22 
CAPUT DECIM. QUARTUM. 
Cudranus. Cudrang. 
. B Amboinenfibus hic frutex ad fpecies Limo- 
A num filveftrium refertur , fed absque ratione, ac 
potiffimum ob fpinarum fimilitudinem exiguam. 
Hujus binas obfervavi fpecies, quarum prima feu 
vera in Amboina exotica eft, atque hinc a me cogno- 
minatur Bimenfis feu Javana; altera eft Amboinenfis, 
quz filveftris, feu fpuria ejus habenda eft fpecies. 
Primo Cudranus Bimanus five Favanus, qui verus 
Cudranus elt , in arbufculam excrefcens primo ere- 
Etam, fed que mox fefe dividit in plurimos ramos, 
qui in longa & craffa definunt flagella, non convol- 
vulacea , fed aliis incumbentia herbis: Inferior au- 
tem truncus ultra pedem craflus eft, fulcis & foveis 
excavatus, atque fillo obduêtus cortice. Ejus rami 
funt glabri, rotundi, pallide cinerei, flavisque pun- 
&ulis notati. Rachides funt longe, reéte, & firme, 
quibus folia infident quodammodo per binos ordines, 
in paucos ac breves laterales ramulos divife, rotun- 
dos quoque & firmos , hisce folia increfcunt folitaria, 
& inregularia uti & in rachidibus. Supra quodvis fo- 
lium transverfaliter erigitur longa reétaque fpina uti 
in Limonio, quarum plurimz articulum longe funt , 
ac fepe minori fpinula laterali augentur. Ramorum ve- 
ro & trunci breviores funt, fine foliis, omnes acute 
& maxime vulnerantes. 
Folia quodammodo cum illis Citri conveniunt , fed 
funt minora , integra , nec ferrata, in apicem in- 
curvum definentia , tres pollices longa, ae binos di- 
itos lata, brevibus infidentia petiolis füperne gla- 
ra & intenfe viridia , infeyne plurimis transverfalibus 
& protuberantibus venulis donata funt, que in arcus 
prope oras concurrunt, [pforum vero fapor nullo mo- 
do adcedit ad illum Limonis, funt enim fatua &dul- 
cefcentia cum levi adftrictione. 
Rami brachium vel pedem craffi nullas vel paucas 
admodum gerunt breves fpinas, multisque gyris in-« 
ftar funium: er herbas decurrunt, ubique emittentes 
plurimos rectos & firmos furculos inftar ramorum Li- 
monum, atque copiofüm exftillant lac: tenue ac fe- 
rofum , nihilominus tamen vifcofum, & adftringens, 
quod in vetuftis & detruncatis ftipitibus circa cor ru- 
Pet, & concrefcit inftar fanguinis: Juxta. rachides feu 
ramulos fructus-proveniunt breviffimis infidentes pe- 
tiolis, folitarii vel gemini: Sunt autem rotundz bac- 
cx, primo magnitudinem habentes granorum Piperis, 
albicantes „& cx meris fquamis conftäntes, dein ma- 
gnitudinem adquirunt Fragorum, coloris pallide flave- 
fcentis , atque he fquamz fimul lignofum formant 
putamen, in cujus cavo fex cellule confpiciuntur, in- 
que iis pallide fufca locantur femina oblongo-acumi- 
nata. 
Vetufti autem trunci, ultra pedem crafli, ac fiffo 
feu lacerato mufcofoque obducti cortice nullas vel 
paucas admodum gerentes fpinas breves , ramis ac 
rachidibus deftituti, maturi cenfentur, ex quibus fla-. 
vefcens & tinGorium colligi poteft lignum, illi itaque 
in fuftes diffecantur, binos tresve pedes longos , ex- 
terno ligno feu albaftro privatos , quod leve & poro- 
fum eft ‚dein internum adquiritur cor, quod Malaien- 
fes Dras, Latini & Greci Melandryon vocant, quod 
lignum eft folidum ac compactum , corneam habens 
duritiem, coloris hepatici , aliquando pallidius eft in- 
ftar Ockrez Agrippinz , nullum peculiarem exhibens 
faporem , atque hoc requiritur ad viridem & luteam 
tincturam linteis inbuendam, unde lutea funt, fi vero 
lintea*fuerint prius Indigo inpregnata , colorem vi- 
ridem conciliat , atque hoc infe&torium. lignum inra- 
mis non detegitur, fed in craffiffimis truricis & radi- 
cibus, immo Javani plurimum radices adhibent 
Sfcundo Cudranur Amboinicus , potius filweftris feu 
fpuria eft fpecies, quum nullam prebeat tinéturam : 
Silveftris magis eft, inregularis, & altior excrefcit, 
longe lateque longis ramis fefe fupra frutices exten. 
dens. Ejus truncus, quum maxime inregularis eft, ex 
variis quafi mufculis componitur , unde foveis eg- 
cavatus eft,ac laceratum gerit corticem, qui fiffus eft 
atque ex quo pelliculz dependent. e 
get à 
Ejus 
HERBARII AMBOINENSIS Liber VII cap. XIV. 
XIV SHIP OF Ort DS TUO ES 
De Cudrang-Struyk. 
Y de Amboinezen werd deze heefter onder bet geflagt 
B van wilde Limoenen gerekend , dog met kleene reeden 
en meeft „wegens de geringe gelykbeid der doornen 
onder malkander. 
Tk beb 2. zoorten daar van aangemerkt, waar van de 
eerfte of opregte in Amboina uit-landijch is en daarom 
door my bygenaamt de Bimaje of Favaanfe; de 2. 15 de 
Amboinfche , dewelke men voor een wilde of een baftard- 
zoorte mogte bouden. . 
1. Cudranus Bimanus ofte Javanus, bet opregte Cu- 
dranus. Het boompje zelfs ftaat in ’t eer fle wat overeynd , 
maar verdeeld zig ftrax in veele takken, die tot dikke en 
lange ranken werden, zig nergens omflingerende , maar 
op ander geboomte rujtende. - Den onderften ftam is ruym 
een been dik, vol groeven en kuylen, en met een gelapte 
Jchorffe behangen. De takken zjn even, rond, ligt- 
aauw „en met geele puntjes. gefpikkeld. De ryskens zyn 
ang, regt en ftyf, daar aan de bladeren eenigfints in 2. 
ryen flaan , in weinige en korte zyde-taxkens verdeeld , 
meede rond en ftyf. Hier aan ftaan de bladeren enkeld, en 
zonder order rondom de ryskens. Boven ieder blad ftaat 
overdwers een langen regten doorn , gelyk aan de Limoen= 
boomen , de meefte een lid lang ‚en dikwils ter zyden met 
nog een kleender doorentje. Aan de takken en fiam, zyn- 
ze korter en dikker, zonder bladeren, alle [cberp, en zeer 
quetzende:. 
De bladeren gelyken eenigfints na de Citroen-bladeren, 
dog kleender, met evene en ongexaagde kanten, en een 
merkelyke (Ditze, 3. duymen lang , en 2..vingerg breed , 
op korte Jteeltjes. “Boven zynze glad en boog-groen, be- 
neden bebbenze overdwers veele uytfteekende ribbetjes. de: 
welke met bogen langs de kanten t'zamen fluyten. Haar 
Smaak beeft gants niets gemeens met de Limoenen, want 
zy zyn zoetacbtig , en 73 met een kleene zamentrekking. 
De takken ten urm-of-een been dik, bebben geene of 
weinige korte doornen, loopen met veele bochten als tou- 
wen door de ruygte, overal opfcbietende veele regte en 
Styve fcbeutjes . gelyk de Limoen-takken „geven overoloe- 
dig een dunne weyachtige melk uyt, niet te min kleverig 
en Vzamentrekkende, dewelke aan de oude en doorgekapte 
Jtammen omtrent bet bert dik en rood befterft, als bloed. 
Langs de ryskens of takjens, groeyen de vruchten op zeer 
Korte fleeltjes, een. of twee by Wed gr Dit zyn ronde 
befién, eerft in de groote van peper-korls, witachtig , en 
uyt enkelde. [cbubbekens. gemaakt, daar na werdenze zo 
groot als Aard bayen, bleek , of bleek-geel van coleur , en 
de fchubbekens maken t°’ zamen een boutachtigen fcbaal ‚in 
welkers bolligheid men 6. celletjes ziet, en daarin ligt- 
bruyne zaden , lankwerpig:toegefpitft. = 
De oude flammen nu y die ruym een been dik zyn , eneen 
gefcheurde of gelapte en mofchagtige Jcbor/Je bebbem, met 
geene of weinige korte doornen , zonder takken of ryskens, 
werden voor ryp Fem em dat geelachtige verw-bout 
uit te leveren. Zy «werden dan in knuppels doorgebou- 
wen, van 2. en 3..voeten lang , van "t buytenfle bout 
of [pint gezuyuerd , "t avelk is ligt en poreus, zo. bekomt 
men `t binnenfte bert, bet welk de Maleyers Dras., de 
Latynen en Grieken Melandryon noemen , zynde een digt 
en maffief bout , van boornachtige bardigbeid, lever ver= 
Wig, zomtyds wat lichter, gelyk donker Keulfe Ooker , 
‘van geen zonderlyke fmaak „en dit is 't gene men tot groen 
en geel verven zoekt, te weten pin geel, maar bet 
Lywaat te voren met Indigo blaauw geverwd , werd groen. 
dr Ke: bout vind Se niet in de takken , maar in den > 
i&jLen fam en wortelen „ja de Favane 
de wortelen, — Nino su 
2. Cudranus Ambonicus. De Amboinfche Cudrang is 
veel eer een wilde of baftaard-zoorte , dewy/ xe geen verw 
uytgeeft. Ze fcbiet veel wilder , wanfchikkelyker „en boger 
op, wyd en zyd met lange takken over ’t kreupelbofch 
zich uytbreydende. De flam is zeer war, uyt ver/cheide 
ans gemaakt , en daar door vol kuylen en voorens, de 
Cbor [Je zeer gefcbeurd, gelapt „en mei vellekens bebangen. 
) De 
