die touw is, dat men zomtyds zyne drie of 
vier firengen zodanig fiet verdeelt en van malkander af- 
gezondert , dat bet zoo-veel byzondere ftrengen maakt , yder 
met eygene fchor [Je omgeven „en niet te min aan malkander 
vorén en agter vaft gegroeyt zyn, dog dit fiet men niet 
dan aan de oude [hammen , en die wat ter Sonne flaan. 
"t Zelve gebeurt ook, als men een ftuk van "t. zelfde 
touw eenige dagen in water legt , wanneer bet zich 
injvier firengen verdeelt; daar bet te voren maar een 
was, doch dit gefchiet lichter in zout dan in verfch wa- 
ter , en dewyl dit touw zich in zoo veel. zyde-takken 
verdeelt, welke alle tot lange touwen werden, zoo maakt 
bet een geweldige verwerring; aan de witerfte ranken 
nu, die nog al vierkant „en niet boven een ee? of vin- 
ger dik zyn, komen de blad-dragende fielen of ryskens 
voort „twee en twee, tegens malkanderen met bun vieren 
-in’t kruys „yder verdeelt zig van vooren in drie delen na 
de manigre van de driebladige gewa[Jen. De twee ag- 
- terfie delen dragen twee en drie blaadjes y yder twee en 
drie duymen lang „en ruym een breedt „bet voorfte beeft 
altyd drie bladeren » grooter dan de agter fte ‚vier en vyf 
duymen lang, twee vingers breedt , met evene kanten, 
en van onderen met bochtige ribben. E zt 
Uyt de voorfte fehoot van de bladt-dragende fteelen , 
komt de groote bloeyende tros, ruym een voet lang, en 
daar aan vier a vyf paar zyde-takskens, daar aan ziet 
men eerft kleine Knopjes in troepen vergadert, dewelke 
baar openende , zeer kleine geele of vwyl-witte bloempjes 
vertonen, waar aan men even zes kleine-blaadjes beken- 
men kan, en daar in zoo veel korte draadjes , met een 
mi£- 
