12 HERBARII AMBOINENSIS Liber VIL cap. VII. 
Ejus lignum internum eft fpongiofum , vagisque ex 
poris conftat, atque,ex trunco fuccum emittit tenuem, 
vifcofum , ac lete rubentem , ex flagellis autem, fi 
diffecentur, lympida exftillat lympha. A 3 
Nomen. Latine Funis Gnemoniformis. Malaice Tali 
Gnemon. Amboinice in Hitoea Walifoa, in Leytimora 
Bas erronee Soa wale, & Soa abbal , que nomi- 
na fequenti competunt plante. Macaflarice Culang 
befaar. | RE 
Locus. In altis crefcit montibus, atque ibi in filvis 
defertis fed non copiofe , fructus ejus huc & illuc pro- 
je&i inveniuntur, quum magnam Hitoes viam perme- 
amus, quidam etiam in litus per flumina deferuntur. 
Ujus. Penuria tempore decidui conliguntur fru- 
&us, qui füb cineribus calidis torrentur, donec ex- 
terius dehifcat putamen, ac depurati nuclei inftar 
Gnemonum eduntur, funt autem lenti, nec grati fa- 
poris. Ejus flagella, non ultra digitum craffa , adhi- 
bentur inftar illorum funis quadrifidi, ex quibus res- 
tes formantur , quibus nafle in mare demittuntur. 
Tenera flagella, que nondum folia produxerunt , in 
tenuia finduntur loramenta , atque in fumo confer- 
vantur, quibus hamos cum reftibus neétunt & adli- 
gant. Quum fructus in terram prolapfus putrefcat, at- 
que germen emittat , exterius putamen femi decidit, 
internusque nucleus integer remanet, in fumma parte 
progerminans, tumque optime glandem refert Euro- 
paorum. , 
Tabula Septima 
Ramum exhibet Funis Gnemoniformis cum ejus fructu in- 
tegro a carne obduéto, & ab eadenudato 7, in quo puta- 
men firiatum feu fulcatum & acuminatum confpicitur. 
Het bout is «an binnen fpongieus, «vyd gegaat, em 
geeft uyt den flam een dun kleverig en lichtrood zap, 
maar uyt de ranken een weinig klaar water, als men 
ze doorkapt. 
Naam. In*t Latyn Funis Gnemoniformis. Op Ma- 
leyts Tali Gnemon. Amboinfch op Hitoe Walifoa , 
op Leytimor Warifga, qualyk Soa Wale en Soa abbal, 
m namen de volgende toekomen. Maccaffaars Culang 
befaar. 
Plaats. Het waft in "t booge gebergte in’t wilde Wout, 
en aldaar ook niet veel. De Vruchten vind men bier en 
daar verfmeten, als men de groote landweg van Hitoe 
overgaat , zommige ook op firand door de rivieren uitge- 
dreven. 
Gebruyk. By hongersnood vergaderd men de afge- 
wallene vruchten , braadze in de beete a[fcbe , tot dat de 
buytenfte fcbaale berft de fchoongemaakte korls eet men 
als Gnemon , maar zy zyn taay en flegt van fmaak. 
De ranken , die niet boven een vinger dik zyn , werden 
gebruykt als bet voorgaande Funis Quadrifidus om zee- 
en daar van te maaken, waar mede men de Vi/cb-fuy- 
ken of bobbers in de zee laat zinken. De jonge ranken, 
die noch geen bladeren voortgebracht bebben , fplyt men 
in dunne riemen, en verwaardze in den rook , em de vis- 
boeken en bate lynen daar mede aan malkander te binden. 
Als de vrucht op de aarde rot , en uyt wil fcbieten , zoo 
vald de buytenjte fcbaal half af, en de binnenfte korl 
blyft beel, aan ’t voorfte eynd uytfpruytende , als dan 
gelyken ze beel wel na een Vaderlandfche eekel. 
De zevende Plaat 
Vertoont een Tak van de Gnemon-vormige touwe-ftruyk, 
met deszelfs geheele vrugt e, zo als die nog met het 
Vlies bekleedt is, en 5 dezelve ontbloot ; en met de ge- 
ftreepte ofte gevormde en fpitfe fchaal bedekt, 
* 
CAPUT OCTAVUM 
Gnemon funicularis. Gnemon Tali. 
Nemon.tali eft frutex prorepens , cujus funis haud 
G ultra brachium craffus eft, quique, quum parum 
proferpfit, longe lateque in plurimos fefe divi- 
dit ramos; qui iteruni in articulos feu genicula divi- 
duntur inftar reliquarum Gnemonis fpecierum , pre- 
fertim vero ejus minimi ramuli, quibus folia incre- 
fcunt , omnes enim hujus funis partes melius cum il- 
lis veri Gnemonis , libro primo cap. 58 & 59 defcripti, 
conveniunt illis praecedentis. 
: Ejus folia bina fibi funt obpofita, quinque & fex 
pollices longa, binos & binos cum dimidio lata, fir- 
ma & fuperne glabra, inferne paucis & finuofis ad- 
modum coftis donata. : 
Flores funt virides & nodofi juli uti in Gnemone ma- 
re, plurimi fimul in racemo congefti, qui minimum 
pi q longus eft, & culmum craflus, ex cujus arti- 
culis feu verticillis fructus excrefcunt eodem modo uti 
in Gnemone femina. ; 
ui ex magnis nempe dependent racemis plares fi- 
mul, oblong! inftar femi perfecti Gnemonis fructus, 
forma ovi, primo virides, dein aurantii , ac tandem 
minii coloris. Ipforum bacce binis gaudent cortici- 
bus, quorum exterior mollis eft & carnofus , intérior 
durior, ex firmis quafi pilis conftans inftar apiculo- 
rum fqamarum Oryzz , qui apices ingratum cauffant 
pruritum , quum cutim tangant. Maturi nuclei ama. 
ricant, unde crudi inedules funt, qui Decembri & Ja- 
nuario obfervantur. - : 
Nomen. Latini Gnemon funicularis. Malaice Gnemon 
Tali. Macaflarice Culan. Amboinice Soa Wali, & Soa 
Wari, feu Zog Abbal. 
Locus. ‘In umbrofis crefcit vallibus & ad montium 
edes, non autem in denfis filvis uti precedens. In 
eytimora obcurrit poft Caftellum Victoriam in valle 
fluvii Waytombo, & circa Batu Medji. 
Ufus. Fruêtus ejus maturi aque incoquuntur, inSole 
exficcantur, ac parum füpra ignem torrentur, donec 
exterius dehifcat putamen, quod facile fit, quum fit 
tenue , 
VIH, HOOFDSTUK 
De Touwachtige Gnemon-ffruyk. 
Nemon tali is een kruypende beefler , wiens touw 
niet boven een arm dik is , en naar een weinig kruy- 
Pen, zig wyd en zyd in veele takken verdeeld, en 
dezelve in knien of leden gelyk alle zoorten van Gnemon, 
inzonderheid baare takjes, daar de bladeren aan ftaan, 
want alle delen van dit touw komen nader overeen met 
de regte Gnemon , in °t eerfte Boek, cap. 58 en 59. be- 
Jcbreven , dan de voorgaande. A 
De bladeren ftaan 2. en 2. tegen malkanderen, 5 en 
6. duymen lang, 2. en 2% breed, fiyf, en boven glad, 
béneden met weinige en zeer bochtige ribben. 
Het bloeyzel zyn groene en geknoopte fleertjes , gelyk 
aan Gnemon bet Mannetje, veele by malkander aan een 
trosje , een pink lang , een flroobalm dik 3 uit de werwels 
aan deze fleerten groeyen de vruchten, op dezelfde ma» 
nier als; Gnemon bet Wyfken. 
De vruchten bangen EE troffen , veele by mal- 
kander , lankwerpig als een balf-ava(Jen Gnemon vrucht, 
in gedaante van cen Vogel-ey , eerft groen „daar na Oranje, 
en dan Menie-rood. De befién bebben 2. fcborffen., de 
buytenfle week en vleesachtig , de binnenfte harder, van 
fiyve baayren gemaakt als de [pitze van Padi-ayren, 
welke fpitzen een moeyelyk jeuken veroorzaken, als ze op 
de buyd komen. De rype korls zyn bitteracbtig van fmaak, 
en daarom onbequaam raauw te sten, De rype vruchten 
vind men in December en Fanuary. 
Naam. In ’t Latyn Gnemon funicularis, Maleyts 
Gnemon tali. Op Macaffars Culan. . Amboinfeb Soa 
Wali, of Soa Wari, en Soa abbal. 
Plaats. Het waft in fcbaduwachtige Valleyen „aan *t 
bangen der Ss maar in geen dikke bo[Jcben gelyk de 
voorgaande. Op Leytimor beeft men bet agter bet Ca- 
fleel Vittoria, in de Valleye van de Waytombo, en om- 
trent Batu Medji. : 
Gebruyk. De vruchten ryp zynde , werden in water 
opgekookt , in de Sonne gedroogd, en een weinig op bet 
vuur geroofl , tot dat de buytenfle Schaal affpringt, uu 
, avelk ` 
