VII Boek. XX Hooff. 
Hi capitula gerunt albicantia magnitudine feminis 
Sinapios, que fefe aperiunt in minimos ac vix nota- 
biles flofculos , in quibus vix quinque dignofci poffunt 
petala albentia , non ample extenfa , odorem fpiran- 
tia dulcem fed debilem. In horum centro piftillum 
flavum arenofum quafi erigitur, quod in fructum ex- 
crefcit, plurima autem florum pars inutiliter decidit, 
ita ut in quovis laterali racemo unicus tantum con- 
fpiciatur fructus: Flores hi fub finem Septembris pro- 
germinant. 
Fruétus referunt Prunos rotundos minores , qui 
ex rotundo parum plani & comprefli funt inftar mino- 
ris Boa Rau, qui copiofi, unus poft alterum nempe 
dependent longiffimo ex racemo orchiam longo. Fru- 
étus hi externe fordide flavefcunt punétulis quibus- 
dam notati, fed non coronati, interne carnem ge- 
runt mucofam, in qua ingens reconditur ofliculum, 
ex rotundo planum & obliquum inftar burfe reple- 
te, durum, & ruffum. 
Craffi rami, quum diffecantur , interne eleganter 
flavefcunt inftar Curcumz , funt autem fungofi & 
lenti „atque ex hisce exftillat pauca flavefcens amara 
lympha ; totusque frutex ingratum virofumque fun- 
dit odorem, cum alia quavis re haud facile compa- 
randum , qui in fructu tamen minimus percipitur: Bac- 
ce he curtis craffisque infident pedunculis , -uti in 
prima Tuba, diuque füperfunt haud facile deciden- 
tes, quz Octobri obfervantur. 
Vetuftorum ramorum lignum transverfaliter diffe- 
&um volvulos exhibet fibi quafi inpofitos, qui tamen ` 
non arcte fibi àdcumbunt , fed interftitia quedam ha- 
bent foraminulis diftincta ; acfi-cultris diflecta effent; 
quales Mufz ftipites confpiciuntur. oum juniores 
incidantur rami, ipforum lignum nigrefcit, uti & om- 
nes res ipforum fucco inbute: Quum lignum hoc fe- 
nefcat, ejus odor ingratus maxima ex parte difparet, 
ipfius tamen decoétum haud facile epotari poteft, 
quum nimis ingratum & amarifimum fit, qualis & 
fuccus eft ex amputatis deftillans ramis. 
Nomen. Latine Tuba flava, & folium lunatum majus. 
Malaice Daun Bulang, h. e. folium lunz=:ex rotunda 
tenerorum foliorum forma, & Tali Coening.h. e fu- 
nis flavus a flavo ligni colore. Amboinice Wari. feu 
Wali Hulan , quidam etiam hanc vocant Soelamu Am- 
bon , quum eodem modo , quo T'ernatenfium Soulamu 
ufurpetur. Ternatice Caju Bobata. 
Locus. In faxofis crefcit litoribus , vel locis haud 
longe inde diffitis, in Hitoea in litore Waccal Naniba- 
toe, item in Laba. yin: 
Ufus. De hujus plante fructibus incole mihi diver- 
fifima narrarunt, Hitoenfes enim dicunt, hisce fru- 
&ibus pifces zque infici poffe quam aliis Bori, uti 
quoque ex gravi & fulphureo ramorum odore quis 
colligéret; noxiam nempe. effe plantam: contra alii 
Amboinenfes, Bangayenfes , & Ternatenfes conce- 
dunt hoc cum fructibus peragi poffe , fed ligno.craf- 
forum & vetuftorum funium peculiarem tribuunt vir- 
tutem medicam , exhibentque interne fine metu, ex 
craflo enim-ejus fune, radici proximo, quod interne 
lignofum eft, decoctum preparatur cum dimidio Li- 
mone Swangi, quod propinatur hominibus ictericis , 
heinde ec ado ; immo ipfis pueris ex- 
hibetur fingulo matutino tempore ejus cyathus, quo 
tempore zgri fibi quam maxime caveant a pinguibus 
cibis, comprobatum quoque-medicamentum eft ĉon- 
tra quevisabdominisinteftinorumgue vitia „ex vifcofis 
6 depravaris humoribus obftructa y uti & contra Ca- 
¿cochymiam, vermes; Ge, In parva fcinditur hoc li- 
gnum frufta, coquiturque cum. fru(to Sirii & ifto Li- 
mone in olia cum aqua ad dimidium. 
Hujus decoéti:cyathus matutino ingeritur tempore, 
quod ingentem abdominis caufat commotionem fed 
absque dolore; hanc ob cauffam ab Amboineníibus 
pro ipforum Soulamu habetur, h. e. Pharmaco ma- 
gno, quum adeo amarum fit, eodemque ufurpetur 
modo, quo Ternatenfium Soulamu , de quo brevi 
'poftagetur; quod notandum eft ad confufionem. vi- 
tandam , dum Amboinenfes hoc Tali Goening.pro 
Soulamu femina habent; uti fubfequens amarum Si- 
rium pro mare. à i 
3 Primo 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
deze reden werd bet van de 
39 
Dezelve zyn bezet met witachtige knopjes , in de groote 
van Moflard-zaad, die bun openen in zeer kleene en pas 
kennelyke bloempjes , waar aan men effen vyf vuyl-witte 
blaadjes bekennen kan, niet ver geopent , en van een zoe- 
ten, doch flappen reuk. In de midden ziet men een geel 
zandig heuveltje, waar uyt de vrucht werd, doch bet 
meefte bloeyzel vald voor niet met al af , zoo dat men aan 
ieder zyde takje niet meer dan een vrucht ziet-bangen. 
Dit bloeyzel komt woort in *t laatft van September. 
De vruchten zyn als kleene ronde Pruymen, of uyt 
den ronden een weinig plat gedrukt , als een kleene Boa 
Rau, veele na een ander aan lange troffen bangende , die 
wel een elle lang zyn, van buyten zyn ze vwyl-geel met 
eenige puntjes, zonder kooontje , van binnen bebbenze een 
Jlymerig vleefcb, en daar in een. groote fleen, uyt den 
ronden plat en fcheef , als een gevulde beurze , bard, en 
ros. 
De dikke takken, als men daar in kapt, zijn [choon- 
geel, als Curcuma, doch «oos en taay, daar uyt loopt 
een weinig bleek-geel water, bitter van fmaak, en bet 
gebeel gewas beeft een fterken onlieflyken reuk, die men 
niet ligt met iets anders vergelyken kan, doch inde vrucht 
woelt men bem minft. De befiën ftaan op-korte dikke fteel - 
tjes, gelyk de eerfte Tuba, en blyven langen tyd daar 
aan zitten, niet ligt afvallende, en men vind ze in Oto- 
ber. e 
Het bout van de oude takken dwers doorgekapt , ziet 
als of bet met rollen over malkander gelegt was, doch 
dezelve liggen niet digt by malkander , maar bebben eenige 
tulfen-/patie, met eenige gaatjes , als Gar met mellen 
gefteeken waren , gelyk men aan den Piffang ftronken 
ziet,- Als men in de jonge takken kapt, zoo befterft bet 
bout fwart ‚als mede al bet geene daar den zap aanraakt. 
Als bet bout ter degen oud is ‚zoo vergaat den onlieflyken 
reuk meeften deel „egter bet decottum is moeyelyk te drin- 
ken, om dat bet te vies en zeer bitter is, gelyk ook bet 
zap ‚die uyt de afgekapte takken vloeyd. 
Naam. Jn. °t Latyn Tuba flava „en folium lunatum 
majus. Malaice Daun Bulang , daz is Maan-blad, na 
de ronde gedaante van de, jonge bladeren , en Tali Coe- 
ning, dat is geel touw , van de geele couleur des bouts 
‚Amboin/ch Wari of Wali Hulan, zommige noemen bet 
ook Soulamu-Ambon , om. dat bet op de manier van’ bet 
Ternataanze Soulamu gebruykt werd. Ternaten Caja 
- Bobata, dch 
Plaats, Het waft op fleenachtige ftranden , of niet 
ver daar van. Cr te ie de (Ge van Waccal Na- 
nihatoe. Item in de Laha. i s 
Gebruyk, Van de vruchten dezer planten bebben my 
de Inlanders. zeer verfcbillend opgegeven., want de Hi- 
toezen weggen , dat men get die vruchten de vilfcben 200 
wel vergeven kan als met ander Bori, gelyk men ook uyt 
een-Sterken: en fwavelachtigen reuk der takken oordeelen 
zoude , dat. bet eene [chadelyke plante moefte eeben 
tegen andere Amboinezen , de: Bangayers en Ternatanen, 
fiaan wel toe ‚dat men zulks met de vruchten verrigten 
kan , fchryven egter. het, bout: van de dikke en oude tou- 
wen ten byzonder medicinaale kragt. toe, en geven bet 
onbefcbroomt binnens lyfs , want uyt bet dikke touw, 
welk, naaft.dewortel, ep. van. binnen regt boutachtig is, 
maakt men cen decottum met een balve Lemoen , Swangi, 
bet welk.men te drinken geeft aan Perzoonen., die geele 
zuchtig , flap van vleefch, en Ond van, coleur zyn, 
ja zelfs-.aan kinderen teder ogtend een redelyk kopje vol, 
by welke curen zig men van vetté kofk onthouden, moet. 
et is mede een beweerd medicament «oor alle. gebre- 
ken des .buyks en darmen, als die van flymerige en onge- 
zoyde bumeuren. vervuld zyn , en tegens Cacochymia, . 
Wormen, enz. Men fnyd. bet in kleene ftukjes eg kookt ` 
bet met een ftuk Siree, en de voornoemde Lemaefi in éen 
pot met water tot de helft. 3 KG 
Hier van drinkt men ’s morgens een tbee-kopje vol , bet 
s 
inezen voor haar Sou- 
lamu, dat is Pharmacum magnum, gebouden , dewyl bet 
zoo bitter is en op dezelfde manier gebruykt werd, gelyk bet 
Ternataanze Soulamu, waar van kort bier na, bet welk 
men noteren moet om confufie te vermyden , dewyl de Am- 
boinezen deze Tali Coeming.voor Soulamu bet wyfken 
bouden , gelijk de volgende-bittere Siri voor "7 mannetje. 
ik 
maakt groot. gerammel in bet y , doch zonder ban, Om 
mbo 
