s4 HERBARII AMBOINENSIS Liber VIL cap. XXIX: 
Pulticula ex teneris ejus foliis ac floribus preparata 
conducit ad infantum corpora refrigeranda , ubi in- 
flammata funt, eadem hzc bina cum Oryza , Anifo, 
& Pulafario contrita optimam prebent pulticulam , 
qua, conducit omni cutis inflammationi & exanthe- 
mati, ad refrigerandum & exticcandum. Radix five 
fola, five cum illa Caju Baru feu Bonga Raja Puti, 
. in aqua.contrita & propinata, febrium zftum exftin- 
uit. d 
y Profp. Aip. l.c. dicit; ex floribus fui Sambac oleum 
in Agypto componi Oleum Sambacinum dictum , fine 
dubio per florum macerationem in alio quodam oleo; 
quod ibi adhibetur cogtra quosvis tumores duros, Scir+ 
rhos matricis , & nodos in partibus genitalibus, hoc 
enim oleum virtutes habet emolliendi ac. modice 
calefaciendi, uti & plures ejus ufus & utilitates ibi 
laudat, quas omittimus, quum nobis ignotus fit ejus 
preparandi modus in /Ezypto. 
. Ex iisdem quoque floribus Portugalli aquam deftils 
lant, uti & ex iftis arboris triftis, que in India ufurs 
patür loco aque Rofarum, quz dulcis eft, odorata, 
cor refocillans in Lypothymia € fummis ardoribus. 
Diximus, flores tantum per fex o&ove horas in a- 
qua effe macerandos, fi enim diutius relinquantur , 
putrefcunt , & aquam mucilaginofam & acidulam red- 
dunt, fub vefperam vero recentia iterum capitula 
eidem aque infundi poflunt. Flores, qui per diem 
aperti fuere, non adhibentur , quum ipforum pene- 
trantiffimus odor per radios folares in auras avolave- 
rit, quod plerumque in cunctis albis obtinet floris 
bus: ` DE 
Curam gerere oportet ; ne hujus fruticis flagella 
per terram prorepant , quum talia flagella producent 
copiofa folia nullos vero flores, quos magna profert 
copia, quum omnes. ejus rami ad quatuor vel quin- 
que pedum altitudinem adtollantur & ducantur. 
- Mulieres Indice -hosce macerant flores cum illis 
Sampacce, Canange, & Jasmini in recenti Calappi 
oleo, quod per tres dies Soli exponunt, omni au- 
tem die novos infundentes flores, talique modo o- 
leum adquirunt odoratum , quo juvenes praefertim 
tam mares quam femine, capillos inungunt, quod 
inter ipfos fummum habetur decus & ornamentum, 
fed a quo noftra natio abhorret ob fortem olei Ca- 
lappi odorem , cujus loco melius. eligitur oleum Caf- 
fambi , quod dein irroratur Benzoino & Agallocho. 
[n ardenti febre radix ejus contrita: cum fucco Sac- 
carbebo fronti inlinitur, ad eftum & dolorem tol 
endum. -+ m j 
In Celebe, ac prefertim in Macaffara in cunctis 
fepe fructibus dendrites quzdam reperiuntur , ubi 
inter alia in hoc quoque frutice talis dete&a fuit ; 
quz loco floris inventa fuit anno 1672 in.horto quo- 
dam Germani ibi habitantis, queque mihi biennium 
poft transmiffa fuit. Formam habebat capituli, feu 
inftar veri floris Bonga Manoér , nondum aperti , erat- 
que alba & dura inftar Silicis, feu Alabattri, inventa 
autem fuit in tubo veri floris, atque petiolum habe- 
bat ez ligno & lapide fenfim compofitum , quique 
hanc invenerant, inprudentur in menfa depofuerant, 
Limonum fucco conmaculata , qui fubito ejus portio- 
nem confumferat, atque poft fex annorum fpatium 
ipfius albus color in cinereum ac mortuum fere de- 
generabat colorem. +: ; 
; „Dendrites hec Manorites, ac Malaice Meftica Ma- 
nior vocari poteft, quales plures Plinius libr. 37. cap. 
10. & 11, enumerat ex forma animalium & planta- 
rum. denominatas ‚in quibus forte crefcünt, quales 
margaritariis hodiernis ignotz funt, ac fabule fuere 
habitz, fed que magis magisque producuntur. 
+ Vere Jasmini fpecies hisce in terris quoque obviæ 
funt fab, nomine Bonga Gambir ,quz alba fpecies eft, 
ac potiffimum capillorum ornamento infervit mulie- 
ribus, inter quas quzdam tam mirum «habent. judi- 
cium: ut florum odorem comparent cum fimo galli- 
naceo, atque hinc Bonga Tay ayam vocent. 
Litoream quoque Jasmini fpéciem detexi. fed fe- 
mel tantum. in Saxofo Caytetto promontorio quz Hi- 
toés ora eft, illa autem mixtam gerebat formam Ma- 
norz & Jasmini. Frutex erat per fcopulos prorepens 
folia gerens Camuneng feu Lingoz, inferius. nem- 
pe rotunda, & in obtufum definentia apicem , paucis 
wa per- 
Een papje gemaakt van de jonge bladeren en bloemen, 
diend om de jonge kinderen daar meede te beftryken, die 
brandig van lyf zyn om te verkoelen ; dezelfde 2 met rysy 
Anys , en Pulafari ; geven een papje, bequaam op alle veri 
bitbeid en vurigheid des buyds te firyken y die bet ver. 
koeld en opdroogd. De wortel, % zy alleen, "t xy Pras 
men, met die van Caju Baru of Bonga Raju Puti, met 
water gewreven en gedronken, verflaat den brand in de 
koorize. 
Prosper Alpinus loco cit. zegt, dat van zyn Sam. 
bax-bloemen in Ægypten een olie gemaakt wordt, Oleum 
Sambacinum genaamt; buyten twyffel door "t weeken 
van de bloemen in eenig ander oly, bet welk aldaar ge. 
bruykt werd tegen allerley verbardinge,voornamentlyk van 
de lyfmoer en knopen in de Vrouwelyke deelen , want deeze 
oly beeft de krachten om te weeken „en matelyk te verwar- 
men, gelyk by nog meer nuttigbeden aldaar bybrengt , die 
quy moeten overflaan , om dat ons onbekend is’; boe bet zels 
ve in Aegypten gemaakt «verd, 
„Uyt dezelfde bloemen diftilleren de Portugezen een 
water , gelyk ook uyt die van Arbor triftis , dewelke men 
in Indien gebruykt voor Rooze-water , zeer verquikkende 
bet bart in flaauwte of groote bitte. Wy bebben gexegt, 
dat men. de bloemen maar 6 of 8 uuren in "t water moet 
weeken, want 200 Ze langer daar in blyven , zoo verrot- 
tenze , en maken ’t xelve goor, maar tegens den avond 
mag men verfcbe knopen in dat zelfde water doen. De- 
welke bloemen over dag geopend geftaan bebben, werden 
niet gebruykt , om dat baar mei reuk door de Sonne- 
firalen uytgetrokken is , bet welk gemeenlyk aan alle witte 
bloemen ge/chieds 
Men moet deze firuyk met zyne ranken niet veel langs 
de grond laten“ kruypen , vermits zodanige ranken veele 
bladeren, maar geen bloemen dragen, gelyk by anders 
doed „als-men alle de takken 4 of 5 voeten bong leyd. 
De Indifcbe Vrouwen weeken deze bloemen met die 
van Sampacca, Cananga, en Fasmynen in verfcbe Ca. 
lappus-oly , die zy drie dagen in de Sonne ftellen, doch 
dagelyks de bloemen vernieuwende, en zo bebben xy een 
oly na baar lands aart welriekende , waar mede "t jonge 
Volk, zoo Mannen als Vrouwen bet haayr fmeren, ge- 
vende onder baar luyden een groote bevalligbeid , doch 
onze Natie is.daar vies van, wegens den erken reuk 
van den Calappus-olye , in wiens plaats men beter neemd 
de oly van Cu[Jambi , die men daar na berookt met Ben- 
join en Agelbout. In de brandende koorts fmeerd men de 
gewrevene wortel met bet zap van Saccarbebe , op bet 
voorbooft , om de pyn van den brand te verminderen. 
Op Celebes , inzonderheid Maca[far , vind men in al- 
lerley vruchten dikwils eenige fleentjes , onder anderen 
ook zomtyds aan dezen ftruyk, diergelyke een-in plaats 
van een bloem is gevonden Ao. 1672. in een tbuyn van 
een Duytsman , aldaar woonachtig, die my 2 jaren daar 
na geworden is. Hy was gefatzoeneert als een knoop, 
of een regte Bonga Manéor , die nog niet-geopend is , wit, 
en bard, als een Kegel-fteen of Allabafter , by hadde ge- 
ftaan in de bolle pyp van de regte bloem, aan een fteel 
vaft ‚die niet fchielyk, maar allenxkens van bout en Been 
toeliep , die bet vonden , leyden "t onvoorzichtig op de 
tafel, daar Limoen-zop geftort was , °t welk bem met 
der haaft een boekje-afbeet , en 6 jaren daar na begon by 
allengskens zyn witte coleur te verliezen”, en doods of 
graauwacbtig te werden. SEO HS 
Dezen e mag men. Manorites , in’t Maleyts Mefti- 
ca Manóor noemen , diergelyke Plinius libr, 47. cap. 
TO em 11. veele verbaald , zoo by ‘zegt stu ead ope 
van gedierte en planten genoemt', daar in ze miJcbien 
waffen, onze bedendaagze Fuweliers meeft -onbekend , ew 
bes? fabulen gehouden , dog-die allenxskens voor den dag: 
omen. . ° LE ha ee uno. ADI 
De regte Fasmynen zyn in deze Eylanden ook bekend 
onder den naam van Bonga Gambir ‚te weeten de witte, 
en werd meeft tot vercierzel van "t booft-baayr by de 
Vrouwens gebruykt, xommige zjn zoo wonderlyk van 
oordeel, dat ze den reuk derzelver vergelyken by boender- 
drek, en daarom Bonga tay ayam. 
Ik bebbe ook een ftrandzoorte van Fasminum gevonden, 
doch maar eens op den klippige boek van Caytetto, der 
kuft van Hitoe , hebbende een gemengd fatzoen van Ma. 
noor. en Fasmynen. Het was een firuyk op de klippen 
kruypende , met bladeren als die van Camuneng of van 
Lingoo, te weten agter rond , en in een flompe AN toe- 
* 3 open- 
PE EE 
