46 HERBARII AMBOINENSIS Liber VII. cap. XXV. 
Nomen. Latine Sirium decumanum album. Malaice 
Siri Seytan , & Siri Swangi. Amboinice Ammelaun 
Tallan Puri, & Ammelaun Tallan Mamuri, h.e. Ma- 
gorum Sirium, & Ammelaun Nitu, h. e. Sirium dia- 
bolicum. Ternatice Tjacca Mabido. / . 
Ufus.Ambeinenfes Rhizothomi veteres fetvant hujus 
Sirii ftipites , habentque hos tanquam alexipharmacum 
magicum magis quam precedens Ubat Swangi, h.e; 
medicamentum contra incantamenta , per quod intelli- 
gunt omnes tales morbos , ac corporis laffitudines , 
quarum vera origo & natura ipfis incognita eft, Hunc 
in finem horum ftipitum eligunt radices, vel inferiorem 
trunci partem , quam in ore mafticant, vel conterunt 
cum pauxillo Zingiberis minoris, Nucis Mofchatz , 
& Siriboz , ac veteri Pinanga, illaque pafta adíper- 
gunt vel fricant dolentes artus. Alii hoc ad opus 
primam praeferunt fpeciem , que vertigini itidem con- 
ducit, quem putant alicui fupervenire ex adfpectu 
Magi feu Swangi , quum ejus radix vel craflusjitipes 
ore mafticetur, & fronti inliniatur, 
Notandum porro eft, primam fpeciem aliam quo- 
que producere fpeciem vel varietatem , cujus folia 
non ita ex nigro virent, fructusque non fufci fed al- 
bi, ac proinde pro vero Ammelaun Tallan Puti ha- 
benda: In altis filvis ambo hi fructus quam maximi 
funt, ultra pedem nempe longi, ac binos 'digitos 
craffi, foliaque magnitudinem habent minoris ÍCuti, 
uz inferviunt latebris Leguanorum , qui plerumque 
ub talibus fefe abfcondunt arboribus. 
Tabula Vigefima Septima 
Ramum exhibet Siri decumani. ` S i 
OBSERVATIO 
Hujus Saururi plures obcurrunt fpecies in Plumier de- 
Script. des Pl. de l'Amerique a pag. 5o ad 62. 
Naam. Jn’t Latyn Sirium decumanum album. Ma- 
leyts Siri Seytan en Siri Swangi. Amboin/ch Amme- 
laun Tallan Puti, e» Ammelaun Tallan Mamuri, dat 
is Tovenaars Siri, en Ammelaun Nitu, dat is Nickers 
Siri. Op Ternataans Tjacca Mabido. 
Gebruyk. De Amboineze Wortel-mannen verwaren de 
oude ftokken van deze Siri, en bouden die voor een al 
zoo groot Ubat Swangi als bet voorgaande , dat is Me- 
cyne tegens tovery, waar onder xy werftaan alle zoda- 
nige ziekten en vermoeydbeden des lichaams , waar van 
men geen zeker reden kan geven. Hier toe nemen zy de 
wortelen van deze flokken , of bet onderfte van de ftam, 
knouwen die in de mond, of wryvenze met een weini 
kleene Gember , Note mufchaat,en Siriboa met oude Pi- 
nang , befproeyen of beftryken daar mede de leden, die 
zeer doen. Andere verkiezen tot dit werk de eerfte zoorte, 
dewelke ook diend tot de duyzelingen en drayingen des 
boofts, dewelke na baar zeggen mede iemand overkomt 
door aanfcbousven van een Swangi of Tovenaar , als men 
de wortel of dikke fleel in de mond knouwd, en op bet 
voorboofd [meerd. 
Noch ftaat te merken; dat de eerfle zoorte noch een 
ander onder-zoorte beeft , Wiens bladeren zoe /wart- 
groen niet zyn, de vruchten niet bruyn,maar wit, en 
daarom voor bet eygentlyk Ammelaun Tallan Puti te 
houden. In "t booge wout werden deze beyde vruchten 
zeer groot , te weten meer dan een voet lang, en 2 vin. 
gers dik, de bladeren zoo groot als een kleen Jcbildeken, 
dienende tot fcbuylplaatzen voor de Leguaanen , die ge- 
meenlyk zich in zulke boomen ophouden. 
De feven- en twintig Ge Plaat 
Vertoont een Tak van de grootfte Sirie-Struyk. 
AANMERKING. 
Van deze Saururus werden veele zoorten gevonden by 
Plumier defeript. des Pl. d’Amerique van pag. 50 tot 62. - 
CAPUT VIGESIM. QUINTUM. 
: Sirium arborefiens tertium, Tsjabe 
®, : 
Heren arborefcentis Sirii claffis filveftre & longum 
A. quafi Piper eft, utia Malaienfibus vocatur, hoc 
autem Sirium nullo alio modo cum longo Pipe- 
re convenit, quam foliorum ac fru&uum forma, fä- 
por autem ejus non eft aromaticus. - us 
Ejus funis plerumque pedem feu brachium craf- 
fas eft, qui nempe in litore altas adfcendic arbores, 
‘Qui enim in minoribus filvis fupra humiles. prorepit 
ruciculos , funis eft haud pollice craffior, & præ- 
-Cedenti Soulamu adeo fimilis eft, ut vix diftingui 
poffint, immo ne ab ipfis quidem indigenis Rhizo- 
,thomis, praefertim quum folia non obferventur: qui 
vero adcurate adtendít , comperiet , genicula bre- 
viora effe „nec ipforum annulos adeo protuberantes 
quam in.Soulamu, immo ne ipfe funis adeo rotun- 
dus eft quam in Soulamu, fed magis compreffus ac 
per longitudinem fulcatus, 
Hujus cortex non adeo:crafíus eft, fed dufior, 
ficcior, ac quam Sien Ejus fubftantiainterna 
chartam quoque complicatam refert circa centrum con- 
volutam, que durior-& craffior eft quam in Soulamu. 
Corticis fapor quam maxime diftinétionem facit, 
uti enim in Soulamu' vere amarus eft; fic in filveftri 
Sirio primum ad domefticum Sirum adcedit , quam 
diu recens eft, in ficco autem ad mofchum adcedit , 
uoque (iccior ac vetuftior eft, eo penetrantiorem 
pirat odorem, hoc autem laborat vitio , quod nem- 
pe in ramenta facile diffolvatur , ac fragilis fic, cutis- 
que pruritum excitet, unde & in ore mafticari nequit. 
Ejus articuli non ample diftant, ac tranícifii- pallide 
ruffi funt, & copiofam emittunt aquam , qua alius de- 
fettu potabilis eft, prefertim iftorum funium , qui 
juxta folum prorepunt. : 
t 1 In 
XXV. HOOFDSTUK. 
R De derde boomagtige Siri-Struyk, > | 
y Et derde geflacht van de boomachtige Siri’, is een wilde 
H lange Peper, zoo bem de-Maleyers noemen, want 
anders ech deze Siri geen andere gemeenfchap 
met de lange Peper, als de gedaante van bladeren em 
vruchten , zonder deszelfs fmaak of /peceryachtigheid. 
Zyn touw werd ook meeft een been of een arm dik, te 
weten bet geene op bet ftrand hooge boomen oploopt , want 
bet geene in’t kreupel-bofch over lange ruygte loopt , béeft 
zyn touw of booft fleel niet dikker dan een duym. De 
dikke booft-touw nu is bet voorgaande Soulamu zoo ge-* 
dyk, dat men ze qualyk onderfcbeyden kan, zelfs by de 
nde Ee $ E ais. ^ Ge bla- 
"deren niet ziet; doch die naauw-oplet , zal bevinden , dat 
de leden korter zyn, en de kringen aan dezelwe zoo zeer 
niet uytbuylen als aan Soulamu ‚ook bet: touw zelfs is zoo 
rond. niet als aan Soulamu , maar meer gedrukt, en in de 
a evoornd. 
De febr]: is.200 dik niet, maar harder, droger, en 
ligt bryzelende. ` De fubflantie van binnen gelykt mede 
t'zamengecouvoen papier rondom een centrum gezet , bar- 
mie Bon als aan Soulamu, ; 
e van de fchorfJe geeft het befte onder{cbetdy 
want gelyk dezelve aan (te ii klaat oa is an be- 
vind men dezelve aan de wilde Siri eerft na tamme Siri 
trekkende, zoo lange zy verfch zyn , maar aan de drooge 
merkelyk na, mufcus trekkende, en boe droger ze werd, 
boe fterker dezen reuk zig openbaard , dt ze beeft die 
foute, dat ze zeer fplinterig en bryzelig is , en op de 
buyd een jeuken veroorzaakt , daarom ook in de mond 
niet te bandelen is; de leden Doan digt by malkanderen, 
bet doorgekapte /chynd ligt-ros „geeft ook veel water wyty 
bet welk men ter nood drinken kan , zonderlyk wan de 
touwen , die langs de grond lopen. 
Het 
— REINER 
