VII. Boek. X. Hooff. ` 
Atque hæ plume fuperius concurrunt, ibidemque 
acutum formant conum , inftar albi'ferici fplenden- 
tem, quum vero ifte fquame parum modo tracten- 
. tur, mox feparantur & decidunt. In toto autem fru- 
&u nullum obfervatur lac. 
Trunci lignum eft porofum, ftratisque fibi incumbit, 
atque per ramenta feparari poteft, fed admodum len- 
tum eft. Ejus cortex ex tribus conftat partibus, ex- 
terno enim rugofo feu fufco cortice abrafo viridis 
confpicitur, atque fub hoc albus locatur liber , qui in 
tenuia findi poteft filamenta inftar Lini , unicaque 
pars eft, que ex hoc defideratur fune, faporis amari- 
cantis, non tamen ingrati, fere inftar Pulafarii, cui 
hi funes adfines funt. ; 
Nomen. Latine Funis Papius, juxta Amboinenfe 
vel Hitoenfe Papi, in Leytimora ApipelDaun Befaar, 
feu Apapa. In Celebes ora orientali vocatur Gambir. 
Locus. In altis crefcit filvis. 
Secundo Apepe parvifolius , funis eft rotundus , polli- 
cem circiter craffus , externe cinereus, ac plerum- 
que multis punétulis ndtatus , nullum gerens lac vel 
quendam notabilem liquorem , quam lentiffimus & 
flexilis,non ita protuberantia gerit verticilla, nifi ubi 
in laterales dividitur ramos, annuli obfcuri notantur. 
Laterales hi ramuli multo magis multiplicantur & di- 
viduntur quam in priore fpecie, quam intricatiffimi 
& inregulares. Rachides culmum circiter craffz funt, 
feptemque ac novem gerunt foliorum paria, directe 
fibi obpofita, que glaberrima funt & firma, quatuor 
ollices longa, binosque digitos lata, fuperne glabra, 
inferne fubtiles quasdam & paucas gerunt venulas, 
faporis ex dulci & amaro mixti inftar illius fere Pu- 
laffarii. É 
Flores in parvis ac vagis pfogerminant racemis ; 
ui primo. parva funt capitula avenacea, in flofculos 
efe aperientia albicantes ac vix vifibiles. 
Fructus funt bina Cornua recta feu facculi uti in 
precedenti s fed multo minorco 9 treo ncmpe pullices 
longi, femi digitum lati, & ad oras binis acutis dor- 
fis feparati , quorum bini femper fibi ita junéti fune 
latiffima parte, acfi unicus effet fructus, externe vi- 
rentes , interne fquamas & penicilla gerentes, inftar 
precedentis, hujus vero fquame funt minores & ra- 
tiores, fed penicilla multo longiora funt. Ejus cor- 
tex multo magis fragilior eft quam prioris , unde non 
aptus eft ad fila findenda, fed praparari oportet , uti 
infra indicabitur. e 
Nomen. Latine Funis Papius parvifolius, Amboinice 
Papi, & Apepe Daun Kitsjil. Fee 
Ufus. Latifolie fpeciei flagella non ultra pollicem 
craffa, magno in ufu funt ad fubtilia fila ex illis præ- 
paranda , ipforum enim internodia diffecta fumuntur , 
ipforumque cortex exterior abraditur, donec interna 
alba conípiciatur pellicula , que etiam abraditur cum 
cultro ex Bambu arundine confeéto, quam tenuis re- 
quiratur , tumque in fila finditur inftar Lini fubtilia , 
atque hzc fila «primo fubtiliter conneétuntur , tum- 
que, quatuor , quinque ; vel fex fimul contorquentur, ' 
ita ut vulgare conquiratur fllum , ex quo retia for- 
mantur projectilia & excipula, in quorum parte in- 
feriore femper craffiffima funt fila; 
Chordulz feu fubtiles funes ex illa itidem neétuntur, 
praefertim in talibus retibus, quibus annuli plumbei 
adpenduntur. Sevi montium incole chordas etiam ar- 
cuum ex illa fabricant, hec enim fila in craffitiem 
formari poffunt, que defideratur, que vero ex ra- 
dice Varinge parvifolie fiunt , fortiora funt. : 
Parvifolius Papius hunc in finem non conducit; 
uum ejus cortex , uti dictum fuit, nimis fit fragilis , de- 
e&u tamen majoris fpeciei aliquando adhibetur , tum- 
que ejus frufta primum aque incoquuntur , ac dein 
raduntur ac finduntur , uti fupra fuit dictum. Ejus 
tenuia flagella in filvis conducunt ad lignum pro 
foco conligandum , ad naffas autem non adhibetur, 
ex interna ejus pellicula chorda quoque contorquen- 
tur, quibus corallia adligantur. . " 
Alia hujus porro obcurrit fpecies, quz rügofior & 
craffior eft funis, punctulisque magis notatus, nulla 
habens verticilla , cujus fuperiora flagella pennam 
craffa funt, cinerea quoque , & in ramulos inregulares 
divifa. Quibus folia bina quoque fibi obpofita funt, 
ac quodammodo cruciata , & bafi fere connexa; fex 
feptemque paria una in rachide, Sunt 
AMBOINSCH KRUYDBOEK, 13 
Deze penceeltjes lopen aan *t.voorfte eynd t’zamen 4 
en formeeren een fpitzen keegel, glimmende als witte zyde, 
. en als men de fchubben maar een weinig handelt , vallen- 
ze van malkaar. Voorts in de gebeele vrugt is mede geen 
melk te vinden. 
Het bout des flams is poreus, en leydt met rollen bo- 
ven malkander , laat zig ook met fplinteren van malkan- 
der trekken , doch zeer taay. De fchorJe is wel van 3. 
deelen gemaakt , want bet buytenfte graauw of bruyne 
afgefchrapt zynde , komt men op een groen, en daar ons 
der leyt een witte baft , dewelke zig in dunne draden laat 
Jplyten als vlas, en bet eenigfbe dat men aan deze touw 
zoekt, van fmaak bitteracbtig , doch niet onaangenaam , 
Jchier als Palufari , van wiens maag [chap deze touwen zjn. 
Naam. In ’t Latyn Funis Papius , na "t Amboinjcbe 
of Hitoëze Papi, op Leytimor Apepe Daun Bezaar , of 
Apapa. Op Celebes Ooft-kuft biet bet Gambit. 
Plaats, Het waft in "t booge Wout. 
5. Apepe bet kleenbladige , beftaat mede uyt een rons 
den touw , omtrent een duymdik, afch-graauw van buy- 
ten, en doorgaans met veele puntjes bezet, zonder melk 
of merkelyke vocbtigbeyt , zeer taay en buyg faam. Het 
beeft zulke uytfbeekende wervels niet, bebalven daar bet 
zich in zyde-takken verdeelt , ziet men donkere kringen: 
De zyde takken verdeelen zich veel meer dan aan "t voor- 
gaande, zeer verwert en onordentlyk. De ryskens zyn 
omtrent een ftroo balm dik, bezet met 7. tot 9. paar bla- 
deren, ook regt tegen malkander , dezelve zyn zeer glad 
en ftyf, 4. duymen lang „en 2. vingers breed, aan de bo- 
ven zyde glad, van onderen heeft bet weinige en fubtiele 
ribbekens , van fmaak uyt den zoet en bitteren gemengd y 
en die van Pulafary naby komende, 
Het bloeyzel komt woort aan ydele en kleene trosjes , 
bezet met groene knopen, als fpelde-boofden, die zich in 
kleene en vuyl-witte bloempjes openen „dewelke men effen 
bekennen kan. 
De vruchten zyn 2. regte hoornen of faxkens , gelyk 
dan bet voorgaande > doch woel kleender a to "woctorp y doder 
drie duymen lang „een balve vinger breed , en aan de kans 
ten met 2. [cberpe ruggens bezet, mede twee regt met de 
billen tegen malkander , als of bet eene vrucht was; van 
buyten groen, van. binnen met /chubben en penceeltjes ges 
vuld, gelyk bet voorgaande, doch de fcbubben zyn klein- 
der en weiniger , maar de penceeltjes veel langer. De 
Jebor/Je is veel breekzamer dan ’t voorgaande , en dierbal- 
ven niet bequaam om raauw tot draden te fplyten , maar 
moet geprepareerd worden, als bier na volgt. _ 
Naam. In ’t Latyn Funis Papius parvifolius. Am- 
borg Papi,en Apepe Daun Kitsjil. 
ebruyk. De ranken, die niet boven een duyin dik zyn, 
van het grootbladige , zyn in groot gebruyk, omfyn ga- 
ren daar uyt te maken, want men neemt de ftukken van 
lidt tot lidt gekapt Ts de buytenfte fcbor[fe af, tot 
dat men bet binnenfte witte velleken bekomt , bet welk 
men dan nogmaals febraapt met een mes van Bamboes ge- 
maakt , zoo dun men wil, en dan werd bet gefpleeten tot 
draden , zo fyn als vlas. Deze draden werden eerft fub- 
tiel aan malkanderen geknoopt, en dan met 4. 5. of 6. 
boven malkander gedraayd, dat "er een gedwernt gaaren 
van wert; bier van maakt men werpnetten en fcbepnete 
ten, altyd de dikfte draaden onderneemende. 
Chordulen en dunne touwtjes worden "er ook van gee 
maakt ,inzonderbeid aan de nette , daar men de loode rine 
gen aanbangt. De wilde bergwoonders maaken ook pee- 
zen daar van tot baare bogen, want men kan deze draden 
zoo dik maaken als men wil, doch die van de wortel van 
Varinga parvifolia gemaakt werden, zyn flerker. 
Het kleenbladig Apepe, raauw gebruykt , dient bier 
toe niet „om dat „als gezegt ,xyn fcbor[fe breekfaam (reg: 
ter by piri van "t grootbladige werd bet zomtyds geno- 
men , als dan werden de flukken eerft in water opgekookt, 
en daar na ge/chraapt , en gefpleeten als boven. Zyne Cbor- 
dulen of dunne ranken werden gebruykt , om brandbout in 
"t bofeb te binden, maar tot babet: gebruyken zy bet niet. 
Item uyt bet binnenfte velleken werden fnoeren gedraayd, 
daar aan men alderbande Coralen rygt. 
„Noch een andere zoorte bier van heeft een ruiger en 
dikker touw, te weeten , digter met puntjes bezet, en 
zonder wervels; de voorfte ranken een fchaft dik, zyn 
meede graauw en onordentlyk in zyde-ryskens verdeelt : 
De bladeren fiaan meede 2. en 2. tegens malkander , en 
eenighnts in "t kruys y ook met baare voeties na malkan 
der gedraayd, 6. en 7. paar aan een ryske, 
Zy 
