VIL Bock XXIX Hoff. AMBOINSCH KRUYDBOEK: 53 
Qui hisce floribus queftum exercere ftudent, om- 
ni femi anno ejus vetufta decerpant folia, ac rachi- 
dum quandam partem, tum amplius fefe extendet, 
ac copiofiores producet flores; in tubo ifto concavo 
ferenis diebus dulcis reperitur fuccus feu ros, qui 
exfugi poteft. 
Profp. Alp. Pl. ZEgypt. cap.19. T. 19.hos defcribit flo- 
res fub nomine Syringe albe, ubi dicit in Cairo in 
ZEgypto frutex obcurrit eleganter ramofus , qui pro- 
rependo fenfim altitudinem adtingit: Ejus folia cum 
illis Aurantii conveniunt, floresque gerit albicantes 
illis Jasmini fimiles , fed majores , odoratiores , & gra- 
tiores, vocaturque Syringa Arabica, & Fasminum Aras 
bicum , Arabice & /Egyptice Sambac , item Fesmen, & 
Gelzeminum Arabicum. | Ejusque ftipes ad trium qua- 
tuorve pedum altitudinem adfurgit , qui inferius mi- 
norem digitum craffus eft, durus, & lignofus , atque 
ad palme latitudinem fupra terram fefe dividit in plu- 
res ramos uti Jasminum. In /Egypto per fex conti- 
nuos menfes flores producit ab Aprili nempe usque 
in O&obrim. 
Flores hi albi funt, geruntque novem, decem, & 
undecim petala per bina ftrata fibi incumbentia , qui 
gratiorem fpirant odorem Jasmino Catalonico. Cadu- 
ces admodum fünt, tubumque gerunt longum inftar 
illorum Jasmini, quo calicibus vix inherent. 
In iftis regionibus ejus rachides Jasmini ftipiti ino. 
culantur, ac tali modo poft binos annos jam flores 
gerunt: Ex /Egypto in Europam deducti per longum 
durant tempus. 
Nomen. Latine Flos Manore. Malaice Bonga Manoór. 
Ternatice Saja. Manure. Indoftane & Portugallice 
Fula Magori & Mogoli. Javanice Camban Malatie. Am- 
boinice Copa Puti , quibusdam autem Malaienfibus 
Malori vocatur. Macaffarice Balur. Bandice Bonga 
Wungan. Sinice Batti hoe. Malabarice Madiapu. A- 
F i Profperi Alpin. nomen fupra conmemoratum 
uit. 
Locus. Nobiles hi flores fere per totum Orientalem 
obcurrunt tractum. ab /Egypto per Arabiam & Indo» 
ftanam usque in aquofam Indiam - atque fine dubio 
ab hominibus in hasce delati funt terras , fponte enim 
nullibi crefcunt, atque, uti dictum fuit , hominum 
confortio. & zdibus adeo adfueti funt, ut extra il- 
lud.territorium facile degenerent ac pereant. 
Per. nomen Fula Magori denotatur Flos Magorenfis, 
ach Mogorenfis populus, qui feroces funt Tartari, 
atque hodie fummam Indie partem inhabitant, qui- 
que vulgo Mogolli vocatur, primum hosce flores in 
ufum & zftimationem adduxiffet, atque ab hoc no- 
mine reliqua Malaienfium nomina Manoór , Manure, 
Malori , & Balur fuam habent originem. 
U/us. Magis ad ornamentum & oblectamentum 
uam. ad ufum Medicum hic frutex adhibetur, quod 
& teftatur Pro/p. Alpinus, in /Egypto nempe hosce 
flores a mulieribus magis ornamenti cauffa quam rei 
Medicz in ufum vocari. Ufitati enim funt & grati cun- 
&z conditionis hominibus, tam viris quam feminis; 
praefertim vero juvenibus, qui capillis hosce inne- 
&unt , ac veftibus adpendent ornamenti gratia, Hunc 
in finem circa Solis. circiter occafum talia capitula 
decerpenda funt, qua iíto vefperi fefe aperirent, 
poft hore enim fpatium , quo, decerpta fuere, fefe 
aperiunt fponte , ac penetrantiffimum fundunt odo- 
rem, dein a radiatis feparantur calicibus , amentis 
adligantur, vel in fafciculos varios conneétuntur, & 
capillis inne&untur. Talesque colligatos feu connexos 
flores Malaienfes nominant Carang a forma: alborum 
Coralliorum , que in mari crefcunt, ac nodofos ge- 
runt-ramos, ex quibus calx exuritur, quaque a Ca- 
rol. Out libr. exotic. 6. cap. 7. delineantur & defcri- 
buntur fub nomine Plante faxee Abrothanoides , atque 
a me loco fuo libro nempe duodecimo defcribuntur 
ac vocantur: Litbodendron Calcarium. 
Hisce floribus cubilia & lintea alba etiam fpergun- 
tur, quod calidis diebus gratum eft, & cerebrum re- 
focillans. Flores vespertino tempore decerpti., & 
recenti infufi aque, ita ut per fex octoque horas in- 
fufi & te&i fupernatent, hanc tam forti inpregnant 
odore , ut aqua Rofarum habeatur, qua facies lavatur 
ad refocillandum » ardentesque oculos refrigerandos. 
Pul- 
. Die geene, die met deze bloemen winft zoeken, moe 
ten bem alle halve jaar wan de oude bladeren , en een 
party ryskens ontbloten , zoo breyd by zig beter uyi, en 
draagd meer bloemen, In "t bolle pypje vind men by klar 
ren dag een. zoete zap of douw, die men uytzuygen pan. 
. Prosper Alpinus Pl. Egypt. cap. 19. T. 19. befcbryft 
deze bloemen onder den naam van Syringa Arabica, zeggen- 
de te Cairo in Ægypten vind men een welgetakte firuyks 
die kruypende , allengskens zyn boogte gewind. De bla- 
deren gelyken die van den Oranje boom, by draagd. wit- 
achtige bloemen, de Fasmynen gelyk, doch groter , wels 
riekender 5 en aangenamer , menypoemd ze Syringa Ara- 
bica, Jasminum Arabicum. In $ Arabi/ch en /Egyptifch 
Sambac , als mede Jesmen en Gelzeminum Arabicum, 
De flok werbeft bem tot de boogie van 3 a 4 weten, 
beneden is de ftam een kleene vinger dik, bard, en bout- 
achtig , maar een band boog boven de aarde , verdeeld 
by zich in veele takken, g yk de Fasmyn. In Ægypten 
is by zes maanden na malkander met bloemen. beladen , te 
weeten van April tot in Oétober. [ 
_ De bloemen zyn wit, en bebben ook 95 10 eR 11. blaad- 
jes in 2 lagen boven malkanderen , welriekender dan de 
Spaanfche Fasmynen, bebbende een gemengde reuk van 
Oranje-bloeyzel en Fasmynen. Zy vallen ligt af , en 
bebben een lange bals, geint de Fasmynen, waar meede 
zy loffelyk aan baare voetjes. ftaan. i 
In die Landen werden de ryskens op een flok van Fas- 
mynen geënt , en xo dragen zy in de eerfte 2 jaren. Zy 
konnen ook, uyt Aeren in Europa gebragt, lang duu» 
ren. 
Naam. In ’t Latyn Flos Manor. Maleyts Bonga 
Manoor. In’t Ternataans Saja Manure. Jn’t Indoftaans 
en Portugeefeb Fula Mogori en Mogoli: Op Favaanfch 
Camban Malatte. Amboinfch Copa Puti, by zommige 
Maleyers Malori genaamt. Maccaffaars Balur. Banda- 
nees Bonga Wungan. Sinees Batti how. Malabaarfch 
Madiapu. De Arabifche namen van Prosper Alpinus 
ziet boven. 
Plaats. Deze edele bloemen, vind men febier door bet 
gebeel Ooften van Ægypten, door Arabien en Indoftaaan 
tot in water- Indien, zynde buyten twyfel in alle deze 
Eylanden:gebragt door men/then , want van zelfs wajlen 
zy niets. zynde, als gezegt, zoodanig aan de bywooning 
van menfchen gewend, dat xy buyten dezelve ligt: ver- 
wilderen en uytgaan. 
De naam Fula Mogoti wil zeggen Flos Mogoren- 
fis, als of ze: de Mogoren, dat zyn wilde Tartaren, 
dewelke hedendaags Opper-Indien bezitten, en die men 
int gemeen Mogollen noemd , eerftelyk in gebruyk of 
e[lime badden gebragt , en van die naam zyn de andere 
Maleytze woorden , Mandor, Manure, Malori, en 
Balur verdraayd, 
Gebruyk. Ze werd meer tot cieraat en vermaak, dan 
tot de Medicynen; geoefend , gelyk'ook Prosper Alpinus 
getuygt, dat ze im Ægypten meer tot cieraat der. Vrous 
wen, dan in de Medicynen dienen, ` Zy zyn gebruykes 
lyk en aangenaam by. allerhande Stands-perzonen , zoo 
annen als Vrouwen, doch inzonderheid bet jonge volks 
die bet boofd-baayr daar mede behangen, en de klederen 
daar mede befleken. Hier toe moet men omtrent Sonnen 
ondergang zodanige knopen afbreeken , die den zelven 
avond {taan open te gaan , want omtrent een uur na bet 
afbrecken , gaan 2 van zelfs open , en zyn danop’tkrage 
tigfle van reuk; dan werden ze van de gefternde voetjes 
afgeplukt , aan fnoeren geregen , of: aan ruykertjes van 
verfcheide fatzoen gefteken, in de.bamyren gedragen: 
Zodanig aan malkander geregen. of eet bloemen; - 
noemen de Maleyers Carang , na de gelykeniffe van de 
avitte kraal-fteenen., die in Zee waffen met geknoopte taks 
ken, en waar wyt men kalk brand, by Carol. Cluß 
Exotic. libr. 6. cap. 7. afgefchetft onder de naam van 
Planta faxea abrothanoides , doch van my op zymplaats 
Lib. 12 befebreven, en genaamt. Lithodendron Calca- 
rium. 
Men beftrooyd "er ook de bedfteden en "t witte linnen 
met deze bloemen , bet welk by beete dagen aangenaam is, 
en de ber (Jenen verquikt. De bloemen *s avonds afgeplukt, 
en in verfch water gedaan , zoodanig'dat zy daar op dry- 
ven, 6 of 8 uuren daar op gelaten en toegedekt „geven 
bet zelve een zoo fterken reuk, dot men ’t woor: rooze: 
water zoude aanzien , waar mede men ’t aangezicht swaf 
om te ververfchen, en de verbitte ogen te verkoelen. ` 
G 3 Een 
