18 HERBARII AMBOINENSIS Liber VIL cap. XII 
fuprema parte fulcum format, funtque porro glabra, 
& fuperne lete virentia , inferne grifea , faporis fatui 
& ingrati, que vero in junioribus excrefcunt fruticu- 
lis, paulo majora funt illis Lingoe, quinque & fex 
nempe pollices longa , tres digitos lata , qualia ex 
Ternata mihi fuere transmiffa, in omnibus vero fru- 
ticibus a me plantatis non tanta inveni; contra in 
adultioribus ftipitibus fupremum folium binos tantum 
digiti articulos longum eft, inferiora unicum modo. 
lores plantatorum fruticum Octobri progermina- 
bant, erantque pufilla ex viridi flavefcentia capitula, 
parvis corymbis inpofita, quz in flosculos fefe ex- 
plicabant ex binis petalis conftantes, quorum unum 
deorfum dependens ab altero tegebatur , primo ab 
bicantes ac dein flavefcentes, talique modo quotan- 
nis hi progerminabant flores, nullis infeguentibus 
fructibus, qui plurimis quoque incolis ignoti erant. 
Vetufti porro trunci, concavi, cariofi, & crus craffi, 
atque in quibusdam locis fifi , & cortice lacerato ob- 
duêti , nullisque fpinis fed nodis inzquales ac ver- 
rucis., maturi cenfentur, ut odoratum przbeant lignum, 
quod interne abfconditum eft, & albo cingitur ligno 
inftar albaftri quod digitum circiter craffum eft. 
Hoc albaftrum totum computruiffe oportet, ante- 
quam illud conligatur lignum, quod ut fiat, vetufti 
ifti trunci eo usque exciduntur , quo usque lacera- 
tus eft cortex „atque diffecantur in frufta brachium 
craffa , queque in palude fepeliuntur -vel cznofo fo- 
lo, que ibi tam diu relinquuntur, donec iftud con- 
fumptum fuerit albaftrum , tumque internum iftud 
tollitur lignum , ac depuratur ab adherente ceno , qu&- 
que fuperfunt frufta „ binorum circiter digitorum 
erafütiem habent, quorum quzdam funt folida & 
gravia, plurima vero concava & cariofo corde re- 
pleta, aliquando etiam tam inregularia, ut gracilen* 
referant pifcem fuítiarium. ` ; 
Ipfa ligni fubftantia, uti dium fuit, obfcure ru~ 
bet. inftar fanguinis congrumati, vel Sanguinis Dra- 
conis, craffis ex fibris conftans , brevis , fique fine 
datur, pingues quasdam ac fplendentes exhibet ve: 
nas inftar Antimonii , quoque: copiofiores fint hæ 
vene, co melius eft lignum , ad ipfius extremitatem: 
aliquando gutta quadam inftar ficcz refine confpi- 
ciuntur ,. indicio , multum pinguedinis continere hoc- 
ce lignum: Vulgaris ipfius color eft obfcure rubens, 
ualis in folidis fefe habet fruítis , que vero funt ca- 
riofa & concava, pallidiorem. habent colorem. 
. Tertia infuper hujus ligni fpecies detegitur , co- 
lorem. gerens ruffum inftar lateris coi, quod fatis 
durum & folidum eft, fed fragile, quum incidatur: 
Hlius fapor ac odor eft aromaticus, gratus, ad il- 
lum corticum Citri adcedens , fi mafticetur vel car- 
bonibus inponatur, quum & pinguedinem exfudat.. 
Ex fufco nigra frufta carbonibus inpofita non tam 
gratum fpirant odorem, fed funt pinguiffima: Contra 
ruffa ligni fpecies magis gratum fundit odorem, ad 
pinguem & vetuftam Lingoam adcedens, licet gra- 
cile & aridum videatur effe. lignum. 
: Tenerum ac recens‘arborum lignum , quum mafti- 
cetur, in ore fatis aromaticum eít & molle, fed a- 
cre & linguam vellicans , unde & ardorem excitat 
levem in*faucibus, quod in vetufto non ita obtinet. 
Quum mafticetur ve] fupra porphyritim conteratur 
cum aqua, fativa & aqua ex purpuro rubet. Quod 
ex Ternata & Gelolo adducitur, plerumque cor ha- 
bet cariofum , quod ad minimum pennam craífüm 
eft, ac circa hoc porofus locatur annulus , ruffa fpe- 
cies folida fatis eft, uti & omne, quod in Javanorum 
metropolis reperitur , quodque plerumque ex nigro 
magis fufcum. eft & gravius. - 
Lignum hoc ^ie We ci eft Se Linot; 
atque per ramos facile i poteft, Ex Ce- 
rama boreali frufta jot eine Cine ramorum , 
brachium ac pedem crafforum, quos rope Caftellum 
Victoriam plantavi, quique omnes fere rogermina- 
runt „atque adeo luxuriofe & incompte extende- 
bant, ut coactus fuerim quosdam iterum exftirpare. 
Inter cetera cum delectatione obfervavi quandam 
amicitiam feu Sympathiam effe inter Caja Laccam & 
Lingoo: Bini enim Caju Laccz ftipites ab. utraque 
horti parte pofiti ad fepem quandam, longa fua e- 
, mittebant flagella transverfaliter per hortum in al- 
tum, donec comam Lingoz adtingerent , que in 
horti 
zyde een groeve, voorts glad en. blyde groen van boven, 
wan onderen graauw-groen, fmets van fmaak , en onaan- 
genaam; die van de jonge flruyken zjn ruym zoo groot 
als die van Lingoo, te weten 5. a 6. duymen lang, 34 
vingers breed, gelyk my uyt Ternaten toegezonden Zyn y 
maar aan alle die geene , die door my geplant , opquamen, 
waren zy zo groot niet te zien; daar en tegen aan de 
oudere {tokken ts bet voorfte blad maar 2. leden van een 
vinger lang, bet agterfte een lid. 
Het bloeyzel aan de plante kwam woort in December , 
en waren kleene bleek-groene knopjes , aan kleene kroon- 
tjes flaande , dewelke baar openden in zeer kleene bloemp- 
jes van 2. blaadjes gemaakt, waar van bet eene neder- 
waarts bing , en bet ander daar over gebogen Lond , eerft 
wit, en daar na naar bet geele trekkende, en zoo qua. 
men zy jaarlyx voort, zonder dat ooit eenige vruchten 
daar op volgden, gelyk ze ook de meefte Inlanders onbe- 
kend zyn. G ‘ 
De oude flammen nu, dewelke hol, war, en een dye 
dik zyn, bier en daar geborften , met een gelapte feborffes 
zonder eenige doornen, maar «vel met knoefien en wrat- 
ten, houd men voor ryp, om bet welriekende bout uyt te 
geven, bet welk van binnen verborgen leyd , omgeven 
met een wit bout als fpint, omtrent een vinger dik. Dit 
Jpint moet gebeel en al vergaan zyn, eer men "t bout 
vergaderd, om het welk te weege te brengen, kapt men 
de oude flammen , zo verre de gelapte /chor{Je gaat, in 
fiukken van een. arm lang , vergraaft dezelve in een 
moeras of modderige grond, en laat ze daar zo lang leg- 
gen, tot dat al bet (pint. geconfumeerd zy; als.dan neemt 
men bet binnen[le bout „en zuyverd bet van den aanban- 
genden flyk, bet welk dan flukken zyn vay omtrent 2. 
vingers dik, zommige maffief en fwaar , doch de meefte 
bol en met een vermol/emd bert , ook zomtyds zoo wan- 
Schapen, dat zy een magere Stok-vifch gelyken. 
De fubftantie des bouts zelfs is, als gezegt , donker- 
food, gelyk geronnen bloed , of bet Sanguis Draconis, 
grofdradig, kort, en als men.’t.van malkander klooft y 
eenige vette en blinkende aderen. vertonende „ gelyk bet 
Antimonium, en boe meer bet. van deze aderen. beeft , boe 
beter bet is; aan de eynden van de afgebouwene frukken, 
ziet. men zomtyds-eenige droppels als gedroogd hers, tot een 
teeken , dat ep veel vettigheid in dit bout fleekt De ge- 
meene couleur is donker rood, gelyk aan de malfive fiuk- 
pe » Maar die war, en bol zyn, bebben een lichter cou- 
Jeng. i 
Zoo od men. nog een derde sech gik vp bout, ros 
van couleur air een reit een, wel bard en mas- 
fief „ doch bryzelig als men daar in kapt. De fmaak en 
reuk is [peceryacbiig,.lieflyk, en na de Citroen-fcbellem 
trekkende y te weten , geknouwd , of op koolen gelegt „daar 
4 ook een vettigheyd uyt/weet. De fwart-bruyne ftuk- 
ken zyn zoo lieflyk niet op. de kolen, boewel de vetfte. 
Daar en tegen de role zoorte is aangenamer , van reuk 
na "t oude en vette Lingoo trekkende , boe wel bet dor en 
mager [cbynt. We. 
Het jonge bout van de verfche boomen genomen „is wel 
[o5 d in de mond, en week in’t Rnouwen , maar 
cherp op de tong, en verwekt een kleene brand in de 
keel, bet welk bet oude zo niet en doed, Geknouwd of 
op een fleen met water gewreven, werd bet [peexel en 
water purper-rood. Het geene uyt Ternaten em Gelolo 
komt, beeft meeft allegaar een vermolfemd bert ‚de minfte 
een fchaft dik, en rondom dezelve een poreu[e kring , bet 
roffe is meeft maffief „als. mede al °t geene men vind. in 
de Favaanfche Koop-fteden , bet welk egter doorgaans 
fwart-bruynder en fwaarder is. rn 
Het is een licht groey-bout „zo als het Lingoo, en laat. 
zig met de takken licht verplanten. ZE Mood 
Ceram flukken laten balen van groene takken, een arm 
en een been dik, en dezeloe aan ’t Cafteel Vitoria ge- 
plant, dewelke meeft alle opgekomen zyn , zo weeldrig en 
onge/chikt bun wytbreydende , dat ik "er een party weder 
uytkappen moefte. 
Onder anderen, beb ik met vermaak aangemerkt een 
zonderlyke vriendfchap of Sympatie tulTcben Caju Lacca 
en Lingoo: Want twee Caju Laccas-ffokken te wederzye 
den van den thuyn aan de Bagger Jlaande , fcboten bare 
lange ranken dwers over den t ya been, in de lucht , 
tot dat zy de kruyn van een Lingoo hereykten, die in de 
mide 
We, e > 
