39 
CAPUT DECIMUM SEXTUM. 
Cortex confolidans. Caju Rapat. 
ella emittens ultra pollicem crafla , cortice ob- 
uéta rugofo & fiffo, qui lac fundunt album ac 
vifcofum , quum vulnerentur, uti & ex abruptis fo- 
liis , ubique longiffima ac tenuia profert flagella, que 
inftar chordarum non tantum fefe aliis inplicant ar- 
boribus, fed etiam tam firmiter ipfis increícunt , ach 
per fulcos inmitterentur vel adglutinata effent, 
H5 eft funis filvaticus, feu frutex prorepens, fla- 
Folia cum illis Varinge parvifolie conveniunt , 
funt autem paulo anguitiora, quatuor ac quinque pol- 
lices longa, binos digitos lata, glabra, fplendentia ; 
ac lete virentia, paucis pertexta incurvis venis, qua 
fubtus parumper protuberant:. Bina fibi funt obpofi- 
ta per ampla intervalla , ipforumque quatuor fimul 
obliquam formant crucem, haud copiofa in uno ra- 
mo. Sapor eorum eft acidulus, quam maxime ir te- 
neris, quz faporem habent Acetofz filveftris , atque 
hzc pallide fufca funt, flaccida, & elegantem prz- 
bent adípeétum inter reliqua viridia folia. 
Flores in corymbis excrefcunt, quorum petioli cru- 
ciati funt uti in Caryophyllorum corymbis, hisce mi- 
nimi infident flofculi , ex quinque albis conftantes 
petalis, ac brevibus tubis , qui vefpertino tempore 
penetrantiflimum fundunt odorem , capiti quodam- 
modo moleftum. 
Fru&us nondum obfervavi, licet enim ex Java fru- 
ticolum jufu meo accepiflem, quem horto. conmi- 
fi, ac quotannis copiofos produceret flores , ex qua- 
vis fere foliorum ala corymbum, ubi & folium. brevi 
poft decidebat, nunquam tamen fructus fuere fubfe- 
cuti. Huus rei cauffam quodammodo JS effe, 
uum anni tempora in Java ac Amboina fint diverfa, 
ores enim ejus in Amboina femper progerminabant 
pluviofis menfibus, quum in Java zítus eft, ac tem- 
pus anni ficcum. Planta itaque hzc in peregrinum 
deducta Clima, fructus fine dubio proferre non va- 
luit, quum femper naturali fuo tempore per frigidas 
pluvias.id inpeditum fuerit: Immo ex Javanorumr 
xelatu fructus, non progerminant nifi. in vetuftiffimis 
ftipitibus , qui fimiles funt fructibus Varingz minoris, 
illi autem non rubent, fed virides femper fünt, nec 
nucleos gerunt, at intus concavi funt inftar junioris 
Pinange. . : i : 
Ejus lignum. eft album, lentum, non folidum, $ 
inutile, fique findatur vel diffecetur ,. plurime exfu- 
dant quafi circa illud gummi cujusdam guttule , que 
ex-corticis lacte profluunt: Iftud vero mirabilem ha- 
bet qualitatem, fi enim ejus fruftulum abrumpatur, 
licet. fit ficcum , ac lente ducendo extrahatur, in il- 
lo plurima fubtiles ac lente adparent venule., quum- 
jue abruptum dimittatur, ad reliquum ac fuperfluum 
enúo adcedit per venularum iítarum contractionem, 
adeoque politum ita fefe contrahit, ach non fuiffet 
disrumptum, non autem iterum concrefcit ac‘ confo- 
lidatur, cortexque , qui hoc nequit fubire . experi- 
mentum, inutilis cenfetur: Ex radice. plures fimul 
progerminant rami quam intricatiffimi varioque de- 
currentes modo, fi fuz conmittantur nature , immo 
ipfa tenuia eorum flagella, foliis plerumque orbata , 
nec culmi majorem craffitiem habentia, quique ad 
vegetas ad illos ramos perire; qui-ab hisce chor- 
quam maximus amicus 
I 3 E , cum cujus incurvis ac 
prorepentibus ramis, fefe ita conmifcet, ut fibi invi- 
cem penitus increfcant, a€ vix diftingui poffint , 
praefertim quum utrarumque foliatpra fibi adeo fi- 
milis fit, ut folummodo . per:truncum ac foliorum 
faporem aai poflint , folia autem Caju Rapat 
fibi funt obpo ita & acidula, Caju Laccz vero ra t 
alternata & infipida: Sic quoque -obfervavi hosce 
magis adcrefcere alii ligno, licet putridum fit, quam 
[ibi invicem. N Se? trad 
er 
 groeyen , dan aan malkander zelfs. 
HERBARII AMBOINENSIS Liber VII. cap. XVI. 
WE HOOFDSEUK. 
De genezende Schor ffe. 
It is een funis Sylvaticus of kruypende beefter , met 
takken ruym een duym dik , buyten met een ruyge 
geborftene fcbor[fe, daar een witte en kleverige 
melk uytloopt , als men ze quet{t , gelyk mede uyt de afge~ 
brokene bladeren , bet febiet overal zeer lange en dunne 
ranken uyt, die zich als Cbordulen om andere boomen 
niet alleen vlegten,maar ook zo vaft daar aan groeyen, 
als of ze met groeven daar în gelaten en gelymd waren. 
De bladeren gelyken die van kleenbladige Waringen, 
doch zyn wat fmalder, 4. en 5. duymen lang, 2. vin- 
gers breed, glad, blinkende, en blyde-groeny met weis 
nige kromme aderen ; die van onderen flegts wat uyt- 
buylen. Zy flaan 2. en 2. tegen malkander, in wyde 
tu[Jcben-plaatzen „en met bun vieren makenze een fchuyns 
kruys, niet veele aan een taxken. Haren fmaak is zuur= 
„achtig , doch merkelyker aan de jonge , die de /maax. beb- 
ben van wilde Suringb. De jonge bladeren zyn licbt- 
bruyn y Jlap „en geven-een fraay aanzien onder de andere 
roene. 
> Het bloeyzel komt woort aan kroontjes, daar van de 
freeltjes in ^t kruys flaan , gelyk aan de Nagel:kroontjes, 
daar aan komen zeer kleene bloempjes voort „van vyf witte: 
blaadjes gemaakt , op korte balsjes ftaande , in de avond- 
flonden. eenen fterken-reuk wan baar gevende, die bet ` 
booft eenigzints befwaard, 
De vruchten zyn van my nog niet gezien , want boe- 
wel bet geene ik van Fava bebbe laten brengen, en in 
myn tbuyn geplant , jaarlyks veele bloemen voortbracht, 
JSsbier uyt ider fcboot der bladeren een kroontje , daar 
bet blad dan kort daar naar afviel, zo zyn ‘er nogtans: 
nooit vruchten op gevolgt. Hier van acht ik eenigzints 
de oorzaak te zyn, om dat de Moeffonnen van Fava en. 
Amboina verfcbillen , want de bloemen in Amboina- qua- 
men telkens voort in de regen-Mou/Jon , wanneer bet op. 
Fava zomer en droog weer is. De plante dan onder een 
vreemde Hemel komende , beeft buiten twyfel geene vruch- 
ten konnen voortbrengen, als telkens op baar natuurlyke 
tyd belet werdende door een koude regen. Naar: het zege 
gen der Javanen zelfs, xal de vrucht niet voortkomen 
dan aan gebeel oude flokken, en gelyk zyn den vrucht van: 
kleene Waringen „doch word niet rood „maar blyft groen, 
binnen zonder korls , met een kleene bolligbeid , als jonge 
ina 
Het bout is wit, taay , niet vaft, en ongebruykelyky 
als men `t doorkapt, zetten. zich veele droppelen. van een 
gom daar rondom „die voortkomen. uyt ae melk der {chor {Jes 
ezelve heeft een wonderlyke eygenfcbap , want als men 
een Jtukje daar van afbreekt, al is bet aan. de drooge „en. 
zoetjes van malkander trekt, zo ziet men veele fyne en 
taaye draadjes of adertjes tuffchen beyde; bet afgebrokee 
me dan los latende , zo vaart bet weder tegen. t grotere 
aan, door 't zamentrekken van die adertjes , en mypt 20 
effen toe, als of bet niet gebroken was „ doch bet werd 
geenzints wederom vaft , en welke fcborffe deze proeve 
niet kan uyt/taan, werd voor ondeugend gebouden: Uit 
de wortel komen veele takken te zink voort, zeer ver- 
werd door malkander lopende, als men ze begaan laaty 
en zelfs de dunne ranken, die meeft blood van-blade- 
aantaken. ` T 
ren, en niet boven een ftroobalm dik, zyn- ruyg in 't 
__ Het febynd dat eenige boomen een vyandfchap of ane 
tipatbie daar meede bebben „ immers ik beb gezien’, dat. 
zommige boomen , die anders weeldrig ftonden, aan die — 
Übordalen. om(lé 
takken uytgingen , dewelke van deze Cbordulen. o 
gerd waren; daar en tegen is bet een groote maat var: 
ju Lacca:, met «viens kromme en. kruypende takken. 
bet zich zoo vermengd, dat zy t' eenemaal in malkander- 
ge en, en men ze qualyk onderfcbeyden- kan ,-om dat: 
et loof van beyde malkander zo gelyk is, alleenlyk aan 
den ftam en fmaak der bladeren te ée want 
die van Be gh ent Sieg tegen malkander , en 
zyn zuurachtig, die van Caju Lacca flaan verwiffeld 
en zyn pa FE Zo beb ik ook E Ress 
takken eer aan een ander bout (al is bet verrot) vaft 
De 
E 
k 
d 
D 
5 
D 
vz 
