ET O Y 
VII Boek: XXIX. Hof AMBOINSCH KRUYDBOERK. 55 
pertexta venulis, binos cum dimidio pollices longa, 
fesqui lata, kete virentia, ac bina femper fibi obpo- 
fita, curtis infidentia petiolis," Flofeulos gerit paucos 
fimul in racemo vel corymbo, formam habentes il- 
lorum Jasmini , longos gerentes tubos fed anguftio- 
res, quique compofiti funt ex quinque, fex, & octo 
petalis, albis,in quorum medio longus erigitur tubus 
iftillum continens: Horum odor eft inftar Jasmini 
ed debilior. Fructus mihi ignoti funt, ac forte nul- 
los profert, uti & incolis parum notus eft hic fru- 
tex, nec invenitur nifi in magnis & nudis rupibus; 
ad montium pedes fitis in terra. : 
Anno 1683 menfe Augufto gravi & infolito imbre 
reter hujus fruticis naturam fru&tus inventus fuit 
illi domefticorum Jasminorum fimilis, unicum. nem- 
pe modo granulum eo loci, quo flores locati fuere, 
magnitudinem habens Amboinenfis rubri feminis 
Catjang, fed anguítius & acutius, ac fuperne parum 
fiffum, roftrum quafi gerens prominens inftar roftri 
Anatis, anterius fufcum, pofterius viride „ad tactum 
molle & aquofum, ita ut videretur aqua effe repletum, 
femen gerens parvum nondum maturum , intra diei 
vero fpatium. exficcatum penitus erat in. tenue gra- 
nulum. ; $95 
Anno 1688 fub finem pluvioforum menfiumin fi- 
nu Sinenfi Jasmini- fructus. iterum fuit obfervatus , 
qui granum referebat acutum. uti in priore, fed in- 
tus femen continebat nigrum & fplendens inftar Bliti 
vel Sajor Bajang. , 
Quum" hujus J'asmini litarei unicam modo obferva- 
verim plantam; alterum vero Jasminum litoreum feu 
Gambir Laut , magis. notum infra. ulterius deferipfis. 
QSJ E West - e $ e Ww 
Nomen. fupra memoratum Madja Pu a fene» quo- 
dam: Malabarico accepi , in Hort.'autem Malab. part. 
6. Fig. 50. Malabarice vocatur Nalla Mulla, .Portu- 
gallicé Foela Magori. Belgice Moggari, ubi. &:dicitur 
aut nunquam hunc fruticem , aut non nifi in fumma 
fene&ute fructus proferre. 
a Tabula Ti Vigefina Son 
Ramum exhibet-fruticis , qui fos Manore Rumphio voca» 
tur, TESS tiu 
Ubi Li, A. ramulum fore. pleno majore: onuflum denotat. 
ru EL ne " X wl H ` 
OBSERVATIO. 
He plante vere Jasmini fpecies huc usque habite fant , tan- 
tummodo floribus differentes , funt nempe hujus Jasmini fpe- 
cies, que flores gerunt fimplices majores ac minores, tum & 
plenos majores quoque & minores, dein & foliatura etiam 
variar, nunc fcilicet obpofita nunc alternata & etiam ternata: 
Eftäue Jasminum Indicum Mali: Aurantiz foliis , flore albo 
pleno minore B/eys Prodr. 2. p. 59: & Jasminum Limo- 
nii folio conjugato , flore odorato pleno vario: Thef. Zeyl, 
P. 128. Tab. 58: Fig. 9. & Jasminum Arabicum folio Au- 
rantii flos pleno Muf. Zeyl. p. 32. & pte Arabi- 
cum foliis Limonii conjunctis; flore albo pleno odoratiffimo 
Boerb. Ind. H.L. B. p. 2. p.217. Syringa Arabica, flore 
duplici Parks Theat. p. 1467. reliqua vide in Thef. Zeyl. &c. 
H 
X 
« 
PS 
As 
E) 
Ex hisce parn Linneus fingulare conftituit genus, 
quod flores fint monopetali, faciesque externa penitus di- 
verfa, vocavitque Ny&antbem feu Noctis florem, quum fub 
vefperam flores fefe aperiant, per noctem albi niteant, & 
Oriente Sole decidant: Eftque Nyctantes caule volubili, 
foliis fubovatis acutis H Cor, p. 5. , 
CAPUT 
lopende » Mel weinige adertjes , 93 duymen lang , 1 breed, 
ligt-groen, en altyd 2 tegen malkander flaande , op kor- 
te fleeltjes. Dé bloempjes komen "weinig by malkander , 
aan een dolle ofte tros „van gedaante als Fasmynen , met 
lange halzen i doch Jmalder , gemaakt van 546 en 8 
blaadjes, wit, en in de midden met een bol pypje ‚daar 
in een flieletje ftaat. De reuk is als aan Fasmynen , 
doch flapper. De vruchten zyn onbekend, en ^t draagd 
mi/Jcbien gene , gelyk "t ook de Inlanders weinig bekend 
is, en niet te vinden dan op groote en bloote klippen ‚aan 
de voet van de bergen op ^t land leggende, j 
Anno 1683. in Auguftus, by de fwaare en ongesvoone 
regen- MoufJon , is buyten gewoonte van die ftok gevonden 
een vrucht aan detamme Fasmynen gelyk , te weeten maar 
een korl ‚daar de bloeme geftaan badde , in de groote van 
een Amboinfche roode Catjang , doch fmalder en_fpitzer, 
aan "t, voorfte een weinig gefpleeten , met een overbangen- 
de fnuydt, als een Eende fnavel , voren bruyn} en agter 
groen „ gants vochtig en waterachtig in: "t aantaften; 
dat ze fcheen vol enkeld water te zyn, met kleen en fyn 
zaad daar in, "t welk niet ryp was, en binnen een et- 
maal droogt'*t gants op tot een dunne korl. 
Anno 1688. in 't wytgaan van de regen- Monffon , is 
in de Sineze ftraat de vrucht van Fasmyn weder gezien, 
zynde een fpitze korl als te vooren, maar binnen wierd 
Jwart en blinkend zaad gevonden, als dat van Blitum 
of Sajor Bajang. 
Dewyl ik nu van "t voornoemde Jasminum litoreum 
maar eene plante Lied bebbe, zoo beb ik in ’t wervolg 
dezes boeks eenander Jasminium Littoreum , of Gambir 
Laut, met die naam beter bekent beftbreven. 
De bovenftaende naam Madja Pu, beb ik van een ou» 
den Malabaar geboort , doch in ‘Hort. Malab. part. 6. 
Fig. so. wert bet genaamt in "t Malabaars Nava mulla, 
Portugeefch Foela Mogari. In 't Duytich Moggari yal- 
waar mede getuygt werdt, dat deeze Struyk of nooit yof 
alleen in boogen ouderdom vruchten voortbrengt. 
De dertig fle Plaat: … 
Vertoont een Tak van een Struyk, welke de Massen bloem 
van Rumpbius. genaamt wert, EES Sa 
bere Lett... A, een zakje aanwyft met een dubbelde grooter 
oem. ^ 
AANMERKING. 
Deze planten zyn tot hier toe voor waare zoorten van de 
Jasmynen gehouden, alleen doot de bloemen onderfcheiden, 
want daar zyn zoorten van deze Jasmynen, welke enkelde 
bloémen grooter en kleinder voortbrengen,als meede die dub- 
belde grooter en kleinder vertoonen, zoo verfchillen zy ook 
in hun blaaden , welke , te weeten ‚dan tegens elkander over, 
dan verwiffelt ftaan , en ook drie bladen byeen geven: en" 
deIndifche Jasmyn met bladen van de Oranje-boom ‚met een 
kleinder' witte bloem van Breyne Prodr. 2. p. 59. en de 
remisi met het zamengevoegde Limoen-blad , met-cen dub- 
‘belde ruykende en verfcheide bloem van de Thef. Zeyl. 
p. 128. 7..58. Fig. 2. en de Arabifche Jasmyn mer het 
blad van de Oranje-boom , en een dubbelde bloem.in het 
Muf. Zeyl. p. 3a. en Arabifche Jasmyn met t zamengevoeg- 
de bladen van de Limoen met een dubbelde zeer ruykende 
bloem yan Boerb. Ind. H.L, B. p. 2. pag. 217..en Arabifche 
Syringe met een dubbelde bloem van Parkins, Theatr. p. 
1467. het overige ziet verders in de Thef: Zeyl. op de aan- 
gehaalde plaats: i 
Uyt deze P anten heeft Linneus een byzonder geflagt ge- 
maakt, om dat de bloemen eenbladig zyn, en de uytwen- 
dige gedaante geheel verfchillende , en heeft het zelve Wy- 
&antbes , dat is nagt-bloem genaamt, om dat de bloemen zig 
tegens den avond openen, de ganfche nagt fehoon wit blin- 
ken, en met het opgaan van de Son weder afvallen „en is de 
Nyétantes met een omflingerende fteel, en rondagtige pun- 
-tige bladeren in de Hortus Cliffort. pag. 5. 
xxt 
