48 HERBARII AMBOINENSIS Liber VIL cap. XXV. 
uum alicujus nafus infectus fit, ita ut externe 
cerulei fit coloris, hujus virides fume caules , quos 
contere fubtiliter fupra porphyritim ; ex qua pulti- 
cula fiat Emplaftri forma exterius nafo adplicanda , 
fimulque aquam iftam propina. 
Aniboinenfes nolunt aquam ex diffe&tis funibus po- 
tare, quum vero illud a Malayentibus audiverim , in-, 
quireadum porro eft,an non aliud fit Sirium filveftre 
in talibus incultis infulis crefcens , quas per naves 
frequentamus: : 
Altera fpecies Tsjabe Utan melius cum Tsjabe feu 
Pipere longo convenit, quam præcedens fpecies; 
Ejus funis binos digitos craffus eft, ac mox fefe di- 
vidit in majores quosdam ramos, qui incurvi funt, 
folidi, articulati, ac fragiliflimo cortice obduéti , qui 
acredine omnino deftituitur, que in aliis filveftribus 
percipitur Siriis: Ejus folia majora funt quam in pri- 
ma fpecie, quinque ac fex pollices longa, palmam 
lata, fex feptemque acutis nervis obliquis & longitu- 
dinalibus pertexta , quorum fummus ultra pollicis 
fpatium a petiolo ad medium nervum excurrit uti in 
. Siri Fava: Inter cunctas Sirii filvefbris fpecies hec 
minime de Sirii fapore participat. 
- ..Fruttus digitum longi func, craffitiem habentes vul- 
garis Siriboe „fed multo rugofiores funt , primo ex ci- 
nereo virides, dein lutei, ac tandem rubri, interne 
am maxime granulofi, inque medio diftincti lento 
nervo , faporis fatui: Crefcit, uti reliqua Siria,in mi- 
noribus filvis,& aliquando arbores adfeendit, quibus 
fefe non ita firmiter infigit quam prima fpecies. 
Nomen. Latine vocari poflet Macropiper filveftre fa- 
tuum, quum hoc faporem gerat omnium filveftrium 
Siriorum quam maxime fatuum , ac fic Malaice Tsjabe 
tan Tauwar: Sunt quidam , qui pre fe ferunt, qua- 
draginta fpecies Siriorum filveftrium poffe eftendere,, 
uds tamen-varietates tantum priorum efTe puto, ac. 
acile::ad unam alteramve harum fpecierum reduci. 
soflunt , factum autem fuit viginti fpecierum folia. 
conleéta fuiffe, que homini cuidam fimul 'abdomini 
. adplicata fuere, ac tantopere illud conmovere , ac- 
fi purgans quoddam adfumfiffet medicamentum. 
Amolago. Hort. Malab. part. 7. fig. 16. Bracmanis 
Miriffo. Portugallis Pimento Macho. Belgis Peper, 
bet mannetje, reprefentare videtur fupra defcriptum 
Tsjabe Utan, feu Sirium arborefcens tertium. 
Ad Figur. 1 exhibet fruticem, qui Sirium arborefcens ter- 
tium Rumpbio vocatur, ; a 
Figur, 2 Ramum denotat Piperis Canini. ` 
OBS.ER. Y 4d 0, 
Saururus hic videtur effe idem , qui Saururus alius hu- 
milis folio carnofo acuminato vocatur Plumier. defcript. pl. 
Americ. pag. 54. eftque Piper, qui Saururus foliis feptiner- 
viis, oblongo acuminatis. The/. Zeyl. p. 193. Tab. 83. Fig.2. 
& Piper Indicum filvaticum. Muf. Zen, pag. 20 & 24. & 
Piper longum arboreum , altius, folio nervofo , minore, fpica 
aciliore, & Sloan. Cat. pl. Fam. p.44. & Piper longum 
ilveftre. Ray. tom. 3. P. 641. reliqua vide in Thef. Zeyl. 
l. co & Commel. Fl. Malab. p. 54. 
Als iemands neus verdorven is, dat by van buyten 
gebeel blaauw werd , zoo neemt deeze groene fleelen, 
uryft ze fyn op een fleen, en maakt daar van een pley- 
fier buyten op de neus gelegt, geeft daar van aan bem 
ook te drinken. 
De Amboinezen willen bet water uyt de afgekapte tou- 
wen niet drinken, doch dewyl ik zulx van Maleyers ges + 
boord bebbe , zoo flaat bet te onderzoeken, of bet mi[Jcbien 
niet een ander Siri Utan zy , op zodanige onbewoonde 
Eylanden groeyende , die wy bevaren. 
De tweede zoorte van lsjabe Utan, komt beter met 
bet T yjabe of lange Peper , dan de voorgaande zoorte overs 
een. Lyn touw is 2 vingers dik, en verdeeld zich flrax 
in eenige booft-takken, krom, digt, geleed , met een zeer 
bryzelige fcbor/Je, daar geen fcherpigbeid in is, van bins 
nen geplooyd, gelyk andere wilde Siri. De bladeren zyn 
grooter dan aan de eerfte zoorte, 5 en 6 duymen lang , 
een band breed , met zes en zeven fcherpe zenuwen , 
Jcbuyns in de lengte.doortogen, waar van de voor[le rum 
een duym breed van de fleel tegens de middelfte zenuwe 
floot, gelyk aan Siri Java. Onder alle wilde Siris is dit 
bet minfte van de Siri finaak bebbende. 
De vruchten zyn een vinger lank, in de dikte van ge- 
meene Siriboa, doch veel ruyger , eerft graauw groen; 
daar na geel, ten laatfben rood, van binnen zeer korlig, 
en in de midden met een taaye zenuwe , gant/cb flap 
van fimaak , bet wafcht gelyk andere Siri in "t Kei 
bofch , beklimd zomtyds de boomen., daar aam bet zich: 
zoo vafl niet begt gelyk de eerfte zoorte. 
Naam. Men mag bet in ’t Latyn noemen Macropiper 
filveftre fatuum, om dat dit bet laffte van fm. rk is 
van alle de wilde Siris, en zoo in "t. Maleyts 1 jabe 
Utan. Tauwars ‚Daar zyn zommige , dewelke bun ver- 
meten 40 zoorten van wilde Siri te kunnen aanwyzen y 
dewelke ik flegts voor veranderinge van de voorgaande 
boude, en kunnen ligt ónder de een of de andere zoorten 
gebragt. werden. Immers bet dr gebeurt,- datze: de bla- 
deren van 20 Zoorten: by-malkanderen hebben ‘gebragt s 
dewelke een Perzoon onder malkander op den buyk gebon-. 
den, den zelven zoodanig beroert hebben, als of by een 
Purgatie ingenomen badde, 
Amolago. Hort. Malab. part.7. fig. 16. Braminees 
Miriffo. Portugee/cb Pimento Macho. Op t Neerduitfch 
Peper, het mannetje, wil bet bovenftaande Tsjabe U- 
tan, of Sirium arborefcens tertium zyn. 
De acht- en twintig fie Plaat | 
EX : 
Vertoont in de eerfie Figuur een Struyk, welke het derde 
hoomachtige Sirie van Rumphius genaamt wert. 
De tweede Figuur wyft aan een Tak van de honde Pepers 
AANMERKING 
Deze Saururus fchynt dezelve te zyn , welke de laage Sau- 
rurus met een puntig en vleefig blad genaamt wert by Piu- 
mier defcript. pl. Americ. p. 54. en is de Peper ofte Sau- 
rurus, met bladen, die zeven zenuwen hebben, en uyt den 
lankwerpige puntig zyn, van de 7e. Zeyl. p. 193. Tab. 
83. Fig. 2. en de Indifche wilde Peper van het Muf. Zeyl. 
$. 20 en 24. en de lange hooge boomachtige Peper, met een ` 
Due zenuwachtig blad, en een deiten FORE aair b 
x oan. term e de Famaice planten p. 44. en de lange wilde 
Me y Ray. tom. 3. p. 641. het overige ziet in de Thef 
; vois de aangehaalde plaats, en by Commel. Fl. Malab. . 
3 
m ^. XXVL 
