VIL Boek. XVII Hoof?ff. 
Lignum eft album, “molle , & inodorum, ac proin- 
de inutile, unde & abjicicur, quum ejus cortex le- 
viter fit abrafus, cui femper major minorve ligni pars 
adhaeret, quum alioquin nimis fragilis fit. Exterior 
rugofa ac mufcofa ejus pars prius abraditur , quum 
prius integri ftipites parumper fint contufi , dein in- 
terior decorticatur corticis pars, qua in parvos con- 
ligitur fafciculos , albamque refert Canellam , gratum 
fervans Iria odorem ad binos annos, ejus vero ama- 
rities cito difparet. Hic cortex optimus cenfetur 
omnium , qui ex flagellis desquamatur digitum craf- 
fis, ac per terram, prorepentibus , atque hinc in- 
de fifis. Obfervavi vero in tenuibus flagellis præ- 
ftantiorem effe quam in craffis; & ubi terram adtin- 
gunt, radices emittunt per longa fila, ibique novum 
iterum formant fruticem. Ipfa aütem radix majoris 
trunci fupra terram denudata eft, atque in multa 
brachia divifa „ ubique emittentia longas, rotundas, 
as tenues cHordulas; quibus paucä infident folia, per 
quas in arborum vertices fefe elevant, ac figunt, ita 
ut quis inadmirationem adtollatur , quo modo ibi per- 
vadere poffint. Flores in plantata arbore menfeMartio 
provenerunt, fru&us vero ejus tarde maturefcunt. 
Nomen. Latine Pulaffarium. Malaice Pulaffari j quo 
nomine per totam Indiam notum eft, ach aromati- 
cum Pule diceretur. Noftri Amboinenfes ac Ceramen- 
fes illud depravate parum vocant Purajane. 
Locus. In defertis crefcit filvis, quas raro homines 
permeant , in folo pingui & argillofo ad montium 
edes, ubi frequentes funt arbores, füb quarum um- 
be excrefcit , ipfarumque ramis fefe innectit. In Am- 
boina non obcurrit nifi in boreali plaga Lien ditta, 
pauéa copia invenitur in parva Cerama circa Lielam, 
Combello, & in parva Hatuaha, ibique potiffimum 
a filveftribus abraditur & calcatur vaccis, majori co- 
pia crefcit in ejus regione obpofita Caybobbo , opti- 
qnum vero ex Cerama Orientali deducitur , Keya, 
Arua, aliisque infulis ad Eurum fitis, unde in faíci- 
culos conligatüm Javam defertur , licet & ibi crefcat. 
U/us. Albus ac depuratus horum funium cortex 
folummodo fere in uíu eft ob gratum ipfius odorem, 
atque per totam circunifertur Indiam in feminarum 
ufum, que ejus fafciculos veftibus adponunt , ut ipfis 
gratum concilient odorem , admifcetur quoque rafu- 
re aliorum odoratorum lignorum ac florum , que 
‘cum Oryza & aqua conteruntur ; ex quibus albi for- 
mantur trochifei,quibus mulierculz utuntur in cor- 
porum lotione, non tantum , ut ipfi gratum concilient 
odorem ¿fed etiam ad refrigerium , ac cerebrum cor- 
roborandum ," quum rapfato vel confciffo admifcean- 
tur Agallacho, fruftulo arundinis faccharifere fu- 
fee , Tacari radicibus, Ungui odorato, & Benzoino, 
que fimul vulgare ac quotidianum prebent fuffimi- 
gium , quod carbonibus inponitur ad veftes odore in- 
pregnandas , qui poft binos annos magna ex parte 
perit in hoc cortice , fed aptus tamen eft ad iftostro- 
chifcos, cum quibus corpus fricatur. PS? 
Flores a Javanis ficcantur, inque ciftis fuis adfer- 
vantür ac vendüntur, quum adhibeantur ad pulticu- 
las, quibus infantes febribus correpti fricantur. In- 
terne cortex hic aliis admiftus medicamentis ; que 
zftuantem fedant ventriculum, itidem exhibetur. 
Prope. atque inter Pulaffarium alter prorepit funis 
Pulaffario fimillimus, fed inutilis, nec ullo modo aro- 
maticus, Hoc Pulaffarium fpurium funes gerit ro- 
tundiores & glabriores, albicantes, ac punctulis feu 
verruculis notatos, fed nullo modo fiffos aut rugo- 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
fos , uti verum Pulaffarium ; lac quoque fundit album,- 
ac fere fimilem habet faporem, nullum vera odorem: ` 
Credoque incolas fepius hosce funes promiícue ces 
dere five prz ignorantia five lucri cauffa , di 
tem mihi fuit illos diftinguere , quuin i AES M 
cati decurrerent, atque fuperius in” altis arboribüs 
ipforum folia confpici nequeant. "hs o du T 
ui verum Pulaffarium plantare cupit, ut Sibi’ dd- 
it, 
oportet,cum nodis & adherentibus radiculis, fimul 
A 
cum adherente terra argillacea, in qua nempe Cres, 
fcunt , ac tali modo in hortis deponantur ac plan-. 
tentur, quam maxime autém cavendum eft, ne quz- 
dam ipforum folia decerpantur, quum excrefcant, 
unde facile pereunt. Quum adolefcant , afferculis in- 
ponenda funt ipforum flagella, quum cuncta ipforum 
folia aromatica fint, & apta, que in ore mafticantur, 
licet. parum amara fint. 
Tom. Pa- 
33 
Het bout is wit, week, geen reuk hebbende, en dier- 
balven ondeugend, en werd weg geworpen „als men de 
Jcbor[fe zoetjes daar van afgefchild heeft, blyvende min 
of meer Van 't bout daar aan bangen, om dat ze anders te 
bros is. De buytenfte mosachtige ruygte moet inen eer{t 
affcbrappen , als men de gebeele ftokken eerft wat geklopt 
beeft, en dan bet binnenfle affchillen, dat men dan t'za- 
men bind in kleene bondeltjes, en gelykt als dan witte 
Caneel, behoudende zynen lieflyken lris-reuk by de 2. 
jaren, maar de bitterheid vergaat meeft. Deze Jchorffe 
boud men voor de befte, dewelke genomen werd van de 
ranken , die een vinger dik zyn , langs de grond lopen „en 
bier en daar geborfben zyn. Doch ik beb bevonden, dat 
ze aan de dunne ranken wel zoo goed is als aan de dikkes 
daar zy de aarde raken, wortelen zy met lange: draden 
in, en formeeren aldaar weder een nieuwen flruyk. De 
wortel zelfs van den principalen ftam, leyd boven de 
aarde in veele takken verdeeld , overal uyt/chietende lange, 
ronde, en dunne Chordulen, daar aan weinige bladeren 
flaan,en zig boveñ in de boge boomen vaft maken , zoodat 
men zig verwonderen moet , boe xy daar op komen.. Het 
bloeyzel aan bet geplante quam voort in Maart , doch 
de vruchten wierden langzaam ryp. 
Naam. Jn ’t Latyn Pulaffarium.‘ Maleyts Pulaffari ; 
met welke naam bet door gebeel Indien bekend is, als of 
men fpeceryachtige Pule zeyde, Onze Amboinezen en Ce- 
rammers noemen bet verdraayd Purafane. 
Plaats. Het waft in de wilde boffcben , daar weinig 
gang van menfcben is, op een vette kleygrond, in bet 
bangen der bergen ; daar bet vol geboomte is „onder wiens 
Jchaduwe bet opfebiet , en om derzelver takken zig vlecht. 
In Amboina beeft men "t niet, bebalven aanıde N. O. 
boek Lien, een weinig wald op kleen Ceram ontrent Lie- 
la, Combello, en kleen Hatuaba, doch werd meeft al- 
daar van de wilde Koebeeften opgegeten en vertrapt. 
Meerder vald tegen over op Caybobbo , doch bet befte komt 
van Oofi-Ceram, Key, Aru, en andere Z. O. Eylane 
den, waar van bet in bosjes gebonden na Fava gevoerd 
werd, boewel bet aldaar ook waft. 
Gebruyk: De witte en feboongemaakte fcbor [Je van de 
touwen ts fcbier alleen in gebruyk wegens haren lieflyken 
reuk; en werd door gebeel Indien vervoerd. voor de orou- 
wen, die de bondeltjes by de klederen leggen om dezelve 
een aangenaame reuk te geven, ook werd ze met Jcbraap- 
zel van ander welriekend bout en bloemen onder ryft en 
water gewreven , en daar uyt witte koekjes gemaakt , de- 
welke de Vrouwen gebruyken in bet waffen van bet lig- 
baam, niet alleen om bet zelve een goeden reuk te geven, 
maar ook om te verkoelen, en de berzenen te fterken Hin 
mengd. onder bet gefcbraapte of gekapte Agel-bout, een 
fiukje van bruyn zuyker riet „wortelen van Tacári , Un- 
guis Odoratus, en Benjoin, geeft een dagelykze reuk- 
werk, op-koolen gelegt om de klederen daar mede Ze be- 
roken. Na 2 Jaren vergaat den reuk «vel voor ’t meefte 
deel , maar ts als dan nog-bequaam tot de voornoemde Pap, 
om bet lichaam daar mede te wryven. |... E? 
De bloemen werden van de Favanen gedróogd, en in 
haare kruyd-dozen verkogt , om daf men dezelve gebruykt 
tot papjes, waar mede men de kinderen befirykt als zy 
koortzig zyn. Binnens lyfs werd de [cbor[Je ook gemengd 
onder Medicynen , die de verhitte magen te regt belpen. 
By en ender-de Pulajari loopt een ander touw, bet 
Pulafari zeer gelyk , doch onnut , en gant/ch niet fpece- 
ryacbtig. Dit bafterd Pulafari beeft. ronder en_evener 
touwen , witachtig , met puntjes of wratjes bezet , 
maar de fcbeurtjes en ruygte niet bebbende als de regte 
Pulafari. Zy beeft ook witte melk, en fchier diergelyke 
Jmaak , maar. geen reuk. Ik gelove dat ze de Inlanders 
dikwils onder-malkander kappen , bet zy uyt onwetenbeid 
bet zy : Winzugt , immers ik badde moeyte die beyde 
te onder, cheiden > Om dat zy beneden onder malkander lo 
„pen, en boven Opale. hooge boomen kan men de bladeren 
"niet bekennen. 
msi 
E Die deregte Pulafari wil planten, moet zich eeni 
ducantur frufta quedam ipfius funis curamgerete | f} P 2 ge 
ukken van de touwen laten brengen, daar aan wat knoe- 
fien en worteltjes zyn, t’zamen met de kleygrond , waar 
op xy waflen, en zo in de Hoven zetten, zich wel wag- 
tende eenige bladeren daar af te breeken , wanneer zy 
noch in 't groeyen zyn, waar door zy anders licht uyt- 
gaan. De opgefchotene moet men op Parre Parren leggen, 
zo worden alle de bladeren [peceryacbtig , en bequaam in 
, de mond te knouwen , boew:l wat bitter. 
E Het 
