VII. Boek XIX Hoofäfl. 
OBSER VA T LO, 
A plurimis auctoribus hi fructus nomine Coccu/i Indi de- 
fcripti obcurrunt, quorum plurimos conlegit Sam. Dale in 
Pharmacol. in 420. p. 345. & Valent. in Hifl. fimpl. reform. 
p. 224. eftque arbor Indica Cocculos Officinarum ferens 
Breyn. in nov. edit. b. 45. & Commel. Fl. Malab. p. 24: 
vide & notas ad Hort. Malab. part. 7. Fig. 1. que plan- 
ta ibi depicta a noftra penitus aliena videtur, uti & Coc- 
culus Officinarum a Natsjatam H. Maab. a Plukn. in 
Mantiff. p. 52. plurimum divetfa cenfetur, quam tamen in 
zihnag.p. 349. cum illis conjungit ad Solanum lignofum 
feu fcandens,rotundifolium, Indicum, fructu duriore race- 
mofo. Natsjatamt H. Malab. ibique ab ipfo additur Frutex 
Malab. pentapetaloides fcandens fructu racemofo , qui Co» 
culus Indi, & Cocule Officinarum dicitur. 
Dé horüm porró ufü & variorum au&orum opinione 
vide Job. Bauh. Hifl." pl. libr. 3. cap. 155: 
CAPUT DECIMUM NONUM. 
Tuba Radicum. Tuba Ackar. 
Ecunda Tubz fpecies in binas dividitur fpecies , 
S in albam & nigram: Alba vulgatifima eft ,. ae 
potiffimum fimplices gerit radices, & longa fla- 
ella, quz nil nifi foliá producunt: Radices rotun- 
de funt, digitum circiter craffe, partim fupra, par- 
tim infra nigram ac cenofam prorepentes terram , li: 
:gnofz , attamen intus aquofa medulla repleta , ex fu- 
co nigricantes , ubique fibrillas emittentes , quarum 
uxvis-in binas alias minores fübdividitur. . Eandem 
ere fübítantiam ac formam habent flagella, que hinc 
inde tres quatuorve laterales emittunt ramos , qui 
prope ortum conle&i eraf & geniculati funt. — 
` Quivis ramulus quer ac quinque foliorum paria 
gerit fibi fete obpofita , brevibusque petiolis infidentia 
cum inpari extremo, Lanfii foliis fimilia, fed angu- 
ftiora & flaccidiora , ad fummum: latiffima, feptem 
pollices longa , tres digitos lata , fubtus albicantia feu 
pallidé cinerea. Radicum fibrillis adpendent plurimi 
nodi feu bacce quafi, glandulas mentientes , quarum 
gas majores, alie minores funt inftar feminum 
atjang , añgulofe & acuminate , intus plerumque 
concave feu cariofe: Alii flores fructusque nunquam 
in hac confpiciuntur planta, licet multos per annos 
inhorto meo hanc coluerim , ubi quam maxime luxus 
ziofe fefe exteridebat. >> =.“ an 
Nomen. Latine Tuba Radicum. Malaice Tuba Acker: 
Amboinice tantum Tuba; Bandice Djomurut. Terna- 
tice Bobota.. . taii ee? 
.. Locus. In-umbrofis crefeit vallibus ad fluminum Ti- 
pas , ae potiffimum ubi folum eft cenofum, uti & in 
dulcibus.ftagnis, circa litus frequentibus in Hitoea, 
ac cun&is Amboinz infulis. = ` Eus frac 
-: Ufus. Ejus tantummodo eft ad pifces inficiendos: 
hunc in finem nigra eliguntur radices cum cunctis 
fibrillis & adherentibus nodis, que fimul minutim 
contundantur inter binos lapides, atque cum mani- 
bus eönterantür.ac commifceantur fupra ftagnantem 
quandam aquam , five in aprico mari circa finum trans 
llum, feu in foveis 
i busdam poft aquarum de- 
L i(ces ibi degentes vertiginofi funt ac 
mi mortui fupernatant 5 non quia hanc devorant: 
maffam, fed. quod Tube fuccus ipforum. oculos vel-. 
licet „ac: totam infecter aquam , uti & inter frican- 
dum he rad ces. ravem fundunt odorem : Que in 
humidis & ce Fs crefcunt:locis y: efficaciores funt, 
quzque multo graviorem fj irant odorem illis, ei 
Zen Been, erefcunt terra: In Banda tamen omnis 
' feu Djomurut in ficco reperitur Solo, ubi radices hæ 
cum fquillis minoribus &-ftercore humano contun- 
untur, & mifcentur ad pifces capiendos „ au ta- 
men inde nón penitus moriantur ‚fed vertiginofi funt, 
ita ut manibus capi poffint, am o x : 
; : Tuba 
VL 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
37 
AANMERKING. 
By de meefte Schryvers komen deze vruchten voor on- 
der den naam van Coculus Indi, waar van de meefte aange- 
haalt werden by Sam. Dale in zyn Pharmac. in 4£o. p. 345+ 
en by Valent. in de Hifl. fimpl. reform. p. 224. en is de 
Indifche Boom de Coculus van de Apotheken voortbren- 
gende, van Breyn in de nieuwe uytgaaf p. 45. en Commelin 
Fl. Malab. p. 24. ziet ook de aanteekeningen op het ze- 
vende deel van de Hort. Malab. p. 2. welke plant aldaar 
afgebeeldt, egter geheel en al van de onze verfchillende 
fchynt te Zyn, gelyk ook de Coculus der Apotheken van 
de IVarsjatám in de Hortus Malab. voorkomende van Plukn. 
in zyn Mantif. Pp. 52. geheel verfchillende geoordeelt wert, 
welke hy egter in Zyn Almag. p.349. met die t’ zamenvoegt 
by de houtachtige of klimmende Indifche Solanum met ron- 
‚de bladeren, en een harde trosachtige vrucht; de Natsjatam 
van de Hortus Malab. by dewelke van hem geplaatft wert 
de Malabaarfche Struyk, met een vyfbladige bloem, klim- 
mende, en vruchten in troffen voortbrengende, welke zyn 
de Coculi Indi en Cocule in de Apotheken. 
Ziet verder van derzelver gebruyk,en van de verfchillen- 
de gevoelens der Schryvers hier over Job. Baub. Hift. 
derde boek cap. 155. P Job. Bau iff. pla 
XIX. HOOFD SAE UK, 
` De witte Tuba Wortels, 
A 
D tweede zoorte van Tuba is onderdeeld in witte en 
LS Swarte. De witte is de gemeenfte „en beftaat meeft 
uyt enkelde wortelen en lange ranken, daar aan 
niets dan bladeren te zien zyn. De wortelen zyn rond 
omtrent een vinger dik, ten deele boven, ten deele onder 
een fwarte en Jiykige grond kruypende , boutachtig , doch 
binnen met een waterachtig bert , uyt den bruynen [wart- 
achtig , overal Vazelingen uyt/cbietende ‚waar van ieder 
zich in 2 andere worteltjes verdeeld , fcbier van dezelfde 
Jubftantie en gedaante zyn de ranken , welke bier en daar 
geen 4 xyde-takken uyifchieten y by den oorfpronk ver- 
Geer MAN. Ho knobbelig knietje; = 0s 
eder taxken $4 en 5 paren bladeren, fcbier te- 
gen malkanderen op korte sg Jlaande , ër ae 
uyt alleen, de Lanfe-bladeren gelyk , docb fmaller en flap- 
per, na Vooren toe breedft, 7 duymen lank, 3 vingers 
breed, van onderen witachtig of licht-graauw : aan de 
Vazelingen van dé wortelen bangen veele knopen of be- 
fin als klieren , zommige groot , zommige kleen , als Cat- 
jang , boekig of toegefpitfl, van binnen meeft bol en war. 
„Andere vruchten of bloemen worden nooit aan deze plan. 
te gezien , boewel ik ze veel jaren in mynen thuyn gevoed 
bebbe , daar ze haar zeer weeldrig uytbreyde, 
/ 
Naar: In *t Latyn Tuba Radicum. Op Malejts 
Tuba ackar. Amboinjch flegts Taha. Bandanees Djo- 
‘murut. Ternataan/cb Bobata. . 
Plaats, Het waft in fchaduwachtige Valleyen aan de 
kanten van de rivieren „doch liefft daar cen flykige grond 
is, gelyk aan zoete krieken , die omtrent de Ce zyn 
gemeen op Hitoe , en alle de Amboinfebe Eylanden. ` 
Gebruyk. Zyn pebruyk is alleen om de Viffcben daar 
medé te vergeven; bier toe neemt men de fwarte wortelen 
met alle bare Vazelingen en knopjes, floot of flampt die 
kleen tu[fcben 2 [tenen , en wryft ze met de banden op eenig 
ftaande hie Bo zy in openbare zee omtrent een Stille 
bogt, of in ly kuylen by aflopend water , zoo wor- 
den de Viffeben daat in duyzelig , en dryven balf doed 
boven op , niet om dat zy van dit goed eten, maar om 
dat den zap van de Tuba bun in de ogen byt, en bet 
beele water infetteerd , gelyk ze ook in ^t wryven een 
paren reuk van baar geeft. Die in vochtige en mod- 
‚derachtige grond waft, boud men voor kragtiger , gelyk 
ze ook veel flerker riekt ‚dan die op'tdrooge land waffen, 
In Banda waft egter alle de Tuba of Djomurut ki op 
bet droge, waar van men de wortelen met kleine Gar- 
naalen (lampt, en met menfeben mift vérmengd om de 
ech te vergeven , dewelke egter niet EC dood daar 
van biyven , maar in fw er 200 
banden kan vangen. IEA a des 
E 3 
De 
