so HERBARII AMBOINENSIS Liber VIL cop. XXVIE 
Fru&us nunquam in hoc obfervati fuere , licet cras- 
fiffimos jufferim exftirpari funes & divelli, hinc inde 
autem firmz & bifide confpiciuntur clavicülz , que 
vicinis fefe inplicant ramis. Funis hic nullos vel pau- 
cos admodum format finus vel arcus , nudaque ejus 
flagella adeo recta arbores adfcendunt, ut tenfas men- 
tiantur chordulas. Radix ejus eft valida, & in longas 
fefe excendit fibras. 
Nomen. Latine Sirioides , & Sirium Alexiacum. Ma: 
laice Tali Siri. Amboinice in Hitoea Wale Ammelaun, 
h. e. funis Sirifolius , aliis Aywäa Umali. Malaice 
Accar Pamali , h. e. radix contra vertigines magicos. 
Locus. In planis ficcisque crefcit locis haud procul 
a litore in humilibus filvis, in Hitoea obcurrit ad 
promontorium Hila, in Amboinenfi finu in promon- 
torio Laha & e regione Uritetto: Raro reperitur , at- 
que incolis huc usque parum innotuit. 
Ufus. Patticubu, qui gubernator Eli erat, ac fimul 
celebris rhizothomus , hunc fruticem habebat tan- 
uam fummum arcanum contra graves morbos, ac 
praefertim contra incantamenta , quum magi feu Swan- 
gis noxio fuo 'adfpe&tu vel:venenato halitu aliquem 
]edant vel infeftent , quod Hirmu vocant, contra 
quod hunc exhibebat funem tanquam:alexiacum, li- 
cet ipfi nullum peculiare inponere poffet nomen, uti 
& hec natio talibus plantis, quas tanquam arcanum 
habent contra quosdam graves morbos , nullum pe- 
culiare folet inponere nomen. 
Hunc. in finem longas eligunt radices, fub terre 
fuperficie prorepentes , quas forti inpetu e terra e- 
vellunt matutino tempore, ita tamen , ne umbra Rhi- 
zothomi radicem tangat ; quz fupra porphyritim con- 
teritur cum aqua & aceto, addito fruftulo- minoris. 
Zingiberis, talique propinatur modo. TE 
` Conducit itidem Pleuritidi: táli modo üfürpata „item 
contra anxietatem:. & vertiginem ex-efu-noxiorum 
pica e cbe ue. Cum minore: Zingibere & 
inanga mafticata adípergitur in artus incantatos, in, 
quibus Hismu latet ‚quod fepe tantum eft Eryfipelas, 
aliquando etiam totum inficitur corpus , fimulque 
propinant hanc radicem cum aceto contritam. 
ernatenfes quidam hoc quoque vocant Soulamu, 
a quo tamen multum differt, ac tantummodo ob hanc 
fic'rationem, quod magnum nempe fit Alexiacum , 
hoc enim nomen, uti dictum fuit , Pharmacum ma- 
gnum denotat, d EE em 40 
Dein alteram parvifoliam Funis Sirioidis fpeciem 
inveni, que copiofos profert flores, ac mihi Sirioides 
älter vocatür ‚forma € modo crefcendi haud multum 
a priore differens, quod fequenti defcribam modo. 
Funis hic non ultra binos pollices craffefcit, atque 
inferius breviffimum ac. finuofum format ftipitem, 
qui mox fefe in plurimas breves & firmas dividit ra- 
chides, arboribus autem adftans has per longa ad. 
fcendit flagella. Prope rachidum ortum hinc inde fir- 
ma confpicitur clavicula hisce obpofita, bifida, & 
quam firmiffime adítantes continens quasvis res. 
Folia bina fibi quoque funt obpofita, triaque qua- 
tuorve horum paria uni infident rachidi, uno inpari 
extremo, quz breviflimis petiolis connivent, a quin: 
que ad feptem pollices longa, tres quatuorque digi: 
tos lata, atque inferius ad ipforum ortum tres ma- 
gni concurrunt nervi , ac preter hos bini alii minores 
ad ipforum oras excurrunt, fed non per totum de: 
currunt folium » Cetera interftitia plurimis transver- 
falibus venulis, non tamen multum protuberantibus, 
obpleta funt. Folia ipfa feabra fünt, fuperne ex 
nigro admodum colore virentia, inferne pallidiora. 
Flores huc usque me latent. | 
Fructus magno infident racemo, illi Vitis fimili, 
qui in plurimos fefe breves & intricatos dividit la- 
terales racemulos , quorum quivis binos tresve -füfti- 
net fructus, brevibus infidentes pedunculis, ac ma- 
gnitudinem habentes globulorum fclopeti manualis 
funt autem paulo oblongiores, externe primo vif: 
des, dein lutei, ac tandem pallide Corallii rubri co- 
loris , glabri ,& aquales, faporis dulcis inftar Cafta- 
nearum, intus in flava ac cartilaginea carne nücleus 
locatur rotundus, ma nicudiriém ` Sé PO ap una 
tamen parte notatus fovea plana, inftar fructuum 
Ligni Colubrini feu Nucis Vomice, fepe etiam in 
hisce 
Vruchten zyn "er nooit aan gezien , hoewel ik van de 
dikfte touwen bebbe laten afkappen , en gebeel om laag 
balen, doch bier en daar ziet men flyve ‚en in 2 geklo- 
vene clavieren,, die zich om de naafte takken vaft vlegten, ` 
Zyn touw maakt geene of weinige bochten, en de bloote 
ranken ‘lopen zoo regt de boomen op, 200 dat zy ftaan als 
ge/panne Cordulen. De wortel is fterk, en verfpreyd zjn 
lange Wazelingen. Su, eri 
Naam. Jn ’t Latyn Sirioides , en Sirium Alexiacum; 
Maleyts Tali Siri. Amboinfch op Hitoe Wale Ammé- 
laun dat is funis Sirifolius , by andere Ay wáa Umali, 
in °t Maleyts Accar Pamali, dat is wortel. tegen betos 
verde duyzelingen. 3 lia 
Plaats. Het waft. op drooge vlakten;. niet verre van 
firand, in ’t kreupel-bofcb. Men vind het op Hitoe, op 
den boek vau Hila, in den Amboinfchen. Inbam, op den 
boek van de Laba, en tegen over op den boek van Uris 
tetto. Het werd weinig gevonden, en ts de Inlanders 
ook nog weinig bekend. pf >; A 
Gebruyk. Patticuhu;. Regent en vermaarde Wortels 
man van Eli, bield dit gewas voor een groot fecreet tes 
gens eenige favaare «ziekten , inzonderbeid. tegens betove. 
ringe , wanneer bare Tovenaars of Swangis ‚met baar 
guaad gezicht of venynige aafem iemand be/chadigen of 
beiezen, ^t welk zy Hismu noemen, dat was dan zyn 
Alexicacum of tegen-baat , hoewel hy bem geen zeker 
naam koft geven, gelyk deze Natie in gebruyk beeft zoe 
danige planten die xy voor een fecreet tegens. eenige ` 
Fwaare ziekten bóuden’, geen vafte benaminge te geven. 
Hier toe nemen zy de lange wortelen „die onder-"t rifcb 
van de aarde kruypen , dezelve met een flerken ruk: uyta 
trekkende des morgens vroeg, zodanig dat: de-/chaduave 
van den uytgraver niet over, de-wortel- valle, Ly werd 
op een Been gevreven met Water en deg, gë met een 
fhe kleene Gember , en alzoo gedronken. j 
"Ze belpt ook tegen bet pleuris , op dezelfde manier-ge- 
bruykt; als mede tegens de benaautbeid en: dueling. aig 
iemand overkomen door *t:muttigen.van fcbadelyke:F' iffa 
en Krabben. Met kleene Gember en Pinang geknouwd, 
be/proeyen zy de betoverde leden „daar bet Hismu zit, 
bet welk zomtyds de roze is, ook bet geheele lichaam , en 
drinken te gelyk de wortel met azyn gewreven, 
Zommige Ternataanen noemen bet ookSoutamu , waar 
van bet. nogtans veel. verfchild, alleen uyt die oorzake 
dat bet en groot Alexicacum is, want die naam’, ak 
gezegd y beduyd Pharmacum magnum. 
Naderband beb ik noch een kleenbladige zoorte van Fus 
nis Sirioides gevonden, overvloedig vruchten dragende , 
dewelke ik Sirioides alter noeme , aan gedaante en was- 
dom niet veel van de bovenftaande ver{chillende, "t welk 
ik nu befebryven aal, ` - 
"Het touw werd niet boven twee duymen dik, en zit 
van onderen een zeer korten en bocbtigen flam , die zich 
firax in geck Korte en flyve ryskens verdeelt, maar by 
boomen gróeyende , loopt bet dezelve met lange Zeelen op. 
By den por foron van de ryskens , ziet men bier en daar 
een flyve clavier aan de andere zyde, die zich in tween 
verdeelt ‚en zeer daft bouden , bet geen xy omvatten kat. 
„De bladeren Doan mede twee en twee. tegens malkan- 
deren, met 3 en 4 Paaren’ aan’ een rysken y en. een. voor- 
uyt , met baare korte fleeltjes na malkander gekeerdt s 
van 5 tot 7 duymen lank, 3 em 4 vingers breed, 
by den vor/pronk floten 3 zenuwen Ze zamen, be 
die , ziet men noch o mindere , digt aan den rand, de: 
welke niet doorgaans uytlöpen. De reft beeft veele davers- 
ribbetjes ‚die hiet zeerustbuylen ,flyf , boven: boog fwarte 
gn, van onderen “bleeker, “Het bloeyzel i$ nog onbte 
BIS E Suen y pasen e 
Va à Cp HA (umo iy 
E 
De vruchten flaan aan een groote tros; gelykende een 
druyve-tos , die zig verdeelt in veele korte , en verwerde 
zyde-tatjes, dragende ieder 2 a'g vruchten ; op korte 
voetjes , in de groote van een Musquet-kogel , doch wat 
langwerpig ; van buyten eerft groen, daar ma geel ; en 
ten laatften bleek coraal-rood , effen en glad; en zoet van 
[maak als Caftanien. Binnen in een geelachtigven kraake- 
beenig vleejch, leydt een wonde korrel ;ruym ro su als 
een Penning , doch aan de eene zyde met eem: kuyl- 
tje, gelyk de vruchten van Slangenbout of Nux Vomica, 
ook vind men dikwils in de vruchten meer dan een kór- 
tel, te weeten, 2 Jen: 4, doch die zynaan pe od 
DÀ adde 
