4 HERB ARII AMBOINENSIS Liber VIL cap. XXI. 
CAPUT VIGESIM. TERTIUM 
Pharmacum magnum, feu Sirium fi 
vefire. Soulamoe tali. 
frium filveitre tres habet fpecies arboreas, que 
S lignofum formant funem, ac proinde hinc per- 
tinent, reliquas fervans fpecies ad librum no- 
num. 
Prima fpecies, quam in hoc defcribemus capite, 
nobilis funis eft,vix a filveftri Sirio diftinguendus quoad 
externam formam , excepto quod nullum aliud Sirium 
tam craffum gerat ftipitem vel funem: Hujus bine 
tresve obcurrunt varietates, quum vero potiffimum 
varient diverfitate loci ac foli, hinc fimul illas hic 
defcribam. E 
Prima ac maxima fpecies, que paululum a litore 
remota crefcit, ac craflo fune arbores adfcendit „ac 
fimpliei .longoque excrefcit fune, quo altas comple- 
éticur arbores , ab una ad aliam tendens arborem, 
antequam in tenues dividatur ramulos, plerumque 
brachium vel pedem cráffos, rotundos, fordide ci- 
neréos ac virentes, multis articulis feu protuberan- 
tibus annulis diftinétos , qui inferius ad trium qua- 
tuorve digitorum diftantiam locantur, ac. füperius 
fenfim magis remoti funt., 
Cortex. minimi digiti craffitiem habet, fragilis, & 
in minimas facile frangens partes, prefertim fi fic- 
cus fit; ejus fubftantia interna fungofa eft, ach char- 
tarum quzdam pars convoluta „ac circa axem dispofita 
effec, que tenuem & fungofam ambit meduliam feu 
cor ‚uti in omnibus Sirii fpeciebus. 
- Ejus: rachides breves funt, atque. inter fefe quam 
maxime. intricate , firmiores illis Sirii , in annulos & 
articulos: quoque divife , quibus adherent fibrille 
quafi radicales, quivis autem articulus folium fufti- 
net, Sirii folio fimile, fed minus, & firmius, nec au- 
ricolatun”, tribusque nervis longitudinalibus diftin- 
Gum. 
. Fruétus funt tenues quafi: caudz, quales in Siri Daun 
confpiciuntur, raro autem obcurrunt, ac plerumque 
inutiliter decidunt. Plurimi incolae hujus funis nec 
folia nec fructus norunt, quum non obferventur , ni- 
fi jam fummas adtigerint: arbores, ac cantum ad ex- 
temas ejus partes, ac proinde inpoflibile foret hunc 
unem ab. aliis diftinguere , ni. peculiarem. haberet 
rem, qui in has fpecie maxime notabilis eft, 
fere ac folummodo amarus, non tamen ingratus, qui 
in tota quidem percipitur planta, potiffimum. vero 
in ejus cortice , in ejus nempe parte infima ad 
craffifimam funis partem, quo facillime ab. aliis 
diftinguitur Siriis. Si funis hic amputetur, lympida 
ex. eo deftillat aqua, uti ex aliis flveftribas Siriis, 
fed non ita copiofe, amaricans. tamen. 
: Secunda hujus fpecies in przruptis &. faxofis cre- 
fcit litoribus , fimili fune arbores adfcendens, quum 
has adtingere poffit , alioquin per nudos prorepit fco- 
pulos,:qui in plurimos quoque dividitur articulos, 
m habet. 
+ Ejus folia. multo minora funt, illis: Populi fimilia, 
tribus craffioribus coftis fubtus donata, que -multo 
validiores funt qu 
corii denfe: & firme funt, fed glabra, faporis ama- 
ricantis cum: quadam falfedine, fique hzc folia ma- 
fticenur, inftar femper vivi ftrepitum edunt.. : 
+ Ejus fru&us primo funt caude quoque tenues „uti 
priores, fed fenfim in incurvos ac breves excrefcunt 
digitos, longo. Piperi quodammodo fimiles, fructus 
enim hic longum refert Piper, fed brevior eft , craf- 
fior, magisque rugofus , quumque maturefcat , rubet, 
feu cx flavo rubens & granulofus , non acris fed. a- 
marus, qualis eft cortex ac folia, maturifimi vero 
rubent, molles funt, & faporem habent fatuum , un- 
de & virides decerpendi fant , & ficcandi , uti longum 
Piper, falfedinem contrahunt folia a vicino mari, que 
enim in media crefcunt terra, illa deftituuntur. ` 
Tertia fpecies frutex eft ample extenfus , quum fub 
& inter rupes crefcat, nec arbores adtingere poffit 
uti & mihi pro peculiari demonftrabatur planta fub 
nomine Maritsja Laut, feu piper marinum. 
Multa 
am in priore, immo quedam inftar 
XXII. HOOFDSTUK. 
De wilde Siri-Struyk. 
zyn, of een boutacbtig touw zetten , en dierbalven 
in dit Boek bebooren , laatende de andere zoorten 
avagten tot in "t negende. Boek. 
Het eerfle geflacht, welke wy in dit Capittel befcbry- 
ven, is een edele touw, qualyk van,de wilde Siri te ons 
der/cheyden aangaande de uytterlyke gedaante, bebalven 
dat geen andere Amt zoo dik van flam en touw wert. 
Men beeft 2 of 3 veranderingen daar van , doch dewylze 
meeft by de plaats of grond veroorzaakt werden , zal ik ze 
bier by malkander beichryven. 
1. De eer[le en grootfte zoorte , dewelke wat van ftrand 
afgroeyd, en met een dik touw de boomen oploopt , waft 
mer een enkelde lange touw op, waar mede bet de hooge 
boomen oploopt, van den eenen op den anderen, eer bet 
zig in dunne ryskens verdeeld , gemeenlyk een arm of 
been dik rond, vuyl-graauw, en groen, met veele lee 
den of uytbuylende kringen onderfcheyden, beneden 3 a 
ER van malkander, en na boven allenxkens wy- 
er: 
DË wilde Siri beeft drie geflagten , welke boomacbtig 
De feborffe is een kleene winger dik, bros „en bryzelig, 
inzonderbeid als ze: droog is; de binnenfte fubftantie ts 
voos „als of men een party pampieren t° zamen gevouwen, 
en rondom een-middelpunt- geftelt badde;’t welk een dun 
en voos bert is; gely& alle de Siri hebben. 
: De ryskens zn kort:en onder malkander verwert ty. - 
ver als-die.van Siri ‚ook in leeden verdeelt, aan dewelke 
men eenige vereltjes als: worteltjes ziet don Zeder lidt 
Raat een blad ; bet Siri-blad gelyk; doch kleender , en 
wat flyver , zonder ooren agter „en maar met 3 zenuwen 
in de lengte. 
- De vruchten zyn-dunne fleerten , gelyk men ziet aam | 
de: Siri Daun , doch worden zelden gevonden, en vallen 
voor. niet met al af. De meefte Inlanders kennen noch 
bladeren „noch vrucht, van dit touw , om dat men ze niet 
ziet dan op de booge boomen „ en aan ’t wyterfte der rys- 
kens, en zoude dierbalvensonmogelyk zyn dit touw van 
andere: bofeb-touwen: te onder/cheyden, 200 zy. geen bes 
zonderen fmaak-badden. Want de fmaak van dit gewas 
is zeer kennelyk, té weten regt of klaar bitter , doch niet 
onaangenaam , die im de gebeele plant is, doch voorna- 
mentlyk in de fcbor[Je ste weten de onderfteaan bet dikfte 
touw, waar door bet zeer-ligtelyk van andere Siris on- 
derkent wert:, Als men bet touw afkapt, zoo loopt "er 
een klaar water uyt, gelyk uyt andere wilde Siri, doch 
zoo veel niet , en mede bitter. ; 
592. De tweede xoorte waft op ftyle en klippige ftran- 
. den, met diergelyke touw de boomen oplopende, zoo ze 
dezelve beryken kan , of anders over de bloote klippen ` 
kruypende , meede im veele leeden verdeelt, en een been 
De bladeren zyn veel:kleender , te weten: de Populier- 
bladeren gelyk , met 3 fobynbare ribben van agteren, en 
veel dikker als de voorgaande , zommige zoo dik: en fiyf 
als leer, doch even en glad, van finaak bitter , met ziltigs 
beid gemengd , in "t knouwen krakende als Semper Ve 
- Devvruchten zyn in ’t:eerfk, meede kleene dunne fleer- 
ten , als de bovenflaande maar met ter-tyt worden bet 
korte kromme vingers , den peper eenigzints gelyk. Want 
de vrucht gelykt wel den langen peper , maar is korter; 
dikker, en permet S ER is, roodachtig y of 
uyt den Geelen road, en ook zo korlig-, niet fcherp , maar 
bitter , gelyk de fchors en bladeren, doch de overrype 
worden rood, week, en laf van fmaak, daarom men ze 
groen moet afbreeken en drogen, gelyk men met de lan- 
ge Peper ook doet; de ziltigbeid bebben de bladeren van 
de naburige zee ‚maar die landwaart groeyen , bebben de- 
zelve ES : 
3. De derde zoorte blyft een wyd wytgefpreyden ftruyk, 
dewylze onder en tuffcben de ran em = b». 
men bereyken kan, gelyk bet my ook voor een bezonder 
ewas getoond wierde , onder de naam van Maritsja 
ut, of Zee-peper. 
Het 
[SS EN La 
