VII Boek. DN Hooff. 
elegantiffimo fuccino fimillimum, fi vero ultra annum 
confervetur, obfcurum eft & molle inftar Gummi Ce- 
raforum: Menfe Decembri flores in confpectum ve- 
niunt, filique vero ultra annum ex arbore dependent, 
atque fere nunquam decidunt nifi vi, inque deciduis 
cortex internus firmiter claufus eft & adheret. 
Parrana nigra priori fimilis eft modo crefcendi , fed 
jn omnibus partibus minor: Fabe vero ejusinregula- 
res funt, articulum longe, femi digitum craffe, ac 
quzdam quadratz cum oris compreffis, quzdam ve- 
ro inftar femi plene lune, ad unam nempe partem 
plane feu parum comprefle ‚ad alteram gibbofe feu 
rotunde, cuncte autem nigre funt ac fplendentes, 
ipfarumque filique funt breviores , rugofiores , pau- 
cioresque gerentes numero fabas. 
Inter Parran fpecies cunéte exotice fabz nume- 
randa funt ex India Occidentali & Guinea dedu&z, 
atque a Clufio defcripta libro tertie exoticorum cap. 1, 
7 & 8. fub nomine Lobi Brafiliani ingentis, Fabe ar- 
borefcentis , & Cordis Sancti Thome, que apud ipfum 
porro examinari poffunt, quum illas in India Orien- 
tali non obfervaverim, 
INomen. Latine Faba marina juxta vulgarem morem. 
Beigice Zee-boonen & Meyr-boonen licet cum fabis non 
conveniat nifi quoad ejus fructus. Latine hinc voca- 
vi Parranam majorem , uti fecunda fpecies mihi dici- 
tur Parrana nigra & minor. Malaice & Bandanice Ca- 
lembemba „in Bengala Killa, in Java Villuru. Ternata 
Oli Oli. Macaflara Gondu feu Gandu. Boega Bam- 
balu, Amboinenfibus planta vocatur Parran , quod ho- 
men derivatur a Malaico Parrang, h. e. Amboineníi 
gladio feu acinaci, quem incurve quodammodo re- 
ferunt filique, fabe ipfe Zeie vocantur Paran 
batun. In Hoea Off! n Loehcea Satore, Baleya 
Piccat. Sinice Kapibut. Altera fpecies Amboinenfibus 
Parran mette dicitur. 
Locus. Potiffimum amat crefcere circa litora & 
zipas, quibus alte adftant arbores, ac praefertim Me- 
trofidoros, unde & non ita mirandum eft , quod ejus 
filique putentur effe ad primum intuitum illarum ar- 
borum fructus, prefertim quum folia inter fefe con- 
veniant, uti & fructus ac femina Metrofidori cum 
rva Parrana quodammodo .quadrant , uti id fupra 
ibro quarto fuit dictum ; quumque hic flagellofus fu- 
nis potiffimum in vallibus & ad fluminum ripas cre- 
fcat , immo plerumque in talibus arboribus , que præ- 
ruptis & inclinantibus inponuntur rupibus circa litora, 
ubi & mature fabe in aquam decidunt, & in litore 
hinc inde projiciuntur, hinc creditum fuit , fructus 
effe plante marine : Eftque porro notus hic funis 
non tantum in cunctis Amboinenfibus , & Moluccen- 
fibus, fed Ap cunctis itidem aquofz Indie infulis, a 
Sumatra per Malaccam usque in Bengalam & Sinam 
auftralem: Inveni quoque has fabas in litore Capitis 
BonzSpei, maxime nempe fpeciéi, qualis in Suma- 
tra obcurrit, unde & concludo has quoque crefcere - 
in Orientali Africe ora. 
Diftinguendus eft ab alio furie filvatico feu Tali u. 
tan, qui in altis crefcit filvis, ac varias itidem per 
flagella fua connectit arbores, per qua has quoque 
adícendere poflumus, non autem tam mirabiles for- 
mant gyros quam Parran , uti & Parran non vel raro 
denfas intrat filvas, fed tantum ipfarum oras ambit, 
ac prefértim ubi in quodam Grieg congeries arbo- 
tum quarundam reperitur, quz fibi arcte adítant. ` 
Ufus. Quondam he fabe tanquam rariffimz in Eu- 
ropam deducebantur, ex quibus ciftule tabacariz 
prefertim nafales-formabantur, qua ad oras argento 
obducebantur & conneCtebantur, quales potiffimum 
confpiciuntur in Hifpania , Portugallia , & Gallia , 
que forte ibi primum ex Africa delatz fuere, quum 
maxime & rotundiffime huic praefertim condücant 
operi, tenues vero ac plane Amboinenfes non ita 
apte. Hoc aütem tempore vulgares funt ac viles. 
unc in finem foraminulum in fupremo fulco effo- 
ditur, tumque deponuntur in loco, qui a formicis 
maxime frequentatur , que internam medullam cito 
comedunt, vel adeo conminuunt, ut inftar farine 
decidat. ; 
- [n India tenere feu femi mature fabe , nondunf 
‚fufce, fed pallide rubentes, ad caput lavandum ad- 
hibentur , quum ipfarum interna feu mollis farina cum 
aqua conteratur in pultem tenuem , que capiti inli- 
Bitur y 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
7 
gelyk, doch over °t Faar verwaard zynde, werd don- 
ker en weekachtig, bet Gummi Ceraforum gelyk. In 
de Maand December ziet men bet bloeyen , maar de bou: 
wen bangen over 't Faar aan den boom, en wallen fcbier 
nooit af, dan doof geweld; en aan de afgevallene blyft 
de binnenfte fchorfJe noch al vaft gefloten: 
Parrana nigra is de vorige gelyk aan wasdom , doch 
in alle delen kleinder. De boonen zyn ongefcbikt ‚een lid 
lang „en eenen balven vinger dik „zommige vierkantig met 
ingedouwde xyden, zommige als eem bale maan ‚te we- 
ten aan de eene xyde plat of wat ingedouwt , aan de 
andere bultig of rond,alle-blinkende , [wart ‚bare bou- 
wen zjn korter, rimpeliger , en bare boonen weiniger in 
t getal. 
Onder de geflachten van Parran, moet men reekenen 
alle de vreemde boonen uit Weft-Indiën en Guinea gebragt; 
en befcbreven by Clufius in °t derde boek, Exotic. cap. 
I, 7,en8. onder de naam van Lobus Brafilianus ingens, 
faba arborefeens , en Cor Sancti Thome , dewelke 
men by bem lezen mag, want ik ze in Ooft-Indién niet 
gezien bebbe. ` 
Naam. In’t Latyn Faba marina na de gemeene gee 
woonte ‚en in °t Duyt/ch Zee-boonen en Meyr-boonen, 
boewel ze met de boonen geen andere gemeen/chap beeft , 
dan aan de vruchten. Ik bebze in "t Latyn genaamt Par- 
rana major, gelyk de tweede zoorte Parrana Nigra en 
Minor. Op Maleyts en Bandaas Calembemba. In Ben- 
gale Killa. Op Fava Villuru. Ternaten Oli Oli. Mac- 
caffaars Gondu of Ganda. Boegis Bambalu. Amboinfch 
bet gewas Parran , afkomftig van’t Maleytfche Parrang, 
dat is een Amboin/ch fweerd , of bouwmes beduydende s 
waarna de kromme bouwen enigfints gelyken. De boonen 
in *t byzonder bieten Parran begon. p Hitoe Offil. Op 
Loeboe Satore, Baleyts Piëcat. Singes Kapihut. De 
tweede zoorte biet op 't Amboinfch Paran Mette. 
Plaats. Het waft liefft omtrent de firanden en water- 
kanten „ daar boge boomen zyn „inzonderheid Yzer-boute 
boomen, daarom bet zo vreemd niet en is, dat men deeze 
bouwen voor de vruchten van dien boom aanziet , te meer 
alzo de bladeren malkander ook wat gelyken, als mede de 
vruchten en zaden van ’t Yzer-bout met de kleine Parran, 
eenigzints overeenkomende , gelyk boven in "t vierde Boek 
gezegt is; dewyl ook dit touw meeft in Valleyen en 
aan de waterkanten waft, ja gemeenlyk aan zulke boo- 
men, die op fleyle en overbangende klippen aan firand . 
aan, alwaar de rype vruchten in "t water vallen, en 
als dan op firand been en weder verfineten. liggen , zoo 
beeft men gelooft , dat het een zee-gewas xy 5 {voorts 
is ze bekend niet alleen in alle Amboinfche en Moluxe, 
maar alle andere Eylanden van Water-Indiën , van Su- 
matra door Malacca tot in Bengala en zuyder-Sina toes 
Ik beb ze mede gevonden op den firand van de Cabo de 
Bon E/perance, te weten van de grootfte zoorte, gelyk 
men op Sumatra vind, waar door ik giffe dat zy op de 
Ooft-kuft van Afrika mede waffen: 
Men moet ze onderfcbeyden van ech ander Funis fils 
vaticus of Tali utan , dewelke in de booge boffen waft ; 
en mede eeh troep boomen aan malkander vlegt , waar 
aan men ook de boomen kan oplopen , maar zulke wonders 
lyke krullen niet maakt als de Parran, gelyk ook de Par- 
ran niet zelden in bet digte boftb komt, maar alleen des- 
zelfs randen bezit, inzonderheid als bier of daar in 't 
veld een bosje of troep van boomen by malkander gevon- 
den werd. 
Gebruyk. Eertyds maakte men een groote rariteyt van 
deze Meyr-boonen, die men na Europa voerde om doosjes 
tot fnuyf-tabak daar van te maken, die men dan met fil- 
ver befloeg , gelyk men ze meeft ziet in Spanjen , Portugal, 
en Vrankryk, zynde mi[[cbien aldaar eerft gebragt uit 
Africa, want de grootfte en rondfte daar toe Geh tenen, 
maar de platte en dunne Amboinjche zo wel niet. Nuter 
tyd zyn ze gemeen en veragt gew den, Tot bet voor/cbre- 
ven eynde t men een gaatje in bet bovenfte kloofje , 
legt ze op een plaats ,caar veel Mieren zyn , die bet bins 
nenfte SR uit-éten of zodanig verbryzelen, dat bet als 
meel uitvalt: 
In Indiën worden de jonge en balfrype boonen , die no, 
niet bruyn, maar licht-rood zjn ,gebruykt , om bet boofd 
mede te «va[fcben , bet binnen[le en noch weeke merg met 
water vryvende , tot dat bet cen dunne pap word , dit 
men 
