VIL Boek XXIV Hoofil. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 45 
CAPUT VIGESIM. QUARTUM. 
Sirum decumanum. Siri Tallang. 
Ecunda Sirii filveftris & arborefcentis claffis te- 
nuiffimum gerit funem ac maxima folia , ejus enim 
funis vix pollicem craffus eft, in multos diftin- 
&us articulos , qui lignofi funt; & fifo obducti cor- 
tice, atque interne fungofi admodum ; leves; & pli- 
cis notati circa centrum pofitis , uti in praecedentibus. 
Ejus folia pedem circiter longa funt, quorum que- 
dam funt longiora , quaedam breviora , quinque ac 
fex pollices lata, tribus quatuorve obliquis cottis ab 
utraque parte nervi medii per longitudinem donata, 
que in inferiore folii parte quam maxime protube- 
rant, harum interftitia craffis & transverfalibus venis 
pertexta funt, ita ut xen vel fcabra fint: brevibus 
curtisque infident hzc folia petiolis, inferiorque fo- 
Ji dimidia pars plerumque paulo brevior eft fupe- 
riore , atque in auriculam fubrotundam definunt „que 
folitaria feu fimplicia flagellis infident ; coloris fu- 
perne ex nigro virentis, inferne pallide virentis. 
Fructus Siriboam refert, fed multo craffior, lon- 
ior; & rugofior eft, primo pallide viridis; dein in- 
erius fufcus eft, granulofüs , & flaccidus¿ac tandem 
inftar putrefacti Sirii decidit. 
Nomen, latine Sirium decumanum, quum omnium 
Siriorum maxima gerat folia. Malaice Siri Tallan. 
Amboinice .4mmelaun Tallan , fic dictum ab ave Tal- 
lan, quam Scheer-vogel vocamus , cum cujus extenfis 
alis hec comparant folia, hoc vero cognomen plu- 
ribus aliis tribuunt rebus, que plane funt; vel am- 
plam babent oram. j 
. Locus. In levibus crefcit filvis, in defertis hortis; 
fed maxime in fruticofis filvis circa litus, atque ra- 
dicibus fuis fefe infigit arborum truncis. —.. .- . 
Ufus. Crafforum flagellorüm lignum incola mul- 
tum fervant ad medicamenta contra incantamenta ; 
quod contritum propinant, atque externe obliniunt ; 
plerumque tamen illud minutim confcindunt & mas- 
ticant cum Siri Pinang, addito. pauxillo_ Zingiberis 
m notis ; atque haric ob rationem Ubat Swangi vo- 
catur, h. e. medicamentum antimagicum. 
Hujus folia parum aqua irrorata - atque in, alteró 
folio convoluta füb cineribüs vel fupra ignem torren- 
tur , ac calide inponuntur partibus osdematofis , vel 
Paralyfi adfeétis, que intra breve temporis fpatium 
titillationem in illis excitant inftar levis flamme, ac 
tali modo malignos extrahunt hümores parter iftam 
infe&antes. Mirandum vero eft hee folia integre 
parti inpofita, nullum vel paucum admodum ardo- 
ris fenfum excitare, contra adfeétis partibus: appli- 
cata, feu fronti in Cephalalgia inpofita , tantum: cauf- 
fant ardorem, qui Europzis fere intolerabilis ett, 
uti & cutim non modo. tübentem. faciunt, fed: fepe 
etiam veficulas excitant , prefertim quum Ifciatice in- 
ponantur parti. KE IN 2 
*-— Hujus. & alba obcurrit fpecies fubrotunda & cordi- 
formia gerens folia, feptem pollices longa & crafla, 
4n brevem apicem definentia , feptemque nervis do- 
‘pata, qui tàmen omnes non directe ad petiolum con- 
currunt ;bini enim fuperiores parum fupra petioli or- 
tum definunt, funt autem non sita ex nigro virentia 
‘hac folia quam in: priore fpecie. ac glabriora ; mi- 
nusque rugofa, nec penetrantis odoris. » » 
: Majorés caules fefe in plures -dividunt laterales ra- 
mulos, funtque glabriores ac viridiores quàm in. præ- 
cedente , unam alteramque acutam oram. habentes, 
hisque folia infident plerumque folitaria, raro enim 
bina in üno obfervantur geniculo, breves emittentes 
radiculas:,vel loco obpofiti folii fructus. excrefcit 
fotmam gerens longi Piperis, ultra digitum longus; 
vix minimum digitum craffus , rugofus A granulofus, 
.diu ee cinereo virens, ac dein luteus, ac tandem 
rubens’, quum mollefcit, & decidir per parva ac mol 
lia granula ; inftar mature’ Siriboz , nullum peculia- 
rem habens faporem , mifi filveftrem acrimontam. Hi 
tus femper eriguntur, vel parum oblique locantur 
eodeni:modo , quo longum Piper ‚qua in re differunt 
ab aliis Siri Utan, immo ab ipfa: Siri Boa: Non craf- 
fum format funem , nec ultra deen 
* omen. 
XXIV. HOOFDSTUK, 
De grootfte Siri-Struyk. 
Et tweede geflagt van de wilde boomagtige Siri. i. 
H bet dunfte van touw, en grootfte he ae 
want zyn touw is pas een duym dik ‚in veele leden 
verdeeld, boutacbtig , en met een ge/cheurde baft ; binnen 
is bet zeer voos, ligt, en met vouwetjes rondom een Cen- 
trum [taande , gelyk aan de voorgaande, 
De bladeren zyn omtrent een voet lang , zommige lan- 
ger, zommige korter, y a 6 duymen breed, met 3 a 4 
Jehuynze ribben , te wederzyden van de middelrib in de 
lengte geftreept , die aan de onderfle zyde beel ver uyt- 
buylen. De fpatien tuffchen beyde zyn wederom met grove 
dwers aderen doorregen, 200 dat ze gerimpeld, of ruyg 
Jcbynen. Zy flaan op korte dikke fleelen, ook is de ag- 
terfte belft van ’t blad doorgaans een weinig korter dan 
de-voorfte, en fteekt met een rond oor uyt, ftaande en- 
keld aan de ranken; van coleur boven Jwart-groen , bee 
neden bleek-groen: ; 
De vrucht is als een ander Siriboa, doch veel dikker, 
langer , en ruyger in ’taantaften , eerft bleek groen, daar 
na begind xe van agteren bruyn te werden , korlig , en flap, 
en ten laatften vald ze als een verrotte Siri af. 
Naam. Zn ’t Latyn Sirium-decumanum, om dat bet 
de grootfte bladeren beeft van alle Siris, Maleyts Siri 
Tallan, alzoo genaamt van den Vogel Tallan, welken 
wy Scheer-vogel noemen, met wiens uytgebreyde vler- 
ken xy deze bladeren vergelyken. Doch deze by-naam ge- 
ven zy aan meer andere dingen, die plat zyn, ofte een 
breede rand hebben. 
Plaats. Het waft in de ligte boffen, in verlatene tbuynen 
doch meerendeels in*t kreupel-bo/ch , omtrent bet ftrand , en 
maakt zig met zyne wortelen SC in de fbammen der boomen. 
Gebruyk. Het bout van de dikke flengels bewaren de 
Inlanders véel tot bunne medicamenten tegens tovery , bet 
zelve gewreven ingevende , en bet lyf daar mede befmee- 
rende; doch-gemeenlyk fnyden-2y bet kleen , en knouwen 
bet met Siri Pinang , een weinig kleene Gember daar by 
„doende énorm deze reden word bet Ubat Swangi ge- 
naamt , dat i$ haat tegen tovery. 
De bladeren bier van een weinig met water bevogtigd, 
ìf een ander blad onder de'Affcbe , of oer "7 vuur gebra- 
den, en zoo warm opgelegt op.een xucbtig lid, dat ge- 
Jwollen is, of na de Beri Beri trekt , verwekt na korte 
poos een tinteling daar op, als een zagte brand, en trekt 
200. met seenen>wyt de quade-winden , die bet zelve: lid 
infelteren; Het is te verwonderen y dat deze bladeren ' 
opeen gezond hid gelegd; geen of weinig gevoelen van 
brand daar op. verwekken; daar en tegen op ontftelde le- 
den gelegt, of op "t voorhoofd in. de oetan » verwek- 
ken zulken brand , dat het: voor: Europeanen. qualyk te 
‚dulden is 5 gelyk 2y- 00k niet alleen de buyd rood maken, 
maar ook zomtyds Amen verwekken , inzonderbeid als 
men ze in de líciatica op de bloote beupe moet leggen. 
Men heeft noch een witte zoorte bier van, met rond- 
achtige en bertformige bladeren, 7 duymen lang en breed, 
met eem korte Jpibze , en 7 zenuwen door bet blad ver/preyd, 
die juyfl. niet alle by den, Steel, maar de ee Sé een 
weinig boven den oor/pronk der fbeels t° zamen floten , zoo 
fwart-groen nietals bet voorgaande , gladder,en min ge- 
rimpeld., van geen flerken reuk, … 
De 'booft (elen verdelen zich in weele korte zyde-tax- 
kens 5 gladder en groender dan aan’t voorgaande , met een 
twee fcherpe kanten , daar aan de bladeren meeft enkeld 
aan, 2elden 2 aan een knie , met korte worteltjes, of 
in plaats-van bet tegen over ftaande blad groeyt eenvrúcht, 
inde gedaante van lange peper, ruym een vinger lang, 
Jébaars een pink dik, ruyg en korlig , langen tyd graauw. 
groen, ten laatflen geel en roodachtig , wanneer ze week 
word, en afvald met kleene werke koris „gelyk rype Siri- 
boa gevuld, van geen zonderlyke fmaak, bebaloen een 
wilde fcherpigbeid. Deze vruchten ftaan altyd overeynd; 
of een weinig fcbuyns , op. de smanier van lange peper, 
waar in zy verfchillen van andere Siri Utan, en zelfs 
van de But Boa: bet zet geen dik touw, en werd miet 
boven een. duym dik. > L i 
F3 — Naam; 
