6 HERBARII AMBOINENSIS 
Hec autem flagella ab illis Folii Lingue diftingui 
poflunt , quod ipforum cortex vere cinereus fit, ing- 
qualis , rugofus , inque majores divifus ac fiffus lamel- 
las, tenuiores rami quoque hic & illic genicalati funt. 
Longa ifta viridia flagella ad latera plurimos emit- 
tunt breves transverfales ramulos, quorum quivis in 
binos dividitur petiolos , quibus folia infident per 
bina plerumque paria directe fibi obpofita, raro tria 
vel unum modo par. 
Tenera folia optime referunt illa Syderoxyli femi- 
nz, funt autem minora , inferius rotunda, fuperius 
in obtufum apicem definentia, quatuor & quinque 
digitos longa, tres lata, breviffimo petiolo infidentia, 
lete virentia, glabra, fplendentia, ac vix notabilibus 
venulis diftinéta, feniora funt breviora, firmiora, ro» 
tundiora, & obfcure virentia feu nigricantia. Hec 
autem folia adeo denfe & UE arborum ramis in- 
herent, ut ipfarum veram frondem vix dignofcere 
poflimus, quumque hzc flagella Syderoxyla plerum- 
ue adfcendant, hinc multi funt, qui putant ipforum 
olia horum effe frondem , atque ipforum filiquas ho- 
rum effe fructus , in qua etiam opinione quondam 
verfatus fui. 
Ex ala folioforum petiolorum alter fimplex rectus 
ac tenuis excrefcit pedunculus , fpithamam vel fesqui 
pedem,longus , qui ar&te & copiofe plurima gerit ca- 
pitula , fefe aperientia in flosculos albos muscofosque, 
qui nihil aliud fere confpiciendum prebent quam de- 
cem brevia ftaminula: Plurima autem horum flofcu- 
lorum pars decidit, exceptis paucis quibusdam in infe- 
riore parte pofitis , qui in fructus excrefcunt, quorum 
rudimenta etiam plurima decidunt, que nempe ro- 
tunda & brevia funt, longitudinalia vero & acumina- 
ta excrefcunt. 
Fructus hi maxime & longiffime funt filique , quas 
unquam quzdam produxit planta, tres nempe & tres 
cum dimidio pedes longe, quinqué digitos late, ad 
utrosque fines rotunde, ac porro plane, perque va- 
tios ifthmos transverfaliter. diftinéte & gibbofe feu 
rotuberantes juxta numerum fabafum , quz in il- 
is continentur, ad oras finuofe, quzdam rete , a- 
lie inftar acinacis incurve, ad fummum binz tresve 
fimul dependentes alte in arboribus, ita ut e lon- 
inquo tantum confpici poffint , ach longe theca pe- 
Kier in officina venales fufpenfe effent. 
uevis filiqua duplicem gerit corticem , primus at- 
ue exterior craffus eft, viridis, ac duriusculus, qui 
ab interiore feparatur, quum filique maturefcant, ac 
furfum convolvitur, alter feu interior tenuis eft, pil- 
vus feu flavefcens, durus ac lentus inftar fortiffimz 
charte, magisque in fulcos & ifthmos divifus eft illo 
externo, quique nunquam nifi vi aperitur. 
Intus reconduntur fabe feptem, octo, novem, ad 
quindecim , plane & magne, craffitie & magnitudine 
difcorum luforiorum, non re&e rotunde , fed parum 
oblongz & cordiformes, quarum quzdam ad latera 
parum compreffe funt, prout in filiquis fibi adcubue- 
runt, in fuprema ipfarum parte in quibusdam fulcus 
confpicitur uti in corde , fed non profundus, in qui- 
busdam in hoc fulco elevatur capitulum quoddam 
feu hilus, cui venula adheret, per quam filique fuit 
nexa: Seam hæc aperitur filiqua, fabæ ejus obdu- 
Gte funt fucco emplaftro argillaceo quafi, quod faci- 
le abradi poteft, gee mature fabz vere fpadicee 
funt, dure, & fplendentes, in medio parum protu- 
berantes , ibidemque radiate inftar fübtilis folis. Am- 
boinenfes fabz binos transverfales pollices longe & 
latz funt , craffitiem habentes difcorum. ex nigro fu- 
fce, ac plerumque oblonge: Reliqua in Occidenta- 
libus Indie partibus crefcentes majores funt," rotun- 
diores , crafliores , elegantioris forme 3 magisque pal- 
lide fufce , non autem adeo glabre quam Amboinen- 
fes, in omnibus ore funt craffiuscule & late, in qui- 
busdam rotunde , in quibusdam fulco norate. Sub 
externa dura pellicula locatur alba, duriuscula , & fic- 
ca medulla , quz in cun&is reperitur fabis atque bi- 
fida e(t, fed faporem habet fatuum cum quadam a- 
maritie, & inedulis eft. à 
Ligni fubftantia interna penitus porofa eft uti in 
arundinibus Rottang dictis, fed ampliora gerit fora- 
mina , ex quibus copiofa itidem exftillat lympha , 
quum illa diffecetur: Vetuftus trunci & crafforum ra- 
morum cortex fenfim rubris notatur maculis; fique 
Soli bene fint expofiti , gummi exfudat pellucidum, 
ele- 
Pd 
Liber VII. cap. IV- 
Deze zeelen kan men van ’t Folium Linguae daar aan 
onderkennen ‚dat de fcbor[fe regt graauw is „zeer oneffen y 
ruyg, en grover gejcbeurt ; de dundere takken bebben me - 
de bier en daar eenige knien of leden, 
De lange groene ranken geven ter zyden wyt veele kor- 
te dwers takjes , ider zig in twee andere fielen verdelen» 
de, daar aan de bladeren ftaan , gemeenlyk met twee pa- 
ren regt tegen malkanderen, zelden drie of een paar. 
De jonge bladeren gelyken zeer wel bet wyfken van 
bet Yrzer-bout , doch zyn kleender , agter rond , vooren 
met een [Lompe [bits , vier en vyf vingers lang „drie breed, 
op een zeer kort fteeltje, ligt of blyde-groen, glad, glim- 
mende , met pas kennelyke adertjes. De oude werden 
korter, fiyf , ronder en fwart-groen. Deze bladeren 
bangen dan zo dik om en door de takken van den boom, 
dat men deszelfs eygen loof qualyk bekennen kan, en de- 
wyl deze touwen gemeenlyk de Yzer-boute bomen oplopen, 
zoo zyn er veele , die bet voor deszelfs loof , en zyne bou- 
wen voor vruchten van ’t Yxer-bout aanfien , waar onder 
ik zelver eertyds geweeft ben, 
Uit den feboot der blad-dragende ftelen komt een ander 
enkelde regte en dunne fteel voort , een [pan of anderbalf 
voeten lank, dicht bezet met kleine en witte knoopjes s 
waar uyt werden witte mofchagtige bloempjes , waar aan 
men fchier niet dan tien korte draadjes ziet. Het meefte 
deel van dit bloeyzel vald af tot op weinige van de agter- 
fte, waar uyt vruchten worden. Onder de fcbepzelen 
van de vruchten is ook een onderfcheid, want die baar 
kort en rond vertonen vallen af, maar de lankwerpige en 
toegefpitfbe , komen tot perfeérie. 
De vruchten zyn de groot/te en Jong Be bouwer , die 
men ooit van eenig gewas gezien heeft, drie en vierde. 
balf voeten lang; vyf vingers breed, aan beyde eynden 
rond, voorts plat , overdwers in werfcheide voorens ge- 
deeld y en tu[Jcben dezelve bultig naar bet getal der boo- 
nen , die daar in leggen ‚aan de kanten digt gezoomd , fom- 
mige regt, fommige gekromd als een Sabel, ten hoog ften 
twee of drie by malkander , bangende boog aan de boomen, 
zoo dat mon ze van verre zien kan ,als of men lange kam- 
buysjes in een winkel zag bangen, 
Ider bouwe bett een-dubbelde [chorffe, de eerfte en 
buytenfte is dik, groen, en bardacbtig, die zich van de 
binnenfte fepareerd , als de bouwen ryp werden, en baar 
opwaarts t'famenrold , de tweede of binnenfte is dun, 
waal , of bleek-geel , bard en taay ,gelyk bet flerkfle per- 
gament , duydelyker in vooren en bulten verdeeld dan 
de buytenfte, en die xig nooit dan met geweld opend. 
Van binnen leggen 7,8, 9 tot 15 platte en groote 
boonen, in de grootte en dikte van tiktakbord fchyven, 
niet rond, maar wat lankwerpig en bertformig , fommi- 
ge aan de zyde wat gedrukt, na dat ze in de bouwen 
tegens malkanderen geperft gezeten hebben. Aan de bo- 
venfte kant flaat aan fommige een kloofje gelyk aan een 
bert, doch niet diep , aan zommige is in bet zelve kloofje 
een verbeven knopje te zien, daar aan een adertje ftond. 
waar mede ze aan de bouwe vaft was. Als menze eer 
opend , zo zyn de boonen bekleed met een droog pleyfter 
als kley, bet welk zig ligt laat afwaffchen, als dan zyn 
de rype boonen regt Caftanje-bruyn, bard, en blinkende, 
in de midden wat verheven , en aldaar fyn geftraald 
als een Zonnetje. De Amboinfche zyn twee dwersduy- 
men lang, en twee breed, in de dikte van de voornoem- 
de fcbyven, fwart-bruyn, en meeft lankwerpig. De an- 
dere in de wefterlyke delen van Indiën waffende , zyn 
groter , ronder „dikker „beter geformeerd ‚en ligter-bruyn, 
maar zo glad niet als de Amboinfche, aan alle zyn de 
kanten dikachtig en breed, aan zommige rond , aan zom- 
mige met een vooren rondom. Onder de buytenfte barde 
Jebaal leyd een wit bardachtig en droog merg, gelyk in 
alle boonen, dat zig in twee laat delen, /mets van /maak, 
met een kleine bitterheid, onbequaam tot eten. 
De fubftantie des bouts van binnen is gant/ch poreus. 
&elyk aan de Rottangs, doch wyder gegaat , waar uit 
ook overvloedig water vloeyd, als men ze doorkapt. De 
oude fcbor(Je aan den flam en dikke takken gewind met- 
ter tyd rode plekken , en als die wel ter Sonne flaan, 
zo fwetenfe een belder gom uyt, den fchoonften hernie 
ge, 
piget terme ehem eo cepe meme 
