Y 
VII Boek. XXXI Hooft. 
AlteraVifci Amboinici fpecies eft rubra, folia ge- 
rens majora, flaccidiora, & glabriora, ex rubro vel 
fufco virentia , ac plerumque lateralibus venis de- 
ftituta. Flores fructusque funt uti in priore, feu pau- 
lo majores: Circa litus crefcit in humilibus arbori- 
bus, uti in Gajang Laut, & aliquando etiam in de: 
ciduis ramis, in talibus decumbentibus fcopulis ,qui 
pauca tecti funt terra vel herbis, vel in putrido 
quodam ligno , quod cum Vifco ibi proje&um fuit, 
ac computruit. 
Ambe he fpecies originem fuam ducunt.ex fter- 
core avicule , que Reguli fpecies eft , Amboinenfibus 
Cacopit dicta, in Loehua Sa/upite , Malaice Tjchui, 
que nunquam terre infidet , ac roftrum gerit longum 
& incurvum , quo fuccum ex cunctis exfugit floribus, 
uti in Europa Vifcum putatur generari ex fimo Tur-, 
dorum. | ; ; 
Incolæ putant ftercüs iftius aviculz. adeo vegeta- 
tivum effe , ut ridiculo metu credant , fi hoc cafu 
quodam in alicujus caput vel corpus decidat , nec 
cito fefe-aqua abluat, Vifcum e corpore fuo propul- 
lulaturum effe, vel quod magis vero adcedit, infor- 
tunium quoddam timent, quum omnes rami , quos 
hoc Vifcum obcupat, & perambulat, pereant:.. Sic 
enim fepe ingentia funt Canaria & Eriophora , hisce 
Vifcis obfita , quorum rami fructibus fatis funt onufti, 
fed foliis fere deftituti. 
Nomen, Latine Vifcum Amboinicum, Malaice Tay 
Burong , Amboinice Manutayn:& Manutay , h. e. 
avium fimus didam ob rationem. Macaflarice Caju 
Puli, h. €. planta cum arbore fimul virens. Altera 
es cognominatur tantum rubra, Baleyice Bappa 
SON: nr EX A 
"Sunt quedam alie plante , que aliis quoque in- 
crefcunt arboribus, more Vifcorum , atque oriri vi- 
dentur ex fimo quarundam avium, vel ex fubtili quo-: 
dam femine in rugofo ac mufcofo arhorum corrice 
deciduo, quales funt cunde Angreci fpecies, Num- 
mularia lactea , € Varinga parvifolia , quas plantas 
fuis defcribimus locis, que tamen arbores non ita 
fuffocant quam hoc Vi/cum, Non tamen credendum 
eft, hasce ex fimplici. avium. ftercore fuam ducere, 
originem:fed vero adcedere videtur , aviculam iftam 
Cacopit maturas comedentem baccas aliorum Vifco- 
rum, inde vifcofum ejicere fimum, qui in rugofum 
arborum corticem decidens , ibi adheret, atque ex 
vegetativa fua natura novam producit plantam. ` 
“Sic quoque pro vero adfirmant Sturnos baccas iftius 
Varinge comedentes ipfarum femina dein per ftercus 
ejicere in fiffuras Calapporum , vetuftorum murorum, 
ac putridorum lignorum, e quibus dein excrefcunt., 
Hisce autem non adnumerande fünt multe Filicum 
ac Polypodiorum fpecies , que femina non profe- 
runt, & tamen ex mufcofo arborum cortice excre- 
fcunt. 
Locus. In Amboina, Moluccis, Celebe, & cunctis 
reperitur regionibus, in quibus iftz crefcunt. arbores. 
Rubra fpecies raro obvia eft. In Leytimora obcur- 
rit circa Amahuflu, circa litoreos fcopulos, ac præ- 
fertim in quodam Batu Tsjapeo dicto ob formam pilei 
baculo inpofiti. 
Ujus. Vifcum apud Amboinenfes raro in ufu eft, 
non enim norunt ex ejus baccis Vifcum preparare, 
quod conficiunt ex vifcofo lacte arboris Socci fupra 
libr. 1. cap. 25. defcripte; mulieres foliofos ramos 
in aqua macerant , qua infantes làvamt, credentes 
hinc precoces fore, ac naturam adquirere ftabilem , 
qualis in hac obfervatur planta. Macaflarenfes hoc 
ligno utuntur contrito ad Afthma, ac mulierculz ad 
lochia ex pellenda. In India vulgatiffimum eft, ac cuique 
notum, plurima arborum ac. plantarum femina vege- 
tativam fuam naturam non modo incorruptam fer- 
vare in ventriculis quarundam avium , animalium , ac 
hominum, fed etiam inde excitari & augeri, ita ut 
tales arbores multo magis luxurient , & elegantiores 
excrefcant reliquis ex vulgari femine provenientibus, 
Tali modo Nuces Mofcatz , Caryophylla , & Canaria 
ropagantur ac feruntur per palumbes , ipfarumque 
pecies, Nucivoras Bandenfes dictas, item per aves 
Cacatoes & Cafuarios Lanfia, & Guajavi per homi- 
nes ac animalia, & Varinga ifta per Sturnos &c. 
Atque 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 6: 
De tweede zoorte van bet Vifcum Amboinicum, is de 
roode, met grooter , flapper, en gladder bladeren, uyt 
den roden of bruynen en groenen gemengd , ook meeft zon- 
der zyde-aderen. De bloemen en vruchten zyn als aan 
t voorgaande „of wat groter 3 bet waft omtrent de Brand 
op laage boomen , gelyk op de Gajang Laut, en zomtyds 
op afgevallene takken, de op zodanige klippen leggen 
daar, op een weinig aarde of ruygte is, of op eenig ^ x 
rot: bont, dat met den Miftel daar op gevallen „en ver- 
gaan i5, 
Beyde deze planten hebben baren oorfpronk uit den drek 
van een kleen Vogeltje, zynde een zoorte van Regulus 
in *t Amboinfch genaamt Cacopit, op, Loebu Safupite : 
in ^t Maleyis Tfchui, nooit of zelden op de aarde ruso 
tende , een lang krom fnebbetje bebbende, daar mede bet 
den zap wit allerley bloemen. zuygt,, gelyk men in Europa 
den Miftel zegt woort te komen uit den drek vaneen Lyfter, 
De Inlanders houden den afgank van voornoemde Ko- 
geltjes zoo groeyzaam , dat xy met een belachelyke vreeze 
GOUT als bet zelve by gewal-iemaud op de kop:, of bet 
yf kakten , en by zich niet dadelyk -pmet. water afwaft ; 
dat de Miftel op zyn lyf zal groeyens of "t welk waars 
Jebynelyker is, dat Zy voor eenig ongeluk bange zyn : 
want alle takken, daar deeze Miftel opkomt , en de over- 
band krygt , gaan uit, Zoo ziet men dikwils. groote. Ca- 
nari en Capok-boomen met deeze Miftels beladen, die wel 
vol vruchten bangen, maar weinige bladeren hebben; 
. Naam. Int Latyn Vifcum Amboinicum, - Maleyts 
Tay Burong. Amboinfcb. Manutayn en Manutay,. dat 
is Vogel-drek , om voorfz. reden, Macaffaars Caju Puli, 
dat is een gewas , dat t’ zamen leeft met den boom. De 
tweede zoorte-werd--maar bygeriaamt de rode, Baleyts 
Bappa SHAD 74 l9 ei um 
. Daar zyn.eenige andere planten, die meede op andere 
boomen wafjen., in, maniere als de Miftels, en baar oor- 
Jhrosk Ze te Bee , Gen den afgank eeniger Vos 
geben ,. of wit conig [yn saad. inde ru, ] 
Jcbor(Je der boomen vallende , als daar dg alle d cbagtige 
van Angrec, Nummularia lactea , en de kleenbladige 
Waringe., die wy op yn Plaats befcbryven doch des 
quel&e- de. boomen: zoo licht met; verflikken als de gemelde 
Miftel. ` Echter moet men. niet geloven, dezelve uit den 
enkelen drek der Vogelen baren oorfpronk te nemen y 
maar bet is waarfchynlyk y dat. bet voornoemde Vogeltje 
Cacopit de yor bel van andere: Miftels etende „daar 
van een lymachtigen, afgang. &rygt „dewelke op de ruyge 
JcborJe der boomen vallende , daar aan beklyft , en-uit zyn 
aangeboorne zaadkragt , een nieuwe plante voortbrengt, 
Zoo howd men voor zeker, dat de Spreeuwen de befiën 
van deze Waringe etende, dezelve daar na door den af- 
gang zaayen in de kepen van de Calappus-boomen, oude 
muuren y; en verrotte balken „ daar zy dan uyt groeven. 
Hier onder. moet men niet -rekenen veele. zoortenvan Kaa- 
ren en Polypodium, die geen zaad. hebben , en egter uit: 
de mofchagtige fcbor[Je der. boomen groeyen. B5 
Plaats, Men vind. bet. in. Amboina, Moluccos ;: Celes; 
bes „en alle plaatzen , daar. de voornoemde boomen.waffen.. 
Het roode werd zelden gevonden. Op Leytimor beeft 
men *t omtrent AmabufJu , omtrent de Frond klippen., met 
namen op eene die-men*Batu Tsjapeo , ( 
van een boed op een Dat ftaande) noemd. 
Gebruyk. De Miftel beeft by de Amboinezen weinig 
gebruyk , want zy weten uyt zyne-befién geen Vogel-lym. 
te maken, *t welk zy doen met de kleverige melk des 
booms Soccun libt. 1; cap. 23. befcbreven. Hare Vrou- 
wen gébruyken de geblade takken in water geweekt , om 
de jonge kinderen daar meede te va[fcben , gelovende , dat 
zy daar van baaft zullen groeyen , en een bardlevende 
natuur bekomen, gelyk dit gewas beeft. De Maccaffae 
ren gebruyken dit bout gewreven en ingenomen tegens de 
engborjtigbeidi , en de Vrouwen om de nageboorte uit 
te jagen, Het ts in Indien zeer gemeen, en alle man 
bekend, dat veele zaden van boomen en planten baar 
groeyende kragt niet alleen onbedorven behouden in-de 
mage van zommige Vogelen , Gedierten, en: Menfcben , : 
maar ook dat dezelve daar door opgewekt en vermeerderd 
werden „zoo dat dezelve boomen veel weelderiger en fchoon- 
der groeyen door zodanig uytgeworpenzaad voortkomende, 
dan die anders gezaayd worden. Zoo worden Nooten , 
Nagel ‚en Canari-boomen gezaayd , door de wilde duyven, 
en baar meede-zoorten de Bandaze Noot-eeters ; item door de 
Vogels Kakatoea en Cafuari de Lan/en , en de Gajaven door 
men/cben en beeften ‚de voorn. Varinga door Spreuwen c. 
Pe: Hier 
naar. gedaante 
