44 HERBARII AMBOINENSIS Liber VII cop. XXIII. 
uum itaque hoc lignum cum ipfo cortice difficul- 
Mis di, quum copiofus liquor fungofo huic li- 
no inhaerens hoc brevi putrefcere faciat, hinc craf- 
orum fegmentorum corticés, quantum fieri poteft, 
abradendi funt, ac feparatim ficcandi, quum in ipfis 
plurime lateant vires. Tenuia flagella , brachium 
crafla „per longitudinem findenda funt in quatuor vel 
fex partes, ita ut cortices cum ligno conjuncti fic- 
centur; hoc non peragitur ad folem , fed in culina 
fufpendende funt tales partes non directe fupra ignem, 
fed paulo ad latera remote, ubi per octo circiter dies 
rite exficcantur , quz tum auferuntur & abftergentur, 
atque in tabulato vel ciftis deponuntur , quumque ob- 
fervetur hoc lignum denuo mollefcere vel fragile effe, 
fignum eft, non rite effe ficcatum , unde de novo fu- 
mo exponendum eft, alioquin enim cito putrefcit hoc 
lignum. : 4 - 
Folia apud incolas fpecificum dant remedium con- 
tra abdominis apofthemata, quum externe velint fe- 
fe aperire , recipe tum hzc folia cum Sandalo & 
Curcuma oblinita, parumque calefacta inpone, tu- 
mor iíte brevi disrumpetur, remove hzc denuo , ne ipfa 
carnis pars extrahatur, dein tenerum fume Calappi 
ramum 5 cujus externus viridis cortex quam tenuiffi- 
me abradatur, vulnerique inpone ad depurationem , 
ac demum exficca illud cortice Parun, feu Mangii 
minoris. à 
Refpe&u Piperis litorei fea marini , quum mihi 
tanquam peculiaris demonftraretur plapa, ejus vires, 
que mibi.de ipfo predicabantur, fufpectas habui, at- 
que plerumque obfervavi Amboinenfes nullam vel 
parvam admodum hujus funis habere notitiam, qui- 
dam enim ejus folia noxia efle putabant , dicentes 
vertiginem caullare , quum ufurpentur, alii majorem 
ofténtantes notitiam , tanquam alexicacum habebant, 
dicentes incantatos pueros mafticatis fructibus effe 
confpergendos.. .. 8. pee 
Ne quis fruftra hunc funem horto fuo conmittat 
five per coronas , uti Sirfa plantantur , five per feg- 
menta aut radices, quum nunquam mihi fuccefferic, 
adeo adfuetus eft filve(tribus locis. Tandem quoque 
hujus.funis fegmenta ultra crus craffa accepi , fed 
magna: ex parte putrefacta, quum qui illa adporta- 
bat, non obfervaverat cefas partes ereétas fervare, 
‚ut copiofa effluere poffet lympha, ac mox exficcari, 
uti fupra notatum fuit. -<x 
NAM. N 
‚Tabula Vigefima Sexta _ 
Ad Figurani primam ramum exhibet Pharmaci magni vul. 
garis, cum trunci fegmento 4. 
Figura Secunda ramum Dit Phermaci magni parvifoht, 
cum craffiffimis ejus fructibus. Aus 
“OBS ER V A TIO. 
. He cum binis fubfequentibus plantis vere Saururi Plu- 
mieri funt fpecies, quod genus Piper ongum a Plukn. & 
Sloaneo in Catal. Pl. Fam. vocatur, ubi varie obcurrunt 
fpecies cum hisce convenientes. 
Dewy! nu dit bout t zamen met de fcbor[fe moeyelyk 
te drogen is, want de overvloedige vochtigbeid in dat 
vooze bout zittende , maakt dat bet in "t kort verrot , ofte 
goor werd , daarom zal men van de dikke flukken de 
Scborffe affcbillen , zoo beel men kan „en dezelve byzonder 
drogen ‚want daar in de meefte kragt fieekt. De dunnere 
touwen , die maar een arm dik zyn , moet men in de 
lengte kloven in 4 of 6 flukken, dat bout en fchor(Je aan 
malkander blyve , en zoo drooge. Dit gefchied niet in 
de Son, maar men moet bet in de Keuken opbangen , niet 
regt boven 't vuur, maar «vat ter zyden,200 dat bet ter 
degen gedroogt werd een dag of acht, daar na afgeveegt, 
moet men bet op een drooge Solder, ofte in kiften bewa- 
ren, maar zoo men ziet dat bet begint weder week of 
bryzelig te. worden, zoo is bet een teeken, dat: bet niet 
genoeg gedroogd is; dan moet "t al weder na de rook toe, 
want anders bederft bet in t kort. 
De bladeren zyn by de Inlanders een toegeeygend ree 
medie tegens de Apofibemen des buyks, als die na buy- 
ten willen breeken , neemd de bladeren met Sandel en 
Curcuma befmeerd , wat warm gemaakt , en legt ze daar 
op, 200 breekt bet gefwel in 't korten; legt ze dan niet 
meer daar op, om geen fluk vleefch daar uyt te balen, 
maar neemt een jonge Calappus tak , /cbrapt de buytenfle 
groene fcbor/Je zoo fyn als gy kundt, bind die daar op 
om te zuyveren , ten laat[len droogd bet met /cborffe van 
Parun of kleine, Mangi Mangi. 
Aangaande de firand of Zee-peper , dewyl bet my voor 
een bezonder gewas wierd opgegeven, zoo biel ik ook de 
kragten voor fufpeét , die daar van verbaald wierden, en 
ik beb doorgaans gemerkt, dat de Amboinezen geene of 
geringe Kenniffe bebben van dit touw , “want zommige 
telden de-bladeren voor fcbadelyk „zeggende dat xy duy» 
zelig maken „als men ze nuttigd. Andere „die wat meer- 
der kennifJe [ebenen te bebben, bielden bet voor een Alexi- 
cacum , zeggende dat men de betoverde kinders met de 
geknouwde vruchten zal befproeyen, om te genezen. > 
‚Men teboeft bet ook niet te bezoeken: dit touw in zy. 
nen thuyn te planten, bet wy met kranzen, gelyk men 
met de Siri doed, ber zy met moten of wortelen, want 
bet beeft my noott willen lukken , zoo zeer is bet aan de 
wilderniffe gewend. Eyndelyk beb ik ook moten: of fluke 
ken van dit touw gekregen, dewelke twym een dye dik 
waren, doch meeft bedorven , dewyl den Brenger verge- 
ten bad de afgekapte flukken overeynd te flellen , op Ze 
bet water bad konnen uytlopen, en dan zonder uytftel 
drogen, gelyk boven ftaat. 
De Jes- en twintig fie Pie 
Wett aan in de eerffe Figuur een Tak van bet groote en 
gemeene Geneesmiddel, meteen fiuk van. zyn-Stronk- 2. 
De Tweede Figuur toontaan een Tak van her. k/eynbladige 
groote Geneesmiddel, met deszelfs zeer dikke vruchten. . 
AANMERKING _- 
Deeze met de twee volgende planten, zya waare zogr- 
ten van de Saururus, zo als die by Plumier genaamt. wer- 
den, welk geflagt lange Peper van Pluknet en Sloane in 
zyn Catal. Pl. Famdie. genaamt. wert, alwaar. verfcheide 
zoorten gevonden werden met deze overeenkomende. ` 
OT Stead 
: "to 0b» 
eS j 
OX EEKIV. 
MET 
gare en 
