VII Boek. XIV Hooff. 
Ejus rachides feu ramuli rotundi quoque funt, ac 
* flavis pun&ulis notati, Spine non tam longe funt 
quam in Bimanenfi, fed craffiores, & retroflexz, 
uzdam directe fupra folia, quadam ad latera, ine 
eriores vero breviores funt , magisque incurvatz in- 
ftar uncorum , in fummis ac teneris ramulis nulle 
obfervantur , immo longa flagella innoxie tractari pof- 
funt. Hifce folia infident per ordines fibi géi? 
non directe fed alternata, in transverfalibus ramulis 
folitaria & inordinata, Sunt autem majora, quam in 
Bimanenfi , ceterum ejusdem forme , cum eodem 
venarum decurfu , fantque quatuor & fex pollices lon- 
ga, binos lata, fuperius in longum apicem definen- 
tia. fuperne glabra, inferne plurimis transverfalibus 
cóftis donata, qua in arcus concurrunt, faporis ole- 
racei. Quz craffioribus infident ramulis, breviora 
funt & rotundiora „atque quodvis ad latus vel fuperne 
fpinam gerit. Des 
Flores fructusque Amboinenfis tam taro gerit, ut 
fterilis vulgo habeatur: Ramulus vero ex Xylanenfi- 
bus infulis delatus , atque in horto meo plantatus, 
adeo luxuriofe excrefcebat , ut fzepius ejus ramos am- 
putare oportuerit. Hic perfectus quotannis fructus 
proferebat Augufto & Septembri, qui fant albe & 
Íquamofe bacce, bine terneve fimul próvenientes , 
magnitudinem habentes granorum Piperis „non autem 
tantam, quam adquirunt Javane. Intus replete erant 
medulla tantum alba; in qua nigricantia locabantur 
granula inftar arene ; atque prope quodvis folium 
bine quatuorve excrefcebant , ques porro decidgbant , 
ex feminibus vero nunquam plantule progerminarunt. 
Lignum eft luxuriofum , & quam maxime vegetati- 
vum, quodque per ramos tran planation facile propa- 
gatur, immo frufta vidi vetuftorum,ac putridorum 
ramorum, qui in folum projecti erant, ibidemque a- 
liquamdiu reli&i ¿ novas iterum radiculas deorfum 
ac furculos furfum emiferunt. 
` Tinétorium lignum nunquani mihi Amboinenfe præ- 
buit, licet trunci effent quam craffiffimi & vetuftiffi- 
mi, circa cor enim concavi vel cariofi erant , vel pal- 
lide flavum gerebant lignum tingendo ineptum; licet 
Xulanenfes dicant , inipforum ligno fimile quoque in- 
venir. — 
Nomen. Latine Cudranus: Malaico caga Ku- 
drang ,& Codrang. Javanice Idem. Bimanice T/cbira. 
Macaffarice Menjom Bulu, quum tinéturam preebeat 
adeo intenfe viridem, qualis eft arundo viridis, Am» 
boinice daf abbal, h. e. Limones filveftres , quum 
inperiti hi Botaniċi Cudranum ad Limonum fpecies 
referant. D. Herbertus de Jager, illum vocat Rbamno 
Rubum , & Rbamno Morum , quum ejus folia & fpina 
ad Rhamnum , fruétus vero ad baccas Rubi feu Mori 
adcedant. Putat quoque hujus fpeciem effe Brafi- 
liénfum. Tatai-ibs,. quam Pifo defcribit, pag. 103 
ac Marcgravius pag. 119. que tantummodo in eo dif- 
fert, quod Cudrani folia non fubtiliter ferrata , uti 
Pifo, vel fimpliciter ferrata fint, uti Marcgravius di- 
cit ‚fed integra penitus , nec quidquam ferrata, licet in 
Pifonis icone nulla omnino confpiciantur crenz, uti 
& una Marcgravii ad latus dextrum integra e(t, alte- 
raque videatur dein ad latus finiftrum ex defcriptione 
compofita. 
Vocem Cudrani derivo ab Arabico Chadira viruit , 
unde.eft Chadrat viror , olus viride, confonatque cum 
Hebrzo Chazir gramen, quia hoc lignum ad viridem 
tincturam adhibetur. 
.. Moluccani & Xulabeffenfes Cudranum videntur 
cum precedenti Caju Lacca confundere, vocantes O- 
doratum lignum Lacea Garo, & hunc Cudranum Lac- 
«a Cuning , atque hinc evenit, quod confufe quoque 
mihi indicaverint fpinarum noxam , unde quod fupra 
notatum fuit in capite Caju Lacce de fpinarum noxia 
qualitate, praefertim de Ge fpinis intelligendum 
,Caju Lacce enim fpine , quum fint ingentes , con- 
{fpicuz, &.obtufe., facile evitari poffunt, 
Locus. In faxofis crefcit locis tam circa litus inter 
minores frutices, quam in acutis & faxofis montibus, 
ubique inacceffam praebens congeriem, qui in Ame 
boina crefcit, paucz acnullius fere eft virtutis, quum 
nullum prebeat tin&torium lignum , fed ejus cor ple- 
rumque fit putridum , ac proinde filveftris & ipii 
ea- 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
» 
23 
De fcbeutjes of ryskens zyn mede rond, en met geele 
Jtipjes bezet. De doornen zyn zo lang niet als aan ^t 
Bimafe, maar dikker , en ftaan alle agterwaarts gekeerd, 
zommige regt boven de bladeren, zommige ter zyden, de 
agterfie zyn korter en merkelyk gekromd, mede naar ag- 
teren , als baaken , aan de voorfte en jongfte ryskens ziet 
men geene ‚ja zelfs de lange gertenkan men zonder fcbroom 
bandelen. Aan deze lange gerten ftaan de bladeren in 
ryen meeft tegen malkander , niet regt, maar verwiffeld, 
aan de dwers-/cheutjes enkeld en zondgit ordre. Deze zyn 
groter dan aan bet Bimaje, anders van dezelfde fatzoen 
en beloop der aderen , te weten van 4. tot 6. duymen 
lang, 2 breed, vooren met een lange /pits, boven glad, 
beneden vol dwers ribben, die met bogen fluyten, moes- 
kruydig van fmaak. Die aan de dikkere ryskens ftaan, 
zyz korter , en voren ronder , ieder op zyde of boven een 
doorn hebbende, 
Bloemen en vruchten draagd bet Amboinfche zoozeldem, 
dat bet voor onvruchtbaar gebouden werd , maar een tax- 
ken uyt de Xulafe Eylanden my toegebragt, en in myn 
thuyn geplant, {choot zo weelderig op dat ik dikwils zy- 
ne takken moefte afkappen. Dit mu volwaffen zynde, 
bragt jaarlyx in Auguftus en September zyne vrucht 
voort, zynde witte, en fcbubagtige befiën, 2. en 3. by 
malkander , zo groot als Feper-korls, maar wilde zoo 
groot niet werden als op Fava. Binnen was niet dan 
een wit merg, en daar in fwartachtige korls als zand, 
by ieder blad 2. of 4. ftaande, en vielen voorts af ‚doch 
bet zaad heeft nooit plantjes willen voortbrengen. 
Het is een weeldrig groey-bout , latende zich met de 
takken licht verplanten, ja tk beb ftukken van oude ver- 
rotte takken gezien op de grond weg gefmeten, en lang 
gelegen hebbende , die weder wortelen na beneden, en 
nieuwe fcbeuten na boven voortbragten, 
Bequaam verw-bout beb tk aan bet Amboinfcbe noait 
kunnen vinden, boe dik en oud ook de ftammen waren, 
want omtrent bet bert warenze of war en vermolfemd, 
of badden een bleek bout , tot 't verwen ondeugend, boe- 
wel de Xulanefen zeggen, dat zy aan baare firuyken bet 
avive vinden. 
Naam. In’t-Latyn Cudranus, Op Maleyts Cudrang, 
Kudrang en Codrang. Favaans Idem. Bimanees/T fchi- 
ra. Maccaffaars Menjom Bulu „omdat men zo boog- 
groen daar mede verwen kan, als de groene Bamboezen 
zyn. Amboinfch Auf abbal, dat is, wilde Lemoene® , 
om dat deze flegte Herbariften , de Cudrang onder de Lie 
moen-zoorten reekenen. De H. Herbert de fager , noemd 
bet Rhamno Rubus en Rhamno Morus, om dat de bla- 
deren en d&ornen na Rhamnus, maar de vruchten na de 
befién van Rubus of Morus gelyken. Hy fuftineert ook, 
dat bier oan. een meede-zoorte zy , de Brafiliaanfche Ta- 
tai-tba, dewelke Pifo befcbryft pag. 163. en Marckgra- 
vius pag. 119. verfchillende alleenlyk daar in, dat de bla- 
deren van onze Cudrang niet: Subtiliter ferrata , gelyk 
Pifo, of Simpliciter ferrata , gelyk Marckgravius zegt, 
maar t'eenemaal ongefneden of ongezaagd zyn, boewel de 
figuur by Pifo flaande y geen de minfte gejcbaartbeid. be- 
toond, gelyk deene van Marckgravius aan de rechter- 
zyde, fchynende de andere aan: de flinker-zyde , namaals 
wyt de befchryving daar by geflanft te zyn. 
Het woort Cudran deriveer tk van bet Arabifche Chadis 
rad. i. bet is groen ‚waar vam komt Chadrat , groen bout, 
of groen moes en komt overeen met bet Hebréeuw/che Chazir 
gras , om dat dit bout om groen te verwen gebruykt wert, 
De Moluccanen en die van sa? Jebynen de Cu» 
drang met bet voorgaande Caju Lacca te vermengen, 
want beyde zynze monder die naam toegezonden, noe- 
mende bet welriekende bout LaccaGaro , en dit Cudra 
Lacca Cuning; bier van komt bet, dat ze de fcbadelyk- 
beid van de doornen, ook confuus my bebben opgegeven y 
weshalven bet geene boven flaat in "t Capittel van Caju 
Lacca „aangaande de fchadelykheid der doornen , moet in- 
zonderbeid plaats bebben in de Cudrang, want voor de 
doorne van Caju Lacca, als zynde groot, fienlyk, en 
ftomp, kan men zig wel wagten, 
Plaats. Het ak op ficenachtige plaatzen, zoo omtrent 
de zee onder bet kreupelbofch, als op fcherpe en fteenach-' 
tige bergen, overal cen ontoegankelyke verwerring mar 
kende. "t Geene in Amboina waft „is weinig en van geen 
valeur ‚om dat bet geen verwebout wytleverd , maar meeft 
verrot van bert is, en dierbalven voor een wild en ot» 
deus 
