8 
nitur, quod inde egregie depuratur, prefertim a foedis 
iftis furfuribus, Malaice Calamumor diétis, quod vul- 
gare ac frequens in India eft malum, ac feminis de- 
teftabile, quz eleganti ac fplendente capillitio alio- 
in comuntur. 
we me ipfo expertus fui, quod fi bis terve fucces- 
five fuerit inftitutum , Cephalalgia inde orta fuerit, 
unde & fuadeo, raro tantum effe adhibendum. 
Plebs Baleyenfis, Javana, & Sumatrenfis, recentes 
fabas carbonibus inponunt ac torrent , donec exterior 
dehifcat pellicula , medullamque inftar , Caftanearum fp 
edunt , licet arnaricet. Melius eft , ut toftam medullam 
per viginti quatuor horas in aqua macerent, ac dein 
coquant inftar oleris, fi enim non rite fit praeparata , 
caput gravat. Quidam tenera ejus coquunt inftar Sa- 
jor-Bajang, feu oleris folia], iplorumque primam ef- 
fundunt aquam, quod in Hitoea vidi. Hunc in fi- 
nem tales eligunt plantas, quz in vallibus ac in ipfa 
crefcunt terra , quum hz folia gerant majora & la- 
tiora, ac dulcioris fint faporis, acidula nempe, inftar- 
foliorum Metrofidori, notandum enim eft, hzc folia 
inter fefe quodammodo varia effe, quedam enim o- 
blonga funt & ampla, multosque gerunt foliofos pe- 
tiolos in ramulis, alia breviora funt & rotundiora , 
pluresque alia obcurrunt varietates vix notatu digne. 
Succum ex diffectis ramis exftillantem potant Am- 
boinenfes cum Saguero contra abdominis tormina : 
Ejus vimina feu flagella rapfata, & in aqua conquaf- 
fata inftar faponis fpumefcunt, qua veftes & capilli- 
tium lavare poffumus , quod apud Ternatenfes in ufu 
eft. Minor nigra fpecies nullum peculiarem ac no- 
.tum habet ufum. - à 
In Macaflära in hoc fructu Meflica feu Parranites 
reperitur eandem cum fru&u formam habens , fed 
quodammodo minor eft, rotundior „ac hilo deftituta, 
ab utraque autem parte & in medio protuberat , ex 
nigro füfca eft & dura inftar cotis, uti & aurum at- 
ue argentum ad illam explorari poteft : Macaffarenfes 
Sram neo cingunt vinculo, atque ad corpus cum a- 
liis mefticis gerunt ; ut felices fint in bello, licet fine 
ratione & experientia. In fexto noftro libro de ani- 
malibus defcribitur fub nomine Paranites: 
In Hort. Malab. part. 8. Tab. 32, 33, & 34. Faba 
marina defcribitur fub nomine Perim-Kaku Valli. Por- 
tugallice & Belgice Gairo, fed Amboinenfis noftre 
filique non ita funt incurve & intorte, quam ibi in 
. figura exprimitur, nec noftra. Parr tantum for- 
mat ftipitem , qui per quatuor vel quinque viros vix 
ulnis comple&i poteft,* ni modo fit error interpretis, 
qui forte determinare voluit > quod ejus ftipes fit 
quatuor vel quinque ulnas longus, nec noftra plan- 
ta purgantes poflidet virtutes, quantum mihi notum 
eft. Quidam vero incolarum experti fuere , quod 
femi matura ac mollis fabarum medulla recenter con- 
trita, &-cum "m propinata vomitum cauffet , AC 
proinde optimi fit ufus in Cholerica paffione , uti & 
fi quis a noxio quodam cibo fit anxius, ut hunc vo- 
mitu reficiat, qui ftomacho nocet, alii quoque glo- 
riantur fefe expertos fuiffe, fimili modo adhibitam 
ipfarum medullam Macaffarenfium- toxicum enerva- 
viffe , quod per deleteria tela corpori inmittitur. 
Tabula Quarta 
Ramum exhibet Parrane majoris , cum filiquis ejus & offi- 
culo feu faba marina vulgo dicta. 
OBSERVATIO. 
. Hec eft Lens Phafeoloides foliis fubrotundis , obpofitis, 
flore fpicato, pentapetalo, lobis latiffimis, fru&u orbiculato 
fufco. Thef: Zeyl. p. 139. & Lens Phafeoloides, maxima, In- 
dica, Cafliz foliis , femine maximo cordiformi Breyn. Prodr. 
2. pag.63. & Pbafeolus alatus Indicus , fru&u fufco, orbi- 
culato maximo, lobis latiflimis & longiflimis Herm. H. Lugd. 
Bat. p. 494 &c. reliqua vide in Tbefauro meo Zeylanico. 
CAPUT 
HERBARII AMBOINENSIS Liber VII. cap. IV. 
men dan op "t boofd fmeerd , bet welk daar van treffelyk 
gereynigd word , inzonderbeid van de afzienlyke Jcbub- 
ben, in °t Maleyts Calamumor genaamt , eene gemeene 
plage in Indiën, en aan bet Vrouw-volk afzienlyk, die 
met een [wart glinfterend baayr moeten pronken. 
Ik beb aan my ervaren, dat bet tot twee a driemaal 
kort na malkander gebruykt zynde, eenigzints booft-pyn 
veroorzaakte, derbaloen ik rade , dat men bet niet dam. 
altemet gebruyke. 
Het arme Volkje op Bali, Fava, en Sumatra, brader 
de verfche boonen op kolen , tot dat de buytenfte /chaal af- 
ringe, en eten de kern als Caftanjen, boewel bet noch 
al bitterachtig is. Beter doenze,als zy de gebradene bee- 
fien een etmaal in water weken „en daar na koken als an- 
der moeskruyd , want als zy niet wel uitgewerkt zyn ; 
bezwaren xy bet boofd wat. Zommige nemen ook de jon- 
ge bladeren, en kookenze als Sajor Bajang , bet eerfte wa- 
ter weg gietende, gelyk ik op Hitoe gezien bebbe. Hier 
toe verkiezen zy zodanige planten, die landwaart, en in 
de Valleyen waffen „dewelke grotere en bredere bladeren 
bebben , oak zoeter van fmaak yn , te weten fmets , gelyk 
die van bet Yxer-bout ; want bet fiaat te merken , dat deze 
bladeren eenig fints verandering onder malkanderen bebben, 
zynde zommige lankwerpig-breed , en veele geblade fleclen 
aan bare takken, andere zyn korter en ronder, en mif- 
„febien van meer veranderingen, die niet de pyn waard 
zyn om aan te teykenen. 
Het zap uit de doorgekapte takken vloeyende, drinken 
de Amboinezen met Saguweer tegens het buyk-krimpfel, de ` 
zeelen gerafpt en in water gerammaft, fchuymen gelyk 
zeep , waar mede men ook de klederen en "t booft toa mg 
kan, by de Ternatanen gebruykelyk. De kleine [warte 
zoorte beeft geen bekend gebruyk. dese 
Op Maccaffer werd in deze vrucht een Den gewonden: 
of Mettica, van dezelfde fatzoen als de vrucht, doch 
wat kleender , ronder , em zonder keep, te weerzyden in 
de midden uytpuylende, fwart-bruyn bord als een toets- 
fteen , gelyk men ook goud en zilver daar op toetzen kan. 
De Maccaffaren vatten bem in een kopere bandje, en dra~ 
gen bem aan ’t lyf nevens andere Mefticas', om gelukkig: 
in den oorlog te zyn , boewel zonder reden en experienties 
In ons zesde Boek van de Dieren werd by befcbreven on- 
der den naam van Paranites. : 
-In Hort. Malab.. part. 8. fig. 32, 33 en 34. werd de 
Faba marina befchreven onder de naam van Perim- Kaku 
Valli. Op Portugeefch en Neerduit/ch Gairo, boewel 
onze Amboin/cbe bouwen zo krom en gedraayt niet en zyme 
als de Figuur aldaar uytwyft „ook zet ons Parrang ver een 
zo grooten fLam niet „dat bem A a 5.manomvademen moe» 
ten, zo bet maar geen abuys vanden Overzetter is „dez 
welke miffcbien heeft zeggen willen, dat den flam 4. a 
5. vademen lang xy, ook zjn van ons Parrang geen pur- 
geerende kragten bekend. Döch beliben zommige van on- 
ze Inlanders ervaren, dat bet balf-rype en nog weeke 
merg van de boonen , verfch gewreven, en met water inge: 
nomen , braken verwekt , en dierbalven gebruykt wert in 
Cholerica Paffione. Item zoo iemand zig qualyk gevoeld 
van eenige fchadelyke koft, om door braken uyt te werpen, 
wat den maage binderlyk is; andere roemen ook ervaren 
te bebben „dat bet op gelyke manier gebruykt, bet Mac- 
caffaarfe [patte gift verdooft, welk door de venynige py- 
len in "t lyf gefeboten wert. 
De vierde Plaat ` ^ 
Vertoont een Tak van de groote Parang-firuyk, met des- 
zelfs gekrulde houwen en de boon, dewelke de Zee-boon 
in 't gemeen genaamt wert. 
AANMERKING. + 
. Dit is de Lens Phafeoloides , met rondagtige tegensgeftelde 
bladeren, en een vyfbladige geaairde bloem, met zeer brede 
houwen, en een ronde bruyne boon. Van de Thef. Zeyl. 
2. 139. en de grootfte Lens Phafeoloides van Indie, met bla- 
den alsde Caffia, en een zeer groot hartformig zaadt van 
Breyne in zyn tweede Prodr. p. 63. en de Indifche gevieu- 
gelde Pbafeolus ofte boon met een ronde bruyne vrucht,en 
zeer breede en groote houwen van Herm. in de Hortus Lugd. 
Bat. p. 494. het overige ziet in onze Thefaur. Zeylanicus. 
£ 
Y, 
