52 
CAPUT VIGESIM. NONUM. 
‘Flos Manora. Bonga Manoór. 
Ic omnium florum Indorum nobiliffimus eft, li- 
cet ejus forma fit vilis, ad Jasmini genus per- 
tinens , fed foliis ab ipfo multum differt. Eft 
frutex lignofus, partim erectus, partim Juxta folum 
& fupra. humiles prorepens fruticulos , non autem 
longa emittit flagella, prope radicem plerumque ejus 
ftipes digitum craflus eft, pallide cinereo & glabro 
obdu&us cortice, qui mox in breves laterales fefe 
dividit ramulos. : e k 
Ipfius folia bina fibi funt obpofita, in ramis Dro: 
cumbentibus per binos ordines locata , in ere&tissau- 
tem quodammodo cruciata , funtque fimilia Aurantii 
foliis , fed breviora & rotundiora , nec adpendice ifto 
cordiformi donata, ac integra. Suprema & juniora 
in obtufüm definunt apicem , ad illa Aurantiorum 
magis adcedentia, minimum digitum circiter longa, 
binos pollices lata. Inferiora & vetuftiora breviora 
funt , fuperius rotundiora, aliquando etiam bifida, 
ex nigro virentia, glabra, & fplendentia, in medio 
arumper gibbofa feu rugofa. Curtis infidentia petio- 
is, fere ramo adcumbunt & connivent. 
In ramulis extremis umbellule excrefcunt, tres vel 
quinque fuftinentes flores, quorum tres unoin ordine 
ac bini fubtus ac transverfaliter locantur, quod in 
Caryophyllorum corymbis itidem. obtinet, plerum- 
que vero tres tantum flores fimul obfervantur. Qui 
yrimo bini funt quafi nodi, cum brevi tubo , ftellato 
infidentes calici, ex octo novemque radiis feu folio- 
lis compofito, now zig $c E Seer E 
Aperti fere flofculi albiffimi funt, optime referen- 
tes flores Aurantiorum , ipforum vero petala latiora 
funt & copiofiora , non introrfum fed extrorfum flexa, 
ofto navem & decem numero fibi incumbentia, ita 
tamen , ut non bina feparata forment ftrata. In floris 
centro concavus erigitur tubus, quod brevibus ambitur 
ftaminulis , ipforum odor gratiffimus eft, cerebro a- 
micus , ad odorem florum Aurantiorum vel Lilii con- 
vallii proxime adcedens. 
Noctis foror & amica eft, poft Solis enim occafum 
fefe modo ifti aperiunt „quum horum odor penetran- 
tiffimus eft, apertique manent per totam iftam no- 
Gem ab fubfequentem diem , quum decidunt, nullis 
fubfequentibus fru&ibus, fed diu fupermanentibus 
ftellatis ipforum calicibus. ` 
Per furculos propagatur juxta terram prorepentes, 
qui prope foliorum genicula radiculas emiferunt, & 
amant crefcere in nigro argillofoque Solo, quale cir- 
ca edes obcurrit, ubi & luxuriofe excrefcunt, & af- 
feres adfcendunt, ac fupra ipforum ftratum fefe am- 
le extendunt. Si vero talis locus fibi relinquatur 
ac homines domicilia füa mutent , tum hic ftipes 
quam. maxime marcefcit ac perit 
uidam volunt ex hoc frutice arbufculam erectam 
formare, multis tamen adfurgentem ftipitibus, quum 
fepius ipfius frondem amputant. Hinc multos qui- 
dem P flores , fed pufillos ac viles. Optime au- 
tem fuccedit , fi afferculis vel pergulis inponatur 
ita ut ample fefe extendere poffit , eodem modo, quo 
Jasminum , tumque fub vefperam copiofos ac femi 
apertos proferunt flores, pingues , ac matutino tem- 
pore per rorem inpregnatos, & elegantes. Ejus ra- 
dix eft longa, dura, lignofa, raras emittens fibras. 
Bonga Manobr tudju lapis ; feu plenus, folia gerit fru- 
ticis rotundiora 4 ac tardius fuos profert flores , qui 
prioribus funt fimiles quoad magnitudinem & colo- 
rem, fed preter tria externa ftrata fafciculum peta- 
lofum gerunt in medio, qui fere nunquam fefe ape- 
rit, KE exteriora a cant. 
ebiliorem quoque fundunt odorem i 
magis curiofitatis gratia quam ob Bee 
odorem, atque ex Java primum in dedu&us eft 
terras. 
Anni tempus. Stipites hi per totum fer i 
um foriferi fine, prefercim ficcis menus, quo. 
gue magis ejus flores ac caules decerpuntur 1 
piofiores illos profert, Xd. 
Qui 
HERBARII AMBOINENSIS Lider VIL cap. XXIX 
XXIX. HOOFDSTUK. 
De Manora Bloem. 
It is eene van de edelfte bloemen. in- Indien, boewel ` 
D Slegt van gedaante ‚uyt bet geflagte der Fasmynen; 
boewel in bladeren veel verfchillende. Het is een 
houtachtigen beefter , ten deelen overeynd ftaande , ten 
deelen langs de gronden en over de lage ruygte kruypen- 
de, doch met geene lange ranken; by de wortel gemeen- 
lyk een vinger dik, met een licht-graauwe evene jchorffe, 
en voorts in korte zyde takjes verdeeld, 
De bladeren ftaan 2 en 2 tegen malkanderen, aan. de 
takken ‚die plat neerleggen ‚in oryen , maar aan de: flaans 
de ryskens eenigfints in "t Kruys. Zy gelyken de blade- 
ren van de Oranje-appel, doch korter en ronder , zonder 
bet agterfte bertje, en met evene-kanten. ‘De voorfle en 
jongfle fpits , de Oranje- bladeren. gelyker „ omtrent een 
pink lang, 2 duymen breed. De agterfle en oudfte zjn 
korter , vooren ronder , zomtyds ook in o gekloven , [wart- 
mu) glad , en blinkende, in de midden een weinig 
ultig, of rimpelig. Zy ftaan op korte fleeltjes , fchier 
tegens den tak aan, en wat na malkander gebogen. 
Aan de uytterfte ryskens komen kleene kroontjes woort, 
3 en 5 bloemen, dragende , te weten 3.1m eene rye, en 2 
daar onder overdwers , gelyk men aan de kroontjes van 
de nagelen ziet, doch gemeenlyk ftaan maar 3 by mal- 
kander. Eerjt zyn bet 2 witte knopen, met een kort 
balsje, op een gefternd voetje, van 8 of y flraaltjes „of 
baardekens gemaakt.. E 
De EEN bloempjes zyn Dier wit, geopend, zeer 
wel gelykende bet bloeyzel van. den Oranje appel , doch 
de blaadjes zyn breder, en meerder in "t getal, niet iñe 
waarts 5 ‘maar uytavaarts' gebogen , 8. o em Yo: nt getal 
óp malkander leggende , 200 nochtans, dat zy geene 2 di- 
Jlinête lagen maaken, In de midden ziet men een bol 
Pypje, daar niets in flaat als korte. draadjes , haren reuk 
is zeer lieflyk „en de ber[Jenen aangenaam, den reuk van 
"t Oranje-bloeyzel of Lilium convallium naby komende, 
Het is een dochter des nachts, want na Sonnen: on 
dergang openen baar de knopen, wanneer baar: reuk op 
bet kragtigfte is , en-blyven-zoo geopend ftaan de gebeele 
nacht „en den volgenden dag over, daar na vallen ze af 
zonder vruchten, Ate de gefternde voetjes nog lang 
op den ftok ftaan. 
^ Men plantze voort met ryskens ‚die langs de grond lo» 
pen, en » de knien der bladeren: worteltjes gefcboten 
bebben. Zy waffen geerne in een fwarte kleygrond , ge- 
lyk-ontrent de buyzen is ,alwaar zy weeldrig opfchietens 
e Paggers oplopen , en op derzelver dak zich wytbreyden. 
Zoo men de plaats laat verwilderen, en de men[cben van 
a CES zoo treurd den flok oogen{cbynlyk, en 
gaat uyt. 
Zommige willen dezen flruyk flaande maken tot een 
boompje, met veele ftammen opfcbietende , wanneer xy 
bem dikwils by de kruynen affnyden: Hier door dragen 
ze wel veel bloemen , maar kleen en onzienlyk. Den beften 
wille beeft men "er van, als men ze op latten of opgemel- 
de Paggers leyd , dat ze baar ter degen mogenuytbreyden, 
elyk men met de Fasmyn ook doed, als dan ftaan zy 
savonds vol luykende en vette bloemen , des morgens met 
den douw befwangerd, en [cboon om aan tezien. 
wortel is lank, bard, boutacbtig , en met weinige Vas 
zelingen. 
Bonga manoór tudju lapis of dubbelde, beeft ron 
der bladeren aan den ftam,en brengt zyne bloemen lang- 
faam voort , dexelve zyn de vorige gelyk aan groote en 
coleur , maar bebben bebalven de 3 buytenfte lagen nog 
een bos bladeren in de midden , die zich febier nooit 
opend, al beginnen de buytenfle te verwelken, 
Zy zyn ook flapper van reuk, en werden dierbalven 
meer tot een rariteyt dan aangenaambeid gebavend, 
zynde van Fava eerft in deze Landen gebragt. 
Sayzoen. De ftokken dragen fobier- bet gebeele Faar 
Bst ; pur ege Ster en Moron over, 
en boe meer men bem van bloemen | elen. t 
boe beter by draagd. et ee 
Die 
