VIL Boek XII Hooftf.; > AMBOINSCH KRUYDBOEK. 19 
horti medio pofica erat, quamque fpinofis clavicu- 
lis amplectebantur , reliquas pretereuntia adítantes 
arbores. 
Quum hzc flagella per folum prorepunt, fzpe fit, 
ut Cenum ita in foveas M ut putrefcant, un- 
de vetufta ipforum fruíta adeo inregularia funt , ut 
pifces fuftuarios referant. 
Nomen. Latine Lacca Lignum. Malaice Caju Lacca, 
quid Lacca denotet , in precedenti innuimus libro 
in capite Alcanne, cuna nempe talia ligna, folia, 
& gummata , quz rubra funt , vel ex quibus rubra ex- 
trahitur cinêtura, ficuti & hoc lignum ex obfcure 
rubro colore fuum fortitum eft nomen. Macaflarice 
Terre Djangan. Sinice Kang/cbin. Amboinenfibus igno- 
tum eft. Javanis Batari dicitur. 
Locus. Hoc lignum nullibi crefcit nifi in calidis re- 
gionibus, fimulque modice humidis , quoque hz fint 
calidiores, eo melius hoc cenfetur lignum. Tales funt 
regiones ¡fte , que directe fub polo funt fite ad qua- 
tuor gradus auftralis latitudinis , gula eft Gelolo , 
atque ante hanc fite Molucce & Papoénfes infule, 
item borealis Ceramz plaga , regio Macaffarenfis , 
Zephyrea pars Borner & Sumatrz, qualis eft Palim- 
ban & Jambi, unde magna copia venalis adfertur ad 
Javanorum metropolas , ubi Pickol feu centum Sinen- 
fum pondera aliquando pro uno inperiali vendi pof- 
funt, quidam dicunt ad borealem quoque poli par- 
tem in Siama crefcere. Non autem in montibus ob- 
currit, fed femper in planis filvis , cenofisque, fed 
non multum aqua irriguis, qualis inter reliquas eft 
Halemahera, occidentalis Gelolo pars, & in Cerama 
provincia Purmatta, & in parva Cerama borealis ejus 
plaga Affahoedi dita. 
Ufus. Hoc lignum in breves cefum fuftes, binos 
pedes longos, ubique venale proftat in Javanorum me- 
tropolis, praefertim Banthama & Grifecca, atque in- 
de per totam defertur Indiam , ut fuffimigiis inferviat. 
Divites aucem in edibus fuis focum ex hoc exftruunt li- 
gno ob preftantem ipfius odorem,ac praefertim Sinenfes 
in patriam fecum ducunt , ut idolis fuis in templis fuffi- 
migio fit, magnates porro in tenues id fcindunt ba- 
cillos, quos lento inponunt igni, ut per totum diem 
fumo fuo odorato cameras inpleat, in quibus adcef- 
fum aliis prebent. Meo judicio. preferrem ejus odo- 
rem, tanquam gratiorem multis vulgaris Agallochi 
fpeciebus , putoque in Europa quoque plurimis præ- 
pofitum iri fpuriis lignis, que pro Aloés ligno ven. 
duntur, quum ibi notum effet, non novi enim huc 
usque ibi fuiffe deductum. 
A Malaienfibus & Macaffarenfibus multum adhibe- 
tur aliis mixtum odoratus lignis in celebri -ifto fuffi- 
migio Dupa vocato, quod mihi Cypbi MacafJarenfe 
dicitur , ac fupra libr. 2. cap. 20. in Caju Galedupa 
defcriptum eft, Caju Lacce autem dofis proportio- 
palis fit minima, quum cetera alioquin ligna odore 
fuo fuffocct. Malaienfes enim contrariam fovent o- 
pinionem , quam Sinenfes, m Caju Lacca vilius cen- 
fent reliquis vulgaribus Agallochi fpeciebus , ego au- 
tem cum Sinenfibus confentirem , qui Caju Lacca fo- 
Jum-adhibent ac cremant, quum ceteris lignis femper 
Unguis odoratus , atque alia odorata addantur Gum- 
mata. : 
Hujus ligni fpine, licet obtufie, magnum cauffant 
dolorem, fubfequentis vero Cudrani fpine vehemen- 
tiorem , quum inprudenter pedibus calcentur , Xula- 
nenfes ridiculofe credunt vulneratum oportere filere 
nec conqueri,: fed adeundam effe inveftigan- 
dam arborem excecantem , cujus lac inungendum 
eft, cum pauxillo Allii contriti cum Limonum fucco. 
Lignum hoc maxime convenit, ni idem fit , cum 
ligno quodum Occidentali, quod noftratibus Stokvis- 
bout feu pum fuftuarium vocatur , quum tali forma 
in naves deferatur , refcrt enim vetuftas & putridas 
aafi radices, que reperiuntur in infulis Curaffao, 
onayro, & Aruba, fitis per triginta quatuor ftadia 
a Cartagena. In Hollandia hoc adhibetur ad tingen- 
dum fericum, cui.rubrum firmumque conciliat colo- 
rem, uti & ad quedam medicamina, accenfum*quo- 
que-gratum fpirat odorem „ac Malaienfes quidam il- 
lud quoque adhibent ad.tingendum fericum album 
cum Ligno Sappano € Gummi Lacca, ut colori fta- 
bilitatem addat, nd 
Tom. Y, 
Nomen 
K 
midden Stond, en daar ze bun met baar doornachtige cla. 
vieren vaft maakten, als of zy bem ombelzen wilden, an- 
dere boomen ongemoeyd latende „die baar langs de Pagger 
SCH Fenai. 
_Als de touwen langs de grond lopen, zo gebeurd ber 
dikwils, dat de flykige grond zig pa Berlan anna 
en dezelve doed uytrotten, waar door dan die oude ftukken 
zo wan,chapen werden , dat zy Stok-viffchen gelyken. 
Naam. Jn ’t Latyn Lacea lignum. Op Maleyts Caju 
Lacca; wat Lacca beduydt , bebben wy in "t voorgaande 
Boek gezegt, in "t Capittel van Alcanna, te weten alle 
zoodanige bouten, bladeren, en gommen, die rood zyn, 
of waar meede men rood verft, gelyk dan dit bout zynen 
naam beeft van de donker roode coleur. Macca[Jaars Terre 
Djangan. Sinees Kangfchin. By de Amboinezen is bet 
onbekend, (og Batari. 
Plaats. Dit bout. waft nergens dan in beete landen, 
die daar by maatig vochtig zyn, en boe beeter die zyn, 
boe beter men bet acht. Zodanig zyn de Eylanden, de- 
welke regt onder de linie leggen , tot op 4. graden zuyder- 
breete, gelyk Gelolo, en de daar voor gelegene Moluxe 
en Papoefe Eylanden. Item de Noord-kuft van Ceram, 
bet land omtrent Maca/Jar, bet Zuyder deel van Bornéo 
en Sumatra, als Palimban en Fambi, van waar bet in - 
roote meenigte te koop gebragt werd in de Favaanze 
oop-fteden ‚daar men een Pickol of bonderd Sineefe pon- 
den zomtyds voor een Ryxdaalder kopen kan, zommige 
zeggen „dat bet ook benoorden de linie in Siam vald. Het 
er niet op bergen, maar overal in vlakke boffen, daar 
bet flykig is, doch juyft niet vol water, gelyk onder an- 
deren is Halemabera, °t Wefter-deel van Gelolo, en op 
C:ram de Provintie Purmatta , en op kleen Ceram de 
Noord-hoek AfJaboedi, 
Gebruyk. Dit hout in korte knubbels gekapt van een 
paar voeten lang, werd overal te koop gezet in de Fa- 
vaanze Koop-[leden, voornamentlyk te Bantbam en Grif- 
feke, en van daar door geheel Indien vervoert, om tot 
reukwerk te gebruyken. De ryke luyden branden "t in 
bare buyzen tot pleyzier , van wegen zyn goede reuk , in- 
zonderbeid de Sineezen vervoeren *t naar baar land, om in 
tempelen van de Afgoden te branden , als mede de groote 
Heeren fnyden "t in dunne flokjes, en bouden "t over een 
Jmeulend vuur „een gebeele dag daar mede in bare Zalen 
rokende, daar ze audientie geven. Mynes oordeels is bet 
aangenamer van reuk dan veele zoorten van "t gemeene 
Agel-bout, en ik agte dat bet in Europa ook voor veele 
Ge ed bouten, die men voor lignum Aloës verkoopt , 
zoude geprefereerd worden, indien ’t daar bekend wierd, 
gelyk ik niet weet, dat bet tot nog toe-uytgevoerd is. 
Van de Maleyers en Maccaffaaren werd "t veel geo 
brevis onder ander welriekend bout, in dat vermaarde 
reukwerk Dupa , "t welk ik Cyphi Maccaflarenfe noe- 
x , en bier boven in *t tweede Boek, cap. 20. in Caju 
zaledupa beb befebreven „doch Caju Lacca moet "t mink 
in proportie daar onder zyn, om dat bet anders met zyn 
reuk , meefter word van de andere bouten, Want d: ` 
Maleyers zyn van contrarie gevoelen, met de Chineezen 
bet Caju Lacca flegter houdende dan amdere-gemeene 
zoorten van GE e dog tk zoude het met de Sineezen 
bouden, die Caju Lacca alleen branden , daar men by 
de andere altyd Unguis odoratus , en welriekende Gom- 
‚men moet mengen. 
a Zyne doórnen , hoewel flomp , verwekken groote pyn, 
zo wel van dezen, dog voornamentlyk van de volgende 
Cudrang-doornen, als men onvoorzichtig daar op trapt. 
De Xu p geloven belagchelyk , dat de gequetfte [til 
moet fwygén, en niet klagen , maar beene gaan, en zoe- 
ken de melk van den boom Arbor exccecans , die daar op 
firykende, en dan verder een weinig gefchraapt look met 
Limoen:faprdaar over bindende. 
Het beeft groote gemeen/chap , zo bet niet bet zelfde is, 
- met een bout ‚dat uyt Weft-Indién komt , Stokvis-bout by 
de onze genaamt, om dat bet in die gedaante aan boord 
komt, want bet zyn als oude en verrotte «uprtelen , die 
men vind op de Eylanden Curaffau, PEE OS An, 
gelegen 34. mylen van Cartagena, "t Werd in Holland 
gebruykt tot bet verwen van de zyde, aan dewelke bet 
een vafte toode verwe geeft, als meede tot eenige medi- 
eynen ; gebrand zynde geeft bet een lieffelyken reuk. Som- 
mige Maleyers in Indiën gebruyken "t ook alzoo tot beg 
Verwen van witte zyde, miet Sappan-bout en Gummi 
Lacca, om waftigheid “aan de coleur te geven, 
Ca De 
